Các tập đoàn toàn cầu tiếp tục duy trì và mở rộng quy mô hoạt động tại Việt Nam. Trong ảnh: Nhà máy lắp ráp ô tô của Ford Việt Nam. Ảnh: Đức Thanh
Cơ hội mới từ dòng vốn đang dịch chuyển
“Thận trọng”, “chờ đợi”, “quan sát”… là những cụm từ được Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính) dùng để nhắc tới xu hướng chung của các nhà đầu tư nước ngoài hiện nay, khi mà bức tranh kinh tế, chính trị toàn cầu tiếp tục diễn biến phức tạp và khó lường.
Dễ thấy nhất là chuyện Hoa Kỳ chuyển đổi cơ chế áp thuế từ Đạo luật Quyền hạn kinh tế khẩn cấp quốc tế (IEEPA) sang Đạo luật Thương mại. Động thái mới nhất là hôm 23/7, Hoa Kỳ đã quyết định áp mức thuế bổ sung 10% hoặc 12,5% đối với hàng hóa từ 60 nền kinh tế, trong đó có Việt Nam.
Coi đây là một yếu tố bất định, Cục Đầu tư nước ngoài cho rằng, điều này khiến nhiều doanh nghiệp phải rà soát lại các phương án đầu tư đã hoạch định. Theo đó, một số tạm hoãn quyết định đầu tư mới trong ngắn hạn để chờ mức thuế suất cụ thể được áp dụng theo cơ chế mới. Số khác lại coi đây là động lực để đẩy nhanh việc đa dạng hóa địa điểm sản xuất ra ngoài Trung Quốc nhằm giảm thiểu rủi ro thuế quan trong dài hạn.
Trong khi đó, xung đột địa chính trị tại Trung Đông và biến động giá năng lượng được cho là sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí đầu vào của các dự án sản xuất, đặc biệt là các ngành phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu nguyên liệu, linh kiện. Một bộ phận nhà đầu tư vì thế trở nên thận trọng hơn trong quyết định mở rộng quy mô dự án hiện hữu.
Bất chấp những bất định từ bên ngoài, dòng vốn thực chất hướng vào Việt Nam vẫn duy trì đà mở rộng ổn định.
- Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính)
“Trong bối cảnh bất định toàn cầu gia tăng, xu hướng chung của nhà đầu tư nước ngoài là chuyển từ tâm lý ‘chờ đợi, quan sát’ sang từng bước ‘phân tán rủi ro’ bằng chiến lược ‘Trung Quốc + 1’ hoặc đa dạng hóa địa điểm sản xuất ra nhiều quốc gia thay vì tập trung vào một thị trường duy nhất”, Cục Đầu tư nước ngoài nhận định.
Cục diện địa chính trị phức tạp và khó lường tạo áp lực nhưng cũng mở ra những cơ hội cho dòng đầu tư toàn cầu. Việt Nam, với nền tảng kinh tế vĩ mô ổn định, môi trường đầu tư thuận lợi và mạng lưới hiệp định thương mại tự do rộng khắp, tiếp tục được đánh giá là một trong những điểm đến hưởng lợi rõ nét nhất từ xu hướng dịch chuyển này.
Điều này, theo Cục Đầu tư nước ngoài, được minh chứng thông qua dòng FDI đăng ký vào Việt Nam trong 7 tháng qua, với hơn 38 tỷ USD, tăng 57,96% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, cả vốn đăng ký mới và vốn đầu tư thông qua góp vốn, mua cổ phần - hai chỉ tiêu phản ánh trực tiếp quyết định đầu tư mới và niềm tin của nhà đầu tư - đều tăng mạnh. Cụ thể, vốn đăng ký mới đạt 21,05 tỷ USD, tăng 109,7% so với cùng kỳ, còn vốn đầu tư thông qua góp vốn, mua cổ phần đạt 6,58 tỷ USD, tăng 61,62%.
