Sáng 11/11, tiếp chương trình Kỳ họp thứ 2 - Quốc hội khoá XVI, Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi).
Mở rộng dư địa đầu tư hạ tầng hàng hải, đường thuỷ
Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, dự án Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi) được xây dựng trên cơ sở hợp nhất Bộ luật Hàng hải Việt Nam và Luật Giao thông đường thủy nội địa hiện hành, đồng thời sửa đổi, bổ sung toàn diện các quy định trong hai lĩnh vực.
Dự thảo gồm 21 chương, 318 điều, giảm khoảng 30% tổng số điều so với hai luật hiện hành.
Một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo là thiết kế lại khung pháp lý về kết cấu hạ tầng hàng hải, đường thủy và cảng cạn, theo hướng tạo thêm cơ chế huy động nguồn lực đầu tư, nâng cao hiệu quả khai thác hệ thống cảng và kết nối vận tải.
Theo đó, dự thảo bổ sung quy định về quy hoạch kết cấu hạ tầng hàng hải, đường thủy và cảng cạn với tầm nhìn dài hạn, có thể xác định đến 100 năm tính từ đầu thời kỳ quy hoạch. Chính phủ cho rằng, quy định này nhằm tạo định hướng dài hạn cho phát triển hạ tầng, bảo đảm tính liên kết giữa hệ thống cảng biển, cảng thủy nội địa, cảng cạn và mạng lưới giao thông.
Dự thảo cũng bổ sung cơ chế lựa chọn nhà đầu tư chiến lược đối với một số dự án cảng biển, cảng thủy nội địa có quy mô lớn, có tính chất quan trọng. Cùng với đó là các quy định về thời hạn hoạt động của dự án, chấm dứt dự án khi hết thời hạn và xử lý kết cấu hạ tầng cảng sau khi dự án kết thúc.
Đáng chú ý, dự thảo đặt ra cơ chế xử lý giá trị đầu tư còn lại đối với kết cấu hạ tầng được đầu tư bằng ngân sách nhà nước trong trường hợp cần thiết chuyển đổi công năng để thực hiện dự án mới. Các quy định về đầu tư, khai thác và chuyển giao hạ tầng cảng được thiết kế nhằm tạo cơ sở pháp lý cho việc quản lý tài sản, quyền và nghĩa vụ của các bên trong quá trình vận hành dự án.
Một số quy định khác cũng hướng đến khai thác hiệu quả hơn hạ tầng hiện có. Dự thảo cho phép cảng, bến cảng tiếp nhận tàu có thông số kỹ thuật lớn hơn thông số thiết kế ban đầu nếu đáp ứng yêu cầu đánh giá an toàn; đồng thời quy định việc chuyển đổi công năng sử dụng kết cấu hạ tầng phải phù hợp với quy hoạch được phê duyệt.
Bên cạnh cơ chế đầu tư, dự thảo còn bổ sung các chính sách hỗ trợ phát triển hoạt động hàng hải và đường thủy. Các nhóm được hướng tới gồm nhà đầu tư chiến lược, doanh nghiệp khai thác cảng, đội tàu, công nghiệp hàng hải, vận tải và logistics. Chính sách cũng đề cập chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ và phát triển nguồn nhân lực.
 |
Quốc hội nghe trình bày Tờ trình dự án Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi) |
Không chỉ tập trung vào hạ tầng, dự thảo còn điều chỉnh các hoạt động vận tải và dịch vụ. Việc hợp nhất quy định về hàng hải và đường thủy nội địa kéo theo yêu cầu thống nhất quản lý đăng ký, đăng kiểm, tiêu chuẩn kỹ thuật và an toàn đối với tàu biển, tàu sông. Một số hoạt động mới hoặc có tính chất đặc thù như vận hành tàu từ xa, phương tiện phục vụ du lịch, thủy phi cơ, phương tiện lặn và công trình năng lượng tái tạo trên biển cũng được đưa vào phạm vi điều chỉnh.
