Lộ diện áp lực mới trong cấp điện cho xe điện

Xe điện: Phụ tải mới của hệ thống

“Nếu có khoảng 100.000 xe ô tô điện cùng cắm sạc nhanh (có công suất từ 60 - 120 kW/cổng), tổng công suất sạc tức thời có thể đạt khoảng 6.000 -12.000 MW, xấp xỉ 1/8-1/4 công suất phụ tải cực đại hiện nay”.

Ví dụ nhu cầu điện cho sạc xe điện được ông Nguyễn Thế Hữu, Phó cục trưởng Cục Điện lực nhắc tới tại Họp báo thường kỳ quý I của Bộ Công thương đang cho thấy những áp lực mới cần sớm có giải pháp của hệ thống điện khi giao thông xanh gia tăng mạnh mẽ như hiện nay.

Ông Nguyễn Thế Hữu, Phó cục trưởng Cục Điện lực, Bộ Công thương.

Ông Nguyễn Thế Hữu cho hay, theo công bố của Hiệp hội các nhà sản xuất xe máy Việt Nam, tính đến hết năm 2025, Việt Nam hiện đang có khoảng gần 2,6 triệu xe máy điện. Đồng thời, số lượng xe ô tô điện hiện ước tính khoảng 215.000 chiếc.

Số liệu Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện quốc gia (NSMO) nghiên cứu ở thời điểm cuối tháng 3/2026 tiếp tục cập nhật hơn khi nhắc tới khoảng 350.000 ô tô điện và 3,8 triệu xe máy điện được đăng ký lưu hành.

Thực tế này cho thấy, thị trường xe điện tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng trưởng nhanh chóng, phản ánh rõ xu hướng chuyển dịch sang các phương tiện thân thiện với môi trường hơn.

Các dự báo được Cục Điện lực nhắc tới là, đến năm 2030, số lượng xe ô tô điện có thể đạt từ xấp xỉ 1-1,6 triệu xe, xe máy điện khoảng 8-13 triệu xe. Với số lượng này, nhu cầu tiêu thụ điện năng về mặt sản lượng sẽ vào khoảng 3,1 - 5,6 tỷ kWh/năm, chiếm tỷ trọng trong khoảng 0,68-1,1%.

Tuy nhiên, mục tiêu này có thể sẽ đạt sớm hơn khi Chỉ thị số 09/CT-TTg có đặt kỳ vọng đến năm 2030, tối thiểu 50% phương tiện giao thông công cộng tại các thành phố phải chuyển sang sử dụng xe điện hay tình hình xung đột ở Trung Đông gần đây khiến nhiều người dân đã chuyển đổi hành vi qua sử dụng các loại hình phương tiện chạy điện do chi phí giá sạc điện cạnh tranh hơn so với các phương tiện truyền thống sử dụng nhiên liệu hóa thạch.

VinFast - hãng xe điện lớn nhất Việt Nam trong năm 2025 đã bàn giao được 75.099 ô tô điện cùng 406.000 xe máy điện và đặt mục tiêu năm 2026 bán được 300.000 ô tô điện cùng khoảng 1 triệu xe máy điện. Kế hoạch cho năm 2027 của nhà sản xuất này là sản xuất 500.000 ô tô và tiến tới 1 triệu ô tô/năm vào năm 2030.

Như vậy, tới năm 2030, riêng ông lớn này đã có thể đạt doanh số khoảng 1,9 triệu ô tô điện, cao hơn dự báo nói trên. Đó là chưa tính doanh số bán xe máy điện cũng đang tăng trưởng nhanh.

Trạm sạc cho xe điện là hạ tầng không thể thiếu khi phát triển giao thông xanh.

Hiện tại, do chưa có các quy định, tiêu chí phân loại cụ thể để theo dõi nên NSMO mới chỉ ước tính nhu cầu tiêu thụ điện của xe ô tô điện và xe máy điện trong năm 2025. Theo đó, các xe máy điện đã tiêu thụ khoảng 819 triệu kWh và các ô tô điện là 1.279 triệu kWh.

So với sản lượng điện thương phẩm cả nước năm 2025, phần cung cấp cho xe điện các loại chiếm 0,7% phụ tải của hệ thống điện quốc gia năm 2025. Ước tính của NSMO cũng cho biết, công suất của hệ thống phục vụ cho xe điện là khoảng 1.227 MW trong năm 2025.

Ông Nguyễn Thế Hữu cho hay, sản lượng tiêu thụ điện từ các phương tiện sử dụng điện vẫn còn chiếm tỷ lệ nhỏ trong tổng nhu cầu sử dụng điện năng, chưa gây áp lực đáng kể lên hệ thống điện. Tuy nhiên, nhu cầu điện cho giao thông không chỉ là tổng lượng điện năng tiêu thụ, mà còn là công suất tức thời cần phải đáp ứng.

