Nhiên liệu là khoản chi phí lớn thứ hai đối với các hãng hàng không sau chi phí nhân công, thường chiếm khoảng 27% chi phí hoạt động.
Việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz như một động thái trả đũa trong xung đột đã gây ra cú sốc nghiêm trọng đối với nguồn cung nhiên liệu hàng không toàn cầu. Eo biển Hormuz chiếm khoảng 20% dòng chảy dầu và sản phẩm năng lượng thế giới, nên việc gián đoạn đã nhanh chóng khiến thị trường thiếu hụt nhiên liệu và đẩy chi phí vận hành của các hãng bay tăng mạnh.
Trong bối cảnh đó, thông tin về một lệnh ngừng bắn và khả năng khôi phục lưu thông an toàn qua Hormuz đã tạo ra phản ứng tích cực ngay lập tức trên thị trường tài chính, đặc biệt là nhóm cổ phiếu hàng không.
Giá dầu cũng giảm xuống dưới 100 USD/thùng sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố ông đã đồng ý với một thỏa thuận ngừng bắn hai tuần với Iran, với điều kiện là eo biển Hormuz phải được mở lại ngay lập tức và an toàn.
Willie Walsh, Tổng giám đốc của IATA cho biết, mặc dù ông dự đoán giá dầu thô sẽ giảm, nhưng chi phí nhiên liệu máy bay có thể vẫn ở mức cao do tác động từ các nhà máy lọc dầu.
“Nếu nó được mở cửa trở lại và duy trì hoạt động, tôi nghĩ vẫn sẽ mất vài tháng để nguồn cung trở lại mức cần thiết do sự gián đoạn năng lực lọc dầu ở Trung Đông”, ông cho biết.
Theo ông Walsh, tình hình này tương tự với các cú sốc khác như suy thoái kinh tế năm 2008-2009 hoặc hậu quả của vụ tấn công ngày 11/9/2001, thay vì gián đoạn trong giai đoạn đại dịch Covid.
“Sau vụ 11/9/2001, quá trình phục hồi mất khoảng bốn tháng. Còn giai đoạn suy thoái năm 2008-2009, có lẽ là mất từ 10 đến 12 tháng để phục hồi”, ông cho biết.
Các hãng hàng không trên khắp châu Á đã phải cắt giảm chuyến bay, mang thêm nhiên liệu từ sân bay xuất phát và bổ sung các điểm tiếp nhiên liệu, khi xung đột Trung Đông làm siết chặt nguồn cung nhiên liệu bay, gia tăng áp lực lên một ngành vốn đã bị ảnh hưởng bởi giá nhiên liệu tăng gấp đôi.
Thông thường, giá nhiên liệu bay biến động cùng chiều với giá dầu, nhưng kể từ xung đột với Iran, giá đã tăng hơn gấp đôi, vượt xa mức tăng khoảng 50% của giá dầu thô trước thông tin về lệnh ngừng bắn hai tuần.
Quyết định ngừng bắn và khả năng đi qua eo biển Hormuz an toàn đã giúp cổ phiếu các hãng hàng không trên khắp châu Á tăng giá. Cổ phiếu của hãng hàng không Qantas Airways của Úc tăng hơn 9%, Air New Zealand tăng hơn 4%, Cathay Pacific của Hồng Kông tăng 5%, trong khi IndiGo của Ấn Độ tăng vọt tới 10%.
Ông Walsh cho biết, sự sụt giảm công suất của các hãng hàng không vùng Vịnh, vốn chiếm 14,6% công suất quốc tế năm ngoái, sẽ chỉ là tạm thời.
"Một phần công suất đó sẽ được thay thế bởi các hãng hàng không bên ngoài khu vực..., nhưng không có cách nào họ có thể thay thế toàn bộ công suất mà các hãng hàng không vùng Vịnh đã cung cấp… Tôi hoàn toàn kỳ vọng các trung tâm hàng không vùng Vịnh sẽ phục hồi và phục hồi nhanh chóng”, ông cho biết.
Về công suất lọc dầu, theo ông Walsh, nếu việc mở cửa trở lại eo biển Hormuz được duy trì, đây sẽ là yếu tố tích cực không chỉ đối với dòng chảy dầu thô mà còn đối với các sản phẩm lọc dầu, bao gồm cả nhiên liệu máy bay.
“Sẽ mất một thời gian để các nhà máy lọc dầu bên ngoài khu vực thích nghi và tăng sản lượng… Vì vậy, công suất lọc dầu vẫn có sẵn khi dòng dầu thô được khôi phục, nhưng sẽ mất một chút thời gian. Và với mức chênh lệch crack spread (chênh lệch giá giữa dầu thô và xăng dầu) đang cao như hiện nay, điều đó tạo động lực để các nhà máy lọc dầu tăng sản lượng nhiên liệu bay”, ông cho biết thêm.
