Không tạo khoảng trống pháp lý về hàng hải, đường thủy

Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành phiên thảo luận.

Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định hơn một lần lưu ý không tạo khoảng trống pháp lý khi hoàn thiện dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam sửa đổi (Dự thảo).

Trình bày tóm tắt tờ trình dự án luật tại phiên họp sáng 27/8 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Xuân Sang cho biết, Dự thảo Bộ luật đã tích hợp, mở rộng phạm vi điều chỉnh để bao trùm thống nhất cả hai lĩnh vực hàng hải và đường thủy nội địa vào một bộ luật duy nhất, cắt giảm tối đa số lượng điều, khoản.

Dự thảo Bộ luật gồm 19 chương và 156 điều, so với tổng quy mô hiện hành của hai luật cũ (452 Điều, gồm 341 Điều của Bộ luật Hàng hải 2015 và 111 Điều của Luật Giao thông đường thủy nội địa 2004), dự thảo đã giảm tới 296 Điều (tương ứng giảm 65% số điều). Việc này đạt được bằng cách lược bỏ các quy định trùng lặp và chuyển các quy định kỹ thuật chi tiết để giao Chính phủ hướng dẫn.

Về nội dung cơ bản, tờ trình nêu rõ tái cấu trúc toàn diện kết cấu hạ tầng hàng hải và đường thủy nội địa; bổ sung và hoàn thiện các quy định về quy hoạch chi tiết ngành quốc gia để cụ thể hoá quy hoạch ngành; cơ chế xã hội hóa đầu tư và khai thác hạ tầng cũng được thiết kế lại theo hướng thống nhất, minh bạch, tạo điều kiện huy động nguồn lực ngoài ngân sách cho phát triển luồng tuyến và cảng bến.

Dự thảo cũng hoàn thiện thêm các quy định về chuyển quyền sở hữu, thế chấp và quyền cầm giữ hàng hải, bảo đảm ổn định pháp lý; sửa đổi, bổ sung các quy định về quản lý thuyền viên và người lái theo hướng chuẩn hóa tiêu chuẩn, điều kiện hành nghề và trách nhiệm pháp lý áp dụng chung cho tàu biên và tàu sông, cập nhật tiêu chuẩn, điều kiện và quản lý thuyền viên.

Thứ trưởng Nguyễn Xuân Sang cho hay, dự kiến sau khi Bộ luật được ban hành, sẽ bãi bỏ 54 thủ tục hành chính, sửa đổi bổ sung 46 thủ tục và không phát sinh thủ tục mới. Tối đa sẽ có 7/9 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện trong lĩnh vực này được cắt giảm.

Trình bày tóm tắt báo cáo thẩm tra sơ bộ của Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, Chủ nhiệm Ủy ban Phan Chí Hiếu đề nghị tiếp tục rà soát để thể chế hóa toàn diện Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 28/7/2026 về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh và Kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm (Thông báo số 125-TB/VPTW ngày 18-7-2026) về phát triển công nghiệp hàng hải quốc gia.

Chủ nhiệm Phan Chí Hiếu lưu ý, việc dự thảo lược bỏ nhiều nội dung quan trọng của Bộ luật Hàng hải hiện hành liên quan trực tiếp đến quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân (trong khi các quy định này đang áp dụng ổn định, không có vướng mắc) có thể tạo ra những khoảng trống pháp luật.

Đồng tình, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh cũng cho rằng, đối với các điều luật đang được áp dụng ổn định và còn giá trị kế thừa, ban soạn thảo cần cố gắng giữ lại, tránh việc cắt giảm quá nhiều một cách máy móc. Theo ông Nguyễn Doãn Anh, những chế định đã mang tính ổn định cao, liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm dân sự, thương mại, tín dụng và việc thực hiện các công ước quốc tế cần phải được quy định cụ thể ngay trong Bộ luật.

Tán thành việc giữ lại những quy định đang thực hiện ổn định, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến nhấn mạnh, trong bối cảnh thiên tai lũ lụt xảy ra ngày càng cực đoan hơn, nguy cơ từ tàu thuyền trôi tự do trong lũ lớn là rất nghiêm trọng, tác động cực kỳ lớn đến kết cấu hạ tầng kỹ thuật đường thủy và đường bộ. Thực tế đã có nhiều cây cầu bị đổ, sập nhịp và nhiều tuyến đường bị hư hỏng nặng nề.

Từ những nguy cơ mất an toàn thực tế trong bão lũ, ông Đỗ Văn Chiến đề nghị các cơ quan chủ trì soạn thảo và thẩm tra cần làm rõ xem đây là do khoảng trống trong quy định pháp luật hay khoảng trống trong khâu tổ chức thực hiện để có giải pháp khắc phục triệt để.

Phó Chủ tịch Đỗ Văn Chiến cho rằng cần tiếp tục áp dụng cơ chế tiền kiểm thay vì chuyển sang hậu kiểm, đồng thời phải quản lý chặt chẽ hơn nữa đối với các loại hình có nguy cơ tai nạn cao như: tàu thủy chở khách, tàu thủy hoạt động trên hồ thủy điện (hồ lưỡng dụng) và bến đò sông.

Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, rà soát đề không tạo khoảng trống pháp lý khi hợp nhất và sửa đổi toàn diện hai luật.

Ông Nguyễn Khắc Định lưu ý đây là bộ luật có phạm vi điều chỉnh rất rộng, nhiều vấn đề khó nên bên cạnh các quy định chung thì cần thiết kế các quy định đặc thù cho từng lĩnh vực và đồng thời có sự kết nối giữa hai lĩnh vực.

Do đây là dự án luật phức tạp, nhiều vấn đề khó, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất trình Quốc hội cho ý kiến tại kỳ họp thứ 2 (tháng 10/2026) và thông qua tại kỳ họp thứ 3 (tháng 5/2027), Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nêu rõ.