Bởi vậy, nếu 100.000 xe ô tô điện cùng thực hiện sạc nhanh với cổng sạc có công suất 60 - 120 kW/cổng, công suất tức thời cần đáp ứng sẽ dao động từ 6.000 - 12.000 MW, xấp xỉ 1/8 - 1/4 công suất phụ tải cực đại hiện nay.

Dù đây mới chỉ là tính toán giả định, nhưng với thực tế các hoạt động thúc đẩy bán xe điện đang được cả chục thương hiệu ô tô cùng hàng loạt công ty sản xuất xe máy tại thị trường Việt Nam triển khai mạnh mẽ, xe điện đang trở thành hộ tiêu thụ cần quan tâm của hệ thống điện.

Trạm sạc nhanh, to: Người dùng sướng, ngành điện lo

Tại app EVCS cung cấp bản đồ trạm sạc điện cho chủ xe điện hiện nay có thể tìm thấy rất nhiều trạm sạc có trang bị cổng sạc nhanh với công suất lớn từ 60 kW đến 120 kW, thậm chí 150 kW.

Đơn cử tại Hà Nội, Trạm sạc 464/18 Âu Cơ trang bị 20 súng sạc công suất 120 kW và 10 súng sạc công suất 60 kW. Thống kê cho thấy, cao điểm có 30 ô tô sạc và trung bình là 20 ô tô với thời gian sạc được tập trung nhiều nhất là từ 16h00 đến - 20h00.

Tại trạm 131 Nguyễn Phong Sắc, Hà Nội cũng trang bị 40 súng sạc 120 kW, cao điểm là có 39 xe sạc và trung bình là 30 xe, thời gian tập trung sạc được thống kê là từ 12h00 đến gần 22h00.

Tại trạm sạc ở Vinhomes Gardenia ở đường Hàm Nghi có trang bị tới 8 cổng sạc công suất 150 kW và cao điểm để sạc xe cũng diễn ra gần như cả ngày, nhất là từ 14h00 đến qua 24h00.

Ở trạm sạc số 5 Trần Vỹ phường Mai Dịch, thì có 46 cổng sạc công suất loại 120 kW/cổng, số xe vào trạm đông nhất diễn ra vào 8h00 và từ 15h00 đến qua 20h00.

Nhiều trạm sạc trang bị các cổng sạc công suất lớn, từ 60 kW đến 120 kW và 150 kW để tiết kiệm thời gian cho người dùng xe điện.

Ưu điểm lớn nhất của các trạm sạc nhanh này là chỉ cần cắm khoảng 30 - 60 phút là đã tích được một lượng điện lớn để tiếp tục di chuyển.

Chuyên gia năng lượng độc lập Đào Nhật Đình cho hay, đến cuối 2025, cả nước ước tính có khoảng 40.000 cổng sạc. Nếu công suất trung bình là 50 kW/cổng thì đã là 2.000 MW, tương đương công suất của 2 nhà máy điện lớn.

“Điều may mắn hiện nay là không phải tất cả các cổng sạc đều chạy cùng một lúc mà có tỷ lệ sử dụng nhất định. Ở các khu đô thị lớn, tỷ lệ đó có thể đạt 0,8-0,9 (lúc nào cũng có ô tô đang sạc) nhưng ở những nơi xa hơn tỷ lệ 0,1-0,2 (một ngày chỉ có 2-5 lượt sạc). Tức là nhu cầu điện trung bình vào khoảng 1.000 MW. Với nhu cầu công suất này, nếu không rơi vào các ngày, giờ cao điểm của tháng nắng nóng thì hệ thống đáp ứng được”, chuyên gia Đào Nhật Đình nói.

Tuy nhiên chuyên gia này cũng cảnh báo, hiện tại số xe điện bán ra đang tăng rất nhanh và không có cơ chế đủ mạnh để khuyến khích sạc điện vào thời gian thấp điểm.

Trong các đô thị lớn xuất hiện ngày càng nhiều các trạm sạc cho ô tô điện.

“Hiện nhiều xe đang được sạc miễn phí cả ngày, chỉ có một số được miễn phí ban đêm, do công ty bán xe chi trả tiền sạc điện. Điều này sẽ khiến rủi ro thiếu điện vào đúng những thời điểm nắng nóng là rất lớn. Đặc biệt, nếu nắng nóng kéo dài, thủy điện bị huy động hết nước thì rủi ro thiếu điện chung cho cả hệ thống”, chuyên gia Đào Nhật Đình nhận xét.

