Hiệu ứng World Cup
Mối liên hệ giữa các sự kiện thể thao lớn và thị trường tài chính đã được nghiên cứu trong nhiều năm. Trong đó, World Cup thường được xem là một trong những sự kiện có tác động rõ nét nhất đến hành vi của nhà đầu tư cá nhân.
Ông Vũ Duy Khánh, Giám đốc Phân tích, Công ty Chứng khoán Smart Invest cho biết, trong thời gian diễn ra giải đấu, thanh khoản thị trường thường có xu hướng suy giảm khi sự chú ý của nhà đầu tư bị phân tán sang các trận cầu đỉnh cao. Đặc biệt, tại những thị trường mà nhà đầu tư cá nhân chiếm tỷ trọng lớn như Việt Nam, hiện tượng này càng dễ nhận thấy.
Nhìn lại lịch sử 6 kỳ World Cup gần nhất, từ năm 2002 đến năm 2022, VN-Index có tới 4 lần giảm điểm trong thời gian diễn ra giải đấu và chỉ 2 lần tăng điểm. Điều đáng chú ý hơn không phải diễn biến của chỉ số, mà là sự suy giảm thanh khoản.
Dữ liệu thống kê cho thấy nhiều kỳ World Cup ghi nhận khối lượng giao dịch giảm mạnh so với giai đoạn trước đó. Chẳng hạn, World Cup 2006 chứng kiến thanh khoản bình quân giảm hơn 40% so với tháng liền trước và giảm trên 54% so với mức bình quân của hai đến ba tháng trước đó. Tại World Cup 2018, thanh khoản cũng giảm từ 7% đến gần 24%, tùy theo mốc so sánh. Không chỉ World Cup, ngay cả các ngày hội bóng đá lớn khác như Euro cũng tạo ra tác động tương tự. Gần đây nhất, trong kỳ Euro 2024, khối lượng giao dịch bình quân trên HOSE ghi nhận mức giảm hơn 20% so với giai đoạn trước giải.
Theo ông Khánh, nguyên nhân chủ yếu đến từ việc dòng tiền cá nhân - lực lượng đang chi phối phần lớn thanh khoản trên thị trường chứng khoán Việt Nam - có xu hướng dành một phần nguồn lực cho các hoạt động giải trí, du lịch và tiêu dùng trong mùa bóng đá.
“Trong giai đoạn World Cup, tâm lý phổ biến là hạn chế mở vị thế mới. Nhà đầu tư có xu hướng thận trọng hơn, giảm tần suất giao dịch và ưu tiên quan sát thay vì hành động mạnh”, ông Khánh nhận định.
Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cho rằng, tác động của World Cup chủ yếu nằm ở khía cạnh tâm lý và thanh khoản trong ngắn hạn, chưa đủ sức làm thay đổi xu hướng vận động chính của thị trường.
Ông Lê Quang Hải, Trưởng phòng Tư vấn đầu tư, Chi nhánh Đà Nẵng, Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam cho biết, nhìn lại các kỳ World Cup gần đây, thanh khoản thị trường thường có dấu hiệu chững lại, nhưng mức độ ảnh hưởng tương đối hạn chế.
Tại World Cup 2018, VN-Index chủ yếu dao động trong biên độ hẹp và không xuất hiện những biến động đột biến do giải đấu. Trong khi đó, World Cup 2022 diễn ra vào giai đoạn cuối năm - thời điểm dòng tiền trên thị trường vốn đã có xu hướng thu hẹp theo yếu tố mùa vụ - nên rất khó tách biệt tác động riêng của sự kiện bóng đá này.
“World Cup có thể khiến một bộ phận nhà đầu tư mất tập trung trong ngắn hạn, nhưng các yếu tố vĩ mô, dòng tiền và triển vọng doanh nghiệp mới là những nhân tố quyết định xu hướng thị trường”, ông Hải nhấn mạnh.
Áp lực lên dòng tiền đầu cơ trong giai đoạn nhạy cảm
World Cup có thể khiến một bộ phận nhà đầu tư mất tập trung trong ngắn hạn, nhưng các yếu tố vĩ mô, dòng tiền và triển vọng doanh nghiệp mới là những nhân tố quyết định xu hướng thị trường.
Năm nay, World Cup diễn ra trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào giai đoạn điều chỉnh sau khi VN-Index đánh mất mốc 1.900 điểm. Theo ông Vũ Duy Khánh, đây là yếu tố khiến tác động tâm lý của World Cup có thể trở nên rõ nét hơn so với những năm trước.
“Thị trường hiện đang vận động quanh vùng hỗ trợ 1.840 - 1.860 điểm. Trong bối cảnh đó, bất kỳ yếu tố nào làm suy giảm thanh khoản cũng có thể tạo thêm áp lực lên dòng tiền đầu cơ ngắn hạn”, ông Khánh cho biết.
