Cuộc xung đột leo thang ở Trung Đông đã làm gián đoạn nguồn cung nhiên liệu quan trọng từ khu vực này, đẩy giá dầu thô lên tới 119 USD/thùng vào tuần qua. Điều này đã làm dấy lên lo ngại về lạm phát trầm trọng hơn, hoặc thậm chí là suy thoái kinh tế toàn cầu.
Tuy nhiên, sự bất ổn này có thể đem lại thuận lợi hơn cho ngành công nghiệp xe điện của Trung Quốc. Mặc dù Trung Quốc sản xuất và xuất khẩu nhiều xe điện hơn bất kỳ quốc gia nào khác, nhưng các nhà sản xuất ô tô của nước này phải đối mặt với sự cạnh tranh giá cả khốc liệt và tăng trưởng chậm lại trong nước. Các thương hiệu Trung Quốc đang chịu áp lực ngày càng tăng để tìm kiếm các thị trường khác.
Khi xe điện Trung Quốc ngày càng rẻ hơn, xăng lại ngày càng đắt hơn. Sự kết hợp này có khả năng sẽ thúc đẩy mạnh mẽ sự mở rộng toàn cầu của ngành công nghiệp này, đặc biệt là ở các quốc gia châu Á đang chịu tác động nặng nề từ tình trạng thiếu nhiên liệu.
“Các thương hiệu Trung Quốc có tiềm năng thâm nhập mạnh mẽ vào thị trường châu Á nhờ giá xăng tăng cao… Tôi kỳ vọng họ sẽ tận dụng tối đa lợi thế đó”, Tu Le, Giám đốc điều hành tại công ty tư vấn Sino Auto Insights cho biết.
Mặc dù đầu tư vào năng lượng tái tạo ở châu Á đang ngày càng tăng, cuộc xung đột kéo dài ba tuần ở Trung Đông đã cho thấy rõ sự phụ thuộc liên tục của khu vực này vào nhập khẩu dầu mỏ. Khoảng 60% nguồn cung dầu thô của châu Á đến từ Trung Đông qua eo biển Hormuz.
Trong một báo cáo gần đây, tổ chức nghiên cứu về năng lượng Ember đã gọi xe điện là “đòn bẩy lớn nhất để cắt giảm chi phí nhập khẩu”, và ước tính rằng việc sử dụng xe điện năm ngoái đã làm giảm tiêu thụ dầu thô toàn cầu 1,7 triệu thùng mỗi ngày - khoảng 70% lượng xuất khẩu của Iran vào năm 2025.
Đẩy nhanh việc áp dụng
Tương tự như cách cuộc xung đột Nga-Ukraine thúc đẩy đầu tư vào năng lượng tái tạo ở châu Âu, các nhà phân tích cho rằng cuộc khủng hoảng dầu mỏ hiện nay có thể là một bước ngoặt khác đối với ngành công nghiệp năng lượng sạch ