Sáng 12/8, tiếp chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất - Quốc hội khóa XVI, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự thảo Nghị quyết điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.
Đáng lưu ý, Chính phủ đề xuất Quốc hội cho phép điều chỉnh tăng tổng mức đầu tư của dự án từ 203.000 tỷ lên gần 290.000 tỷ đồng (tăng 86.000 tỷ đồng, tương đương 42,4%).
Đề nghị tỉ lệ nội địa hóa tăng dần
Phát biểu thảo luận, đại biểu Dương Minh Tuấn (đoàn TP.HCM) đề nghị làm rõ công nghệ và tỉ lệ nội địa hóa tại dự án đường sắt này.
Về giải pháp công nghệ, khoản 3 Điều 1 dự thảo Nghị quyết nêu, theo chủ trương ban đầu, toàn bộ tuyến chính dài 390 km và các đoạn nhánh đều áp dụng công nghệ điện khí hóa. Theo phương án điều chỉnh, tuyến chính tiếp tục sử dụng công nghệ điện, còn hầu hết các đoạn nhánh chuyển sang sử dụng đầu máy diesel.
Đại biểu Dương Minh Tuấn cho rằng, mặc dù tổng chiều dài các đoạn nhánh theo phương án mới được xác định là 62,9 km, nhưng tờ trình chưa bóc tách cụ thể bao nhiêu km chạy điện, bao nhiêu km chạy bằng dầu diesel.
"Đây là nội dung rất quan trọng, quyết định đến việc tăng hay giảm tổng mức đầu tư và hiệu quả kinh tế, nhưng tờ trình chưa xác định cụ thể. Do vậy, rất cần Bộ Xây dựng thông tin, làm rõ nội dung này", ông Tuấn nói.
Về tỉ lệ nội địa hóa, đại biểu cho hay, tờ trình chưa làm rõ tỉ lệ phần trăm các gói thầu, vật tư và thiết bị dự kiến sử dụng nguồn lực do các doanh nghiệp trong nước trực tiếp sản xuất.
"Nếu nhập khẩu 100% công nghệ, chúng ta sẽ phụ thuộc rất nhiều vào bên ngoài", ông Tuấn nói và đề nghị có cơ chế bắt buộc nhà thầu quốc tế phải liên danh, chuyển giao công nghệ cho các doanh nghiệp trong nước, đồng thời quy định rõ tỉ lệ nội địa hóa tăng dần qua các giai đoạn để từng bước làm chủ công nghệ đường sắt.
Cần tính kỹ bài toán nguồn vốn và khả năng trả nợ
Đại biểu Tạ Thị Yên (đoàn Điện Biên) cho rằng, sau điều chỉnh, sơ bộ tổng mức đầu tư dự án tăng từ khoảng 203.000 tỷ đồng lên 289.000 tỷ đồng (tương đương 86.000 tỷ đồng, tăng 42,4%).
Nhu cầu vốn giai đoạn 2026 - 2030 khoảng 224.600 tỷ đồng, trong khi kế hoạch đầu tư công trung hạn hiện mới bố trí khoảng 148.500 tỷ đồng.
Bà Yên nói rằng, đây không chỉ là câu chuyện huy động đủ vốn để xây dựng. Sau khi hoàn thành còn phát sinh chi phí vận hành, bảo trì và nghĩa vụ trả nợ trong thời gian dài.
 |
Đại biểu Tạ Thị Yên (đoàn Điện Biên) |
Vì vậy, đại biểu đề nghị, ngay ở bước nghiên cứu khả thi cần hình thành phương án tài chính cho cả vòng đời dự án, gồm doanh thu, chi phí vận hành - bảo trì, nguồn bù đắp, nghĩa vụ trả nợ và các kịch bản khi vốn vay chậm thu xếp hoặc sản lượng vận tải thấp hơn dự báo.
"Một dự án chỉ thực sự khả thi khi không chỉ huy động đủ vốn để xây dựng, mà còn tính được nguồn lực để vận hành, bảo trì và trả nợ trong suốt quá trình khai thác. Nếu chưa lượng hóa đầy đủ ngay từ đầu thì phần thiếu hụt sau này vẫn có thể trở thành áp lực đối với ngân sách Nhà nước", bà Yên nói.
Cũng quan tâm đến nguồn vốn tăng thêm 86.000 tỷ đồng, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn Hải Phòng) đề nghị tiếp tục xác định trách nhiệm cụ thể đối với phần chi phí phát sinh do nguyên nhân chủ quan và thiết lập cơ chế kiểm soát có tính ràng buộc thực chất trong quá trình triển khai.
Đại biểu cũng đề nghị so sánh chi phí vòng đời của hai phương án, cả phương án sau điều chỉnh và phương án đầu tư ban đầu.
Đồng tình với quan điểm cần linh hoạt nguồn vốn và cơ cấu vốn; tuy nhiên đại biểu lưu ý, khi tổng mức đầu tư tăng 42,4% và phần còn thiếu chưa xác định được nguồn, việc giữ quy định về nguồn vốn ở mức khái quát sẽ làm giảm cơ sở để Quốc hội đánh giá nghĩa vụ ngân sách và nghĩa vụ trả nợ.
"Đề nghị trong Nghị quyết ít nhất phải xác định nguyên tắc huy động vốn, giới hạn nghĩa vụ ngân sách Nhà nước và trách nhiệm báo cáo Quốc hội khi cơ cấu vốn thay đổi làm tăng nghĩa vụ trả nợ hoặc ảnh hưởng đến cân đối nguồn lực quốc gia", ông Sơn nêu ý kiến.
Phát biểu giải trình, làm rõ vấn đề các đại biểu Quốc hội quan tâm sau phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, tại Tờ trình 444 ngày 24/7/2026, Chính phủ đã làm rõ nguyên nhân tại sao phải điều chỉnh chủ trương đầu tư, trong đó có nguyên nhân khách quan và nguyên nhân chủ quan.
Cụ thể, nguyên nhân khách quan là việc thực hiện chủ trương của Đảng về tăng trưởng hai con số; chủ trương sáp nhập địa giới hành chính; thay đổi quy hoạch quốc gia dẫn đến thay đổi lớn quy mô...
 |
| Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh phát biểu giải trình về dự thảo Nghị quyết điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng sáng 12/8. |
Nguyên nhân chủ quan là do các vấn đề như: tư vấn trong nước, chủ đầu tư, cơ quan thẩm định chưa đủ kinh nghiệm, đặc biệt trong bối cảnh dự án có quy mô lớn, công nghệ mới, lần đầu tiên áp dụng tại Việt Nam dẫn đến việc nghiên cứu, tính toán chưa lường hết các yếu tố phát sinh.
Bộ trưởng cho hay, nguyên nhân khách quan dẫn đến phải tăng tổng mức đầu tư là vì phải bổ sung một đoạn tuyến khoảng 8km (chi phí khoảng 21.605 tỷ đồng); các kinh phí đầu tư (đoạn đường đôi từ Hà Nội đi Hải Phòng hơn 20.000 tỷ đồng); cơ chế chính sách cho giải phóng mặt bằng theo đơn giá mới (khoảng 34.000 tỷ đồng); điều chỉnh tỷ giá, mua sắm các phương tiện, vật liệu….
Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, cơ quan soạn thảo tiếp thu các ý kiến phát biểu của đại biểu Quốc hội tại phiên thảo luận; đồng thời khẳng định sẽ tiếp tục giải trình trong thời gian tới.
