Theo S&P Global Market Intelligence, tình trạng gián đoạn tại eo biển Hormuz đã khiến giao thông vận tải biển bị đình trệ hoàn toàn, khi chỉ có 21 tàu chở dầu đi qua tuyến đường này kể từ khi cuộc xung đột bắt đầu nổ ra vào ngày 28/2, so với hơn 100 tàu mỗi ngày trước khi xung đột nổ ra.
Phần lớn các tàu dường như đang neo chờ bên ngoài eo biển Hormuz, khiến hàng nghìn thuyền viên bị mắc kẹt trên tàu tại khu vực Vùng Vịnh. Một số tàu đã tính đến phương án chuyển hướng sang các cảng thay thế.
Theo báo cáo cuối tuần qua của công ty phân tích hàng hải Windward, khoảng 400 tàu được ghi nhận đang hoạt động tại Vịnh Oman, khi một lượng lớn tàu ùn ứ chờ đợi gần eo biển Hormuz.
Theo các nhà phân tích hàng hải, trong khi Iran kiểm soát chặt chẽ eo biển, một số ít tàu khác vẫn có thể đi qua trong những điều kiện khác nhau, cho thấy nước này đang chọn lọc một số lô dầu ngoài Iran được vận chuyển qua eo biển theo các hành trình đã được đàm phán.
Trung Quốc
Iran phần lớn đã tránh nhắm mục tiêu vào các tàu có liên hệ với Trung Quốc. Theo Windward, nhiều tàu phát tín hiệu AIS (hệ thống nhận dạng tự động) với thông tin điểm đến cho thấy liên quan đến sở hữu hoặc thủy thủ đoàn Trung Quốc khi hoạt động tại khu vực Vùng Vịnh.
“Mô hình này cho thấy khả năng tồn tại một bộ lọc tiếp cận không chính thức, trong đó các tàu báo hiệu có liên hệ với Trung Quốc hoặc có thủy thủ đoàn người Trung Quốc có thể đang cố gắng thể hiện sự trung lập hoặc tránh bị nhắm mục tiêu trong môi trường xung đột hiện tại”, các nhà phân tích của Windward cho biết.
Theo Lloyd’s List Intelligence, từ ngày 1/3 đến ngày 15/3, tổng cộng 11 tàu có liên hệ với Trung Quốc đã đi qua eo biển Hormuz, chủ yếu là tàu chở hàng tổng hợp, trong khi các tàu chở dầu do các chủ tàu Trung Quốc điều hành vẫn tránh tuyến đường này. Đầu tháng này, công ty vận tải biển Cosco Shipping của Trung Quốc đã tạm dừng tất cả các đơn đặt chỗ mới cho các tuyến đường đến và đi từ các cảng ở Trung Đông.
Tuy nhiên, việc một con tàu phát tín hiệu liên kết với Trung Quốc không phải lúc nào cũng đảm bảo một chuyến đi an toàn.
Theo Lloyd’s List Intelligence, một tàu thuộc sở hữu của Trung Quốc phát tín hiệu “China Owner” qua hệ thống AIS trong quá trình di chuyển đã bị trúng mảnh đạn khi đang đi từ Vịnh Trung Đông đến Jebel Ali ở Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất vào ngày 12/3 – sự kiện đã khiến các tàu Trung Quốc khác ngừng đi qua khu vực này.
Hy Lạp
Các chủ tàu Hy Lạp do Dynacom Tankers Management vận hành nằm trong số những nhà khai thác lớn đầu tiên thử đi lại qua tuyến này.
Tàu Shenlong - tàu chở dầu loại Suezmax treo cờ Liberia - đã đi qua eo biển Hormuz vào khoảng ngày 8/3, chở khoảng 1 triệu thùng dầu thô của Ả Rập Xê Út tới khu neo đậu ngoài khơi Mumbai.
Tàu Smyrni chở dầu thô của Ả Rập Xê Út cũng đã đi qua tuyến đường thủy này vào tuần trước và neo đậu tại Mumbai.
Lloyd’s List Intelligence cho biết vẫn chưa rõ liệu tàu Smyrni có được phép đi qua an toàn do hàng hóa của nó hướng đến Ấn Độ hay không.