Đối tượng chịu tác động lớn nhất là nhóm cổ phiếu mang tính đầu cơ cao, đặc biệt là các mã vốn hóa nhỏ hoặc trung bình có hệ số beta lớn. Đây là nhóm cổ phiếu phụ thuộc nhiều vào sự luân chuyển liên tục của dòng tiền để duy trì đà tăng giá. Khi thanh khoản chung suy giảm, những cổ phiếu này thường là nhóm đầu tiên mất động lực và dễ đối mặt với áp lực chốt lời.
Bên cạnh đó, các trận đấu World Cup thường diễn ra vào khung giờ tối và đêm muộn theo giờ Việt Nam. Việc theo dõi các trận cầu kéo dài có thể khiến một bộ phận nhà đầu tư cá nhân giảm mức độ tập trung vào thị trường trong phiên giao dịch tiếp theo.
“Trong các giai đoạn thị trường nhiều bất định, nhà đầu tư thường có xu hướng thu gọn danh mục, giảm sử dụng đòn bẩy và ưu tiên nắm giữ tiền mặt hoặc cổ phiếu vốn hóa lớn thay vì tham gia các giao dịch mang tính đầu cơ cao”, ông Khánh nhận xét.
Ở góc độ khác, chuyên gia Yuanta cho rằng, tác động của World Cup lên dòng tiền đầu cơ năm nay có thể xuất hiện nhưng không quá đáng ngại. Dòng tiền đầu cơ trên thị trường hiện nay vốn không còn dồi dào như giai đoạn 2021-2022. Những nguyên nhân cốt lõi khiến thanh khoản suy giảm nằm ở các yếu tố nền tảng hơn như lãi suất quốc tế duy trì ở mức cao, căng thẳng địa chính trị, biến động giá dầu, áp lực tỷ giá và hoạt động bán ròng của khối ngoại.
“World Cup chỉ là một yếu tố phụ trợ khiến thanh khoản có thể mỏng hơn trong ngắn hạn, chứ không phải nguyên nhân chính dẫn đến sự suy yếu của dòng tiền”, ông Hải đánh giá.
Thực tế, các nhà đầu tư dài hạn gần như không thay đổi chiến lược chỉ vì World Cup. Họ có thể giảm tần suất giao dịch, nhưng vẫn tập trung vào các yếu tố cơ bản như tăng trưởng lợi nhuận, định giá doanh nghiệp và triển vọng kinh tế.
Cơ hội đầu tư từ những ngành hưởng lợi mùa World Cup
Dù có thể tạo ra áp lực nhất định lên thanh khoản, World Cup cũng mở ra cơ hội cho một số nhóm ngành được hưởng lợi trực tiếp từ nhu cầu tiêu dùng gia tăng trong mùa bóng đá.
Theo ông Vũ Duy Khánh, các ngành đáng chú ý gồm thực phẩm - đồ uống, truyền thông - viễn thông và bán lẻ công nghệ. Trong đó, nhóm thực phẩm và đồ uống được đánh giá là hưởng lợi rõ rệt nhất. Nhu cầu tiêu thụ bia, nước giải khát và đồ ăn nhanh thường tăng mạnh trong thời gian diễn ra giải đấu, đặc biệt tại các điểm xem bóng đá tập trung và các buổi tụ tập bạn bè.
Các doanh nghiệp bia lớn như Sabeco (mã SAB) hay Habeco (mã BHN) vì vậy thường được nhắc đến mỗi mùa World Cup. Lịch sử cho thấy doanh số bia trong thời gian diễn ra giải đấu có thể tăng từ 10-20% so với giai đoạn thông thường. Sabeco được đánh giá có lợi thế hơn nhờ mạng lưới phân phối rộng khắp, độ phủ thương hiệu cao và khả năng triển khai các chiến dịch marketing quy mô lớn.
Tuy nhiên, theo ông Lê Quang Hải, nhà đầu tư cũng cần nhìn nhận đây chủ yếu là yếu tố mùa vụ ngắn hạn. Mức tăng doanh thu trong một tháng diễn ra giải đấu khó tạo ra sự thay đổi đáng kể đối với kết quả kinh doanh cả năm của doanh nghiệp.
Bên cạnh ngành bia, nhóm bán lẻ điện máy cũng thường được hưởng lợi từ nhu cầu nâng cấp thiết bị xem bóng đá như tivi màn hình lớn, loa, máy chiếu và các thiết bị giải trí gia đình. Trong đó, hai đại diện tiêu biểu là Đầu tư Thế giới Di động (mã MWG) và FPT Retail (mã FRT).
Cũng cần lưu ý rằng, doanh thu tăng thêm từ các sản phẩm phục vụ World Cup chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng doanh thu quý của doanh nghiệp. Do đó, đây khó có thể trở thành động lực tăng trưởng dài hạn cho giá cổ phiếu.
Ở nhóm truyền thông và quảng cáo, những doanh nghiệp tham gia sản xuất nội dung hoặc khai thác quảng cáo liên quan đến World Cup có thể được hưởng lợi nếu sở hữu các hợp đồng thương mại cụ thể.
Mặc dù World Cup có thể tạo ra những cơ hội giao dịch ngắn hạn dựa trên câu chuyện sự kiện, nhưng đây không phải là yếu tố đủ mạnh để làm thay đổi xu hướng vận động của thị trường chứng khoán.