Tuy vậy, đánh giá một cách thẳng thắn, Cục Đầu tư nước ngoài cho rằng, sự sụt giảm tốc độ tăng vốn điều chỉnh (vốn đăng ký điều chỉnh 7 tháng qua đạt 10,43 tỷ USD, tăng 4,44% - PV) cũng là tín hiệu cần lưu ý. Điều này cho thấy, một bộ phận nhà đầu tư có xu hướng thận trọng hơn trong ngắn hạn trước những biến động khó lường của môi trường thương mại quốc tế.
Thậm chí, đáng chú ý, tháng 7 đã ghi nhận mức điều chỉnh giảm ròng dòng đầu tư tăng thêm. Điều đó có nghĩa, một bộ phận nhà đầu tư hiện hữu tạm thời thu hẹp quy mô hoạt động trong tháng.
 |
Cuộc đua FDI không còn là cuộc chơi của riêng Việt Nam
Dù Việt Nam vẫn đang có ưu thế khá lớn trong cuộc đua thu hút FDI, nhưng áp lực đã ngày một lớn hơn. Cục Đầu tư nước ngoài, trong báo cáo mới nhất về tình hình thu hút FDI, đã nhấn mạnh rằng, các nền kinh tế trong khu vực, như Ấn Độ, Indonesia, Malaysia, Thái Lan... đang đẩy mạnh các gói ưu đãi để thu hút dòng vốn dịch chuyển, đặc biệt trong các lĩnh vực chiến lược như bán dẫn, AI, trung tâm dữ liệu và năng lượng tái tạo.
“Cuộc đua chính sách này đặt ra sức ép cạnh tranh ngày càng lớn đối với Việt Nam trong việc duy trì vị thế điểm đến ưu tiên”, lãnh đạo Cục Đầu tư nước ngoài nhận định.
Thực tế, kể từ đầu năm tới nay, liên tiếp các chính sách mới được các nước trong khu vực thực hiện để thu hút FDI. Một ví dụ là đầu năm nay, Thái Lan đã công bố một chiến lược quan trọng nhằm tăng tốc chuyển mình từ một trung tâm gia công truyền thống sang trở thành “cường quốc bán dẫn” ở Đông Nam Á.
Để hiện thực hóa tham vọng này, Thái Lan không chỉ dừng lại ở các ưu đãi thuế quan, mà đã xây dựng một gói hỗ trợ toàn diện, bao gồm tài trợ trực tiếp cho nghiên cứu và phát triển (R&D), triển khai chính sách visa đặc biệt để thu hút nhân tài quốc tế, và cam kết cung cấp hạ tầng “siêu ổn định” với lưới điện sạch và hệ thống quản lý nước chuyên biệt cho các nhà máy sản xuất tấm bán dẫn silicon (wafer)…
Malaysia mới đây đã công bố kế hoạch hành động quốc gia giai đoạn 2026-2030 nhằm chuyển đổi mạnh mẽ vị thế từ một nhà tiêu dùng công nghệ thành nhà sản xuất đổi mới sáng tạo nội địa. Hai năm trước, chính phủ nước này cũng quyết định chi tới 5,3 tỷ USD cho Chiến lược Bán dẫn quốc gia, với mục tiêu thu hút 110 tỷ USD đầu tư cả trong và ngoài nước cho phát triển ngành công nghiệp bán dẫn, đồng thời đào tạo 60.000 nhân lực cho lĩnh vực này…
Trong bối cảnh nhiều nền kinh tế trong khu vực đều nỗ lực thu hút đầu tư vào các ngành công nghiệp tiên phong như vậy, cạnh tranh thu hút FDI ngày càng gay gắt. Thậm chí, cạnh tranh thu hút FDI trong khu vực dường như đang chuyển sang một cấp độ mới, khi các nền kinh tế không chỉ đưa ra ưu đãi thuế, mà còn chủ động xây dựng hệ sinh thái cho những ngành được xem là chiến lược của tương lai.