Chính phủ cho biết, dự thảo được xây dựng theo hướng đơn giản hóa thủ tục và điều kiện kinh doanh. Theo đánh giá trong Tờ trình, có 54 thủ tục hành chính được đề xuất bãi bỏ, 46 thủ tục được sửa đổi và không phát sinh thủ tục hành chính mới; đồng thời, số ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện có thể giảm tối đa 7/9 ngành, nghề.
Cần làm rõ cơ sở của các cơ chế mới
Thay mặt cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Uỷ ban cơ bản tán thành sự cần thiết ban hành Bộ luật trên cơ sở hợp nhất quy định của pháp luật về hàng hải và đường thủy nội địa. Dự thảo phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và cơ bản bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật. Hồ sơ dự án cũng được đánh giá đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét.
Tuy nhiên, với những nội dung bổ sung, cơ quan thẩm tra đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát theo hướng chỉ đưa vào Bộ luật các quy định cần thiết để nội luật hóa điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên và các quy định đặc thù của lĩnh vực hàng hải, đường thủy. Trường hợp cần thiết quy định lại nội dung đã có trong pháp luật liên quan, có thể cân nhắc sử dụng phương pháp dẫn chiếu.
 |
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu trình bày Báo cáo thẩm tra dự án |
Đối với Chương II về chính sách phát triển hàng hải và đường thủy, Ủy ban cơ bản tán thành việc bổ sung các chính sách đặc thù nhằm tạo đột phá, thúc đẩy phát triển hai lĩnh vực. Dù vậy, đây là những cơ chế, chính sách mới và quan trọng, cơ quan thẩm tra đề nghị báo cáo cấp có thẩm quyền theo đúng quy định, đồng thời đánh giá đầy đủ tác động đến ngân sách nhà nước và khả năng huy động nguồn lực thực hiện.
Một trong những nội dung được yêu cầu giải trình rõ hơn là quy định về quy hoạch có tầm nhìn 100 năm. Cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ cơ sở đề xuất khoảng thời gian này, thay vì chỉ đưa ra một định hướng dài hạn trong dự thảo. Đây là vấn đề đáng chú ý bởi quy hoạch hạ tầng cảng biển, đường thủy có liên quan trực tiếp đến phân bổ nguồn lực, định hướng đầu tư và khả năng khai thác trong thời gian dài.
Với cơ chế cho phép cảng thủy nội địa tiếp nhận tàu biển, tàu sông Việt Nam, Ủy ban cũng đề nghị làm rõ hơn lý do không áp dụng đối với tàu biển nước ngoài. Việc xác định phạm vi phương tiện được phép khai thác tại cảng cần có cơ sở thuyết minh rõ ràng, nhất là trong bối cảnh dự thảo đặt mục tiêu tăng kết nối vận tải và hội nhập quốc tế.
Với quy định tại khoản 4 Điều 22 liên quan đến dự án đầu tư và xử lý kết cấu hạ tầng cảng biển, Cơ quan thẩm tra đề nghị cân nhắc quy định này để bảo đảm hài hòa quyền, lợi ích giữa Nhà nước và nhà đầu tư; đồng thời khuyến khích doanh nghiệp tiếp tục bỏ vốn cải tạo, nâng cấp bến cảng trong quá trình hoạt động, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng và khai thác hạ tầng.
Một nội dung khác được quan tâm là quy định Nhà chức trách hàng hải Việt Nam được để lại một phần số tiền phí thu theo quy định của Chính phủ. Đa số ý kiến trong cơ quan thẩm tra tán thành, với lý do lĩnh vực hàng hải có tính đặc thù, gắn với nhiệm vụ bảo đảm an ninh, quốc phòng và có mức độ quốc tế hóa cao, đòi hỏi đội ngũ nhân lực có chuyên môn, ngoại ngữ và được đào tạo thường xuyên. Tuy nhiên, để phù hợp với Kết luận số 18-KL/TW, cơ quan thẩm tra đề nghị báo cáo cấp có thẩm quyền cho phép áp dụng cơ chế này.
