Tháo gỡ rào cản hút vốn ngoại
Tuần cuối tháng 10, khối ngoại bán ròng 2.534 tỷ đồng, đưa giá trị bán ròng cả tháng lên 20.848 tỷ đồng, mức cao nhất kể từ đầu năm. Lũy kế 10 tháng, nhà đầu tư nước ngoài bán ròng 119.140 tỷ đồng, tương đương khoảng 4,6 tỷ USD. Năm 2025, giá trị bán ròng của khối ngoại đạt kỷ lục 135.329 tỷ đồng (khoảng 5,2 tỷ USD), đánh dấu năm thứ ba liên tiếp khối này bán ròng.
Theo ông Trần Hoàng Sơn, Giám đốc Chiến lược thị trường, Công ty Chứng khoán VPBank (VPBankS), dù thị trường được FTSE Russell nâng hạng từ ngày 21/9/2026, mặt bằng lãi suất USD vẫn cao, thúc đẩy dòng vốn tìm đến những kênh đầu tư an toàn hoặc có lợi suất tốt hơn. Đây là những yếu tố lý giải việc khối ngoại vẫn bán ròng dù thị trường đón nhận thông tin nâng hạng tích cực.
Diễn biến này cũng cần được nhìn trong bối cảnh dòng vốn quốc tế phân hóa mạnh, tập trung vào các thị trường phát triển và nhóm công nghệ như Mỹ, Đài Loan (Trung Quốc), Hàn Quốc.
Ở góc độ quỹ đầu tư, ông Dominic Scriven, Nhà sáng lập, Chủ tịch Dragon Capital cho rằng, nâng hạng là sự kiện quan trọng, không chỉ bởi dòng vốn thụ động phải giải ngân theo tỷ trọng chỉ số, mà còn nhờ khả năng thu hút các quỹ chủ động. Tác động từ nhóm quỹ này có thể lớn hơn nhiều, bởi họ linh hoạt trong lựa chọn thời điểm và quy mô giải ngân. Dù cạnh tranh thu hút vốn quốc tế ngày càng gay gắt, ông Dominic đánh giá, đây là thách thức chung của các thị trường mới nổi, không riêng Việt Nam. Thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn cho thấy sức chống chịu và nội lực tương đối tốt, tạo cơ sở để tiếp tục thu hút dòng vốn dài hạn.
Một trong những rào cản cần tháo gỡ là chuẩn mực công bố thông tin, kế toán IFRS và chi phí phòng ngừa rủi ro tỷ giá. Ông Bùi Minh Tuấn, Giám đốc cao cấp Thị trường vốn cổ phần, Công ty Chứng khoán Kỹ thương (TCBS) cho biết, nhiều nhà quản lý quỹ quốc tế phải phòng ngừa 100% rủi ro tỷ giá khi đầu tư vào thị trường mới nổi. Trong khi chi phí hedging kỳ hạn 1 năm tại Thái Lan, Indonesia, Trung Quốc, Hàn Quốc dao động từ 0,8 - 2,5%, tại Việt Nam thường từ 3% trở lên. Bên cạnh đó, các công cụ phòng ngừa rủi ro cho kỳ hạn dài cũng còn hạn chế. Phát triển thị trường phái sinh tỷ giá, đồng thời giảm chi phí phòng ngừa rủi ro, sẽ góp phần cải thiện khả năng thu hút vốn ngoại.
Theo bà Wanming Du, Giám đốc Chính sách Chỉ số khu vực châu Á - Thái Bình Dương của FTSE Russell, dòng vốn thụ động sẽ giải ngân theo tỷ trọng của Việt Nam trong danh mục thị trường mới nổi. Sau khi hoàn tất 4 đợt phân bổ vốn vào tháng 9/2027, thị trường có thể thu hút nguồn vốn dài hạn, thường được gọi là dòng vốn thụ động dài hạn (passive sticky money), duy trì sự hiện diện miễn là Việt Nam giữ được tỷ trọng và số lượng doanh nghiệp niêm yết.
Để tăng sức hấp dẫn, Việt Nam cần bổ sung cổ phiếu thành phần thông qua các đợt IPO chất lượng cao, đồng thời tháo gỡ rào cản về giới hạn sở hữu nước ngoài (FOL). Về dài hạn, minh bạch thông tin, chuẩn mực quản trị và khả năng tiếp cận thị trường sẽ quyết định niềm tin của nhà đầu tư quốc tế.
Dòng vốn mới, cơ hội phân hóa
Minh bạch thông tin, chuẩn mực quản trị và khả năng tiếp cận thị trường sẽ quyết định niềm tin của nhà đầu tư quốc tế.
Theo SSI Research, dòng vốn liên quan đến FTSE có thể trở thành chất xúc tác quan trọng cho thanh khoản thị trường. Ước tính, khoảng 2,7 tỷ USD vốn thụ động theo dõi chỉ số FTSE có thể giải ngân trong năm 2027, tương đương 0,7% vốn hóa thị trường hiện tại và hơn 70% giá trị bán ròng của khối ngoại trong 9 tháng đầu năm 2026.