Ở một góc độ khác, ông Trần Anh Thái, nguyên Giám đốc Trung tâm điều độ hệ thống điện quốc gia cũng nhìn nhận, mô hình dự báo khi xây dựng Quy hoạch điện VIII đã không tính hết câu chuyện chuyển dịch năng lượng, mà cụ thể xe điện. “Khi xe điện tăng nhanh, hệ thống điện sẽ phải đối mặt với nguy cơ quá tải cả về công suất (kW) và năng lượng (kWh)”, ông Thái nói.

Vị chuyên gia này cũng cho hay, một trạm sạc có trang bị 20 hay 40 cổng sạc loại 120 kW/cổng thì cần công suất cần đã lên tới 2,4 đến 4,8 MW. Đây là mức công suất lớn mà các toà cao ốc lớn hay một toà chung cư có cỡ 300 hộ cũng không dùng đến vậy. Như vậy, nếu các trạm sạc lớn này được đặt xen kẽ trong nội đô và dùng điện lưới quốc gia như hiện nay sẽ tạo ra những áp lực nhất định cho lưới điện phân phối.

Ngoài ô tô điện và các trạm sạc tập trung thì xe máy điện tăng nhanh cũng phát sinh hàng triệu điểm sạc phân tán trong khu dân cư. Thói quen cắm điện thoại khi về nhà, sau giờ làm việc và không cần phải suy nghĩ nhiều vì quá nhỏ khi chuyển sang xe máy điện đang tạo ra một dạng phụ tải mới mà cộng dồn lại thành không hề nhỏ trên lưới hạ áp.

Điều đáng nói là các điểm sạc này gần như không được quy hoạch, không có cơ chế điều tiết giờ cao điểm, khiến nguy cơ quá tải cục bộ tại lưới hạ áp cũng không hề nhỏ.

Mô hình trạm sạc điện dùng năng lượng tái tạo.

“Nhiều lưới điện phân phối hiện tại hay hệ thống dây dẫn dưới các hầm tòa nhà đang hiện hữu có thể chưa được thiết kế để chịu thêm tải cho các nhu cầu mới là sạc xe điện. Vì thế, cần phải nâng cấp, nhưng cũng có những nơi không thể nâng cấp được. Thực tế này đòi hỏi cần phải tính toán cẩn trọng với các nhu cầu phụ tải mới phát sinh để cung cấp điện mà vẫn đảm bảo an toàn cho hệ thống chung ”, ông Trần Anh Thái chia sẻ.

Do đó, cùng với việc định hướng là khuyến khích chuyển dịch sang xe điện, Bộ Công Thương cũng đánh giá nhu cầu điện cho phương tiện giao thông điện là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến cung cấp điện trong thời gian tới.

Trước những thách thức có thể gặp phải, Bộ Công Thương hiện đang định hướng các đơn vị ngành điện tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp như: chủ động rà soát, cập nhật công tác Quy hoạch phát triển điện lực, đặc biệt là lưới điện phân phối tại các khu vực có tốc độ điện hóa cao; có các cơ chế (biểu giá điện) để khuyến khích sạc ngoài giờ cao điểm tránh quá tải cục bộ và triển khai các trạm sạc thông minh tích hợp với nguồn điện phân tán.

Phó cục trưởng Cục Điện lực Nguyễn Thế Hữu cũng chia sẻ, có thể phải tính tới việc ngành điện trực tiếp kiểm soát công suất điện cấp cho các trạm sạc dùng điện lưới quốc gia vào giờ cao điểm. Theo đó, ở các trạm sạc có nhiều cổng sạc loại 60 - 120 kW trở lên, giờ cao điểm sẽ được ngành điện giám sát trực tiếp và chỉ được cấp công suất nhất định chứ không phải thoải mái theo số cổng sạc được trang bị.

Nguyên nhân sâu xa của giải pháp này theo các chuyên gia chính là nhằm giảm công suất phụ tải đỉnh, giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia vào các giờ cao điểm chiều tối về khuya - khi toàn bộ điện mặt trời không còn hoạt động, nhất là vào các thời điểm mùa khô, nắng nóng kéo dài.

Có thể thấy, xe điện không còn là câu chuyện tương lai mà đã trở thành một phần của hiện tại và đã manh nha các thách thức mới đòi hỏi các bên liên quan cần nhanh chóng hoàn thiện chính sách, điều chỉnh hành vi tiêu dùng, nâng cấp hạ tầng và tích hợp công nghệ mới.

Khi đi đúng, xe điện không còn là áp lực, mà còn có thể trở thành một phần của lời giải cho bài toán năng lượng trong tương lai.