Ấn Độ
Bộ trưởng Ngoại giao Ấn Độ S. Jaishankar đã mô tả các cuộc đàm phán trực tiếp giữa nước này với Iran là hiệu quả. “Hiện tại tôi đang tham gia đàm phán với họ, và các cuộc đàm phán của tôi đã mang lại một số kết quả. Nếu nó mang lại kết quả cho chúng tôi, đương nhiên chúng tôi sẽ tiếp tục xem xét”, ông cho biết.
Khoảng 22 tàu chở dầu thô, LPG và khí tự nhiên hóa lỏng của Ấn Độ vẫn đang neo đậu trong eo biển, chờ xác nhận cho phép đi qua an toàn.
Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ
Theo đơn vị theo dõi tàu biển MarineTraffic của Kpler, một tàu chở dầu loại Aframax treo cờ Pakistan, chở dầu thô từ Abu Dhabi đã trở thành tàu chở hàng không phải của Iran đầu tiên được xác nhận đi qua điểm nghẽn này trong khi vẫn phát tín hiệu vị trí.
Điều này cho thấy “một số chuyến hàng có thể đang được cấp quyền đi qua an toàn thông qua đàm phán”, báo cáo cho biết.
Giới chức Thổ Nhĩ Kỳ cũng xác nhận một tàu thuộc sở hữu Thổ Nhĩ Kỳ đã được phép đi qua sau khi ghé cảng Iran, trong khi 14 tàu khác của nước này vẫn đang ở trong khu vực chờ được cấp phép.
Các cuộc tấn công mang tính ngẫu nhiên
Dù một số tàu đã đi qua, nhưng eo biển Hormuz vẫn bị đóng cửa hiệu quả đối với dòng chảy năng lượng toàn cầu khi Iran tiếp tục các cuộc tấn công lẻ tẻ vào các tàu.
Các nhà phân tích hàng hải cho biết các cuộc tấn công vào tàu thuyền ở Vịnh Ba Tư dường như ngẫu nhiên và thiếu tính quy luật, nhằm mục đích gây hỗn loạn và gián đoạn hơn là nhắm mục tiêu vào các quốc gia hoặc loại tàu cụ thể.
Theo Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO), ít nhất 16 tàu đã bị tấn công ở vùng biển gần cảng Fujairah của UAE, cảng Khor Al Zubair của Iraq và Vịnh Oman.
Theo Windward, một số tàu bị nhắm mục tiêu có liên hệ với các quốc gia phương Tây hoặc vùng Vịnh, bao gồm cả các liên kết với Mỹ, UAE và Anh thông qua quyền sở hữu hoặc đăng ký quốc gia.
Các tàu bị ảnh hưởng khác cũng bao gồm các tàu đến từ Thái Lan và Brazil, cho thấy “việc nhắm mục tiêu rộng rãi vào các tuyến vận tải thương mại đông đúc hơn là tập trung hẹp vào một quốc tịch hoặc nhóm nhà khai thác cụ thể”, các nhà phân tích của Windward cho biết.
Theo Bridget Diakun, nhà phân tích rủi ro tại Lloyd’s List Intelligence, các vụ tấn công không theo một mô hình rõ ràng nào, điều này gây khó khăn cho những người đang cố gắng lập kế hoạch vận chuyển, vì họ không thể hiểu được lý do tại sao tàu này lại bị tấn công trong khi tàu khác thì không.
Các chủ tàu cũng đang gấp rút tìm kiếm các tuyến đường thay thế, các cảng dự phòng hoặc mạng lưới vận tải nội địa, gây ra tình trạng tắc nghẽn hàng hải trên khắp các trung tâm vận tải thứ cấp trong khu vực.
Theo dữ liệu của Kpler, khi chiến sự bắt đầu, có khoảng 81 tàu container đang trên đường tới các cảng dọc eo biển Hormuz. Kể từ đó, 43 tàu đã chuyển hướng sang các cảng khác trong Vùng Vịnh, trong khi số còn lại rời khỏi khu vực hoàn toàn.
Hàng hóa đã được chuyển hướng tới các cảng nằm ngoài eo biển, đáng chú ý là cảng Fujairah và cảng Khor Fakkan tại UAE, cũng như cảng Sohar của Oman, trước khi được vận chuyển bằng đường bộ tới điểm đến cuối cùng.