Tuy nhiên, dòng vốn ngoại mua ròng không phải lúc nào cũng lập tức tạo ra đà tăng. Diễn biến trong các năm 2010 và 2019 cho thấy tác động tích cực của dòng vốn ngoại có thể xuất hiện với độ trễ. Khi hấp thụ một phần nguồn cung cổ phiếu, dòng vốn này còn tạo chất xúc tác cho các quỹ chủ động và nhà đầu tư trong nước. Những giai đoạn khối ngoại mua ròng như 2017 - đầu năm 2018, tháng 4 - 6/2020 và tháng 11/2022 - tháng 1/2023 cũng thường trùng với các nhịp tăng hoặc phục hồi của thị trường. Do đó, các đợt giải ngân theo lộ trình nâng hạng FTSE từ tháng 9/2026 đến tháng 9/2027 sẽ phát huy hiệu quả tốt hơn nếu đi cùng môi trường lãi suất thuận lợi và tâm lý cải thiện.
Về dài hạn, SSI Research đánh giá khả năng Việt Nam được đưa vào danh sách theo dõi (Watchlist) của MSCI là động lực hỗ trợ quan trọng. Hiện Việt Nam đáp ứng 10/18 tiêu chí về khả năng tiếp cận thị trường của MSCI. Kế hoạch vận hành cơ chế bù trừ đối tác trung tâm (CCP) đầu năm 2027 và phát triển mô hình tài khoản tổng (omnibus account) là những bước tiến đáng chú ý, dù MSCI có thể yêu cầu bằng chứng về quá trình vận hành ổn định trước khi đưa ra quyết định.
Nhịp điều chỉnh khoảng 9% của VN-Index từ đỉnh năm 2026 đã đưa định giá nhiều cổ phiếu về mức hấp dẫn hơn. Trong 20 năm qua, các chu kỳ giảm của thị trường thường kéo dài 10 - 25 tháng, nên còn sớm để khẳng định nhịp điều chỉnh hiện tại đã kết thúc. Tuy nhiên, trong bối cảnh lợi nhuận tiếp tục tăng trưởng, đây là cơ hội để lựa chọn những doanh nghiệp có định giá giảm sâu hơn so với nền tảng cơ bản.
SSI Research nhận định, xu hướng phân hóa theo mô hình chữ K tiếp tục nghiêng về các doanh nghiệp lớn, có tiềm lực tài chính và lợi thế cạnh tranh. Xu hướng này thể hiện tại nhiều thị trường, khi tăng trưởng kinh tế và lợi nhuận ngày càng tập trung vào các ngành có tính chuyển đổi như bán dẫn, AI, năng lượng sạch và xe điện.
Tại Việt Nam, các doanh nghiệp đầu ngành cũng gia tăng thị phần trong nhiều lĩnh vực, điển hình như ngân hàng (VPB, HDB, TCB), bất động sản (VHM, Sun Group, Masterise, MIK), tiêu dùng (MWG, FRT, MSN, VNM) và thép (HPG). Lợi thế quy mô, năng lực tài chính và khả năng tối ưu chi phí giúp nhóm doanh nghiệp này củng cố vị thế. Bên cạnh đó, chính sách phát triển doanh nghiệp đầu tàu, tăng cường thực thi quy định về thuế và bảo vệ quyền tài sản góp phần tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng hơn.
Về bảng cân đối kế toán, SSI Research nhận thấy nhóm doanh nghiệp nhà nước tiếp tục gia tăng lượng tiền mặt nhờ lợi nhuận cải thiện, đặc biệt ở các ngành hàng hóa cơ bản, trong khi đầu tư thận trọng hơn so với khối doanh nghiệp tư nhân niêm yết.
Trong năm 2027, các chủ điểm đầu tư nhiều khả năng tập trung vào hạ tầng, tăng trưởng tín dụng, bán lẻ hiện đại và những doanh nghiệp có khả năng phục hồi lợi nhuận. Dù tăng trưởng lợi nhuận toàn thị trường dự báo giảm về 10,1% so với cùng kỳ, từ mức 30% năm 2026 do nền so sánh cao, nhóm tài chính, công nghệ thông tin và các lĩnh vực liên quan đến hạ tầng như vật liệu xây dựng, khu công nghiệp, điện vẫn được kỳ vọng duy trì tăng trưởng tương đối tốt.
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Hưng, Tổng giám đốc Ngân hàng TMCP Tiên Phong (TPBank) cho biết, vốn quốc tế có vai trò quan trọng đối với ngân hàng thương mại, bao gồm tài trợ thương mại, thấu chi, mở LC trong ngắn hạn và các khoản vay hợp vốn trung, dài hạn từ định chế tài chính phát triển như IFC, ADB hoặc các quỹ chuyên biệt về môi trường, bình đẳng giới.
Các ngân hàng Việt Nam có lợi thế tiếp cận nguồn vốn này nhờ báo cáo tài chính được kiểm toán bởi Big 4, xếp hạng tín nhiệm từ Moody's, S&P, Fitch và đáp ứng các chỉ số an toàn vốn. Nhu cầu vay quốc tế chủ yếu xuất phát từ yêu cầu cân đối kỳ hạn, bởi tiền gửi trong nước chủ yếu có kỳ hạn ngắn, trong khi ngân hàng phải kiểm soát tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung, dài hạn theo quy định của Ngân hàng Nhà nước.
Ngoài ra, vốn quốc tế có thể giúp tối ưu chi phí huy động. Theo ông Hưng, dù phải thực hiện hoán đổi hoặc hợp đồng kỳ hạn để phòng ngừa 100% rủi ro tỷ giá, chi phí vốn sau phòng ngừa hiện vẫn có thể cạnh tranh hơn so với vay trung, dài hạn trong nước. Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết là ngân hàng phải nâng cao uy tín, đáp ứng các chuẩn mực quản trị rủi ro quốc tế như Basel II, Basel III và các tiêu chí ESG.