Thách thức còn lớn hơn nữa khi chính các quốc gia đi đầu tư giờ cũng đang nỗ lực đưa nguồn vốn về đất nước. Một bằng chứng và cũng là một động thái rất đáng chú ý là, hồi tháng 7/2026, Bộ Thương mại, Công nghiệp và Năng lượng Hàn Quốc (MOTIE) đã phối hợp cùng Cơ quan Xúc tiến Thương mại và Đầu tư Hàn Quốc (KOTRA) tổ chức buổi hội thảo tại Hà Nội nhằm cung cấp thông tin về chính sách hỗ trợ doanh nghiệp chuyển dịch đầu tư về nước, cũng như các thủ tục liên quan đến giải thể và thuế cho các doanh nghiệp Hàn Quốc đang hoạt động tại Việt Nam.
Giành lợi thế trong cuộc đua thu hút FDI thế hệ mới
Cuộc đua FDI không còn là cuộc chơi của riêng Việt Nam. Cạnh tranh thu hút FDI cũng không đơn thuần chỉ dựa vào ưu đãi nữa. Câu hỏi đặt ra là, trong bối cảnh ấy, Việt Nam phải hành động ra sao? “Điều này đòi hỏi chúng ta cần tiếp tục cải thiện nhanh hơn về hạ tầng điện, logistics và nguồn nhân lực chất lượng cao để không bị tụt lại trong cuộc đua thu hút các dự án công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn”, lãnh đạo Cục Đầu tư nước ngoài nói.
Trong khi đó, ông Bruno Jaspaert, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) cho biết, các doanh nghiệp thuộc EuroCham vẫn đang muốn Việt Nam tiếp tục cải cách hành chính, cải thiện tính minh bạch và tính nhất quán của môi trường pháp lý, cũng như các vấn đề về quyền sở hữu trí tuệ, cải cách thể chế và chất lượng thực thi chính sách…
“Chúng tôi hiểu rằng, sự điều chỉnh chính sách là điều luôn xảy ra trong quá trình phát triển, nhưng các thay đổi đó cần nằm trong lộ trình có thể dự báo trước. Điều các nhà đầu tư e ngại nhất chính là sự thiếu chắc chắn và tính bất ổn không thể dự báo”, ông Binu Jacob, Tổng giám đốc Nestlé Việt Nam nói.
Liên quan đến các chính sách ưu đãi đầu tư, ông Binu Jacob cho rằng, đó chỉ là yếu tố gia tăng bổ trợ, chứ không phải là lý do cốt lõi hay dài hạn để các tập đoàn đa quốc gia lựa chọn Việt Nam làm điểm đến đầu tư.
“Khi các tập đoàn toàn cầu như Nestlé duy trì và mở rộng quy mô hoạt động, điều đầu tiên giữ vai trò quyết định chính là sự tin tưởng vào các định hướng chiến lược do Chính phủ Việt Nam đặt ra. Đồng thời, các khuôn khổ chính sách đó cần đảm bảo tính minh bạch và có thể dự báo được”, ông Binu Jacob nhấn mạnh.
Về vấn đề này, bà Bùi Thu Thủy, Phó cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài nhắc đến Nghị quyết số 10-NQ/TW mà Bộ Chính trị mới ban hành về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, với rất nhiều định hướng lớn, trong đó có cải thiện thể chế, chuẩn bị hạ tầng chiến lược, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, cũng như phát triển hệ sinh thái FDI, thúc đẩy liên kết FDI và doanh nghiệp trong nước… để khẳng định một bước chuyển chiến lược trong tư duy thu hút FDI của Việt Nam. Thực hiện nghị quyết này chính là cách để Việt Nam gia tăng năng lực cạnh tranh, giành được lợi thế lớn hơn trong thu hút FDI thế hệ mới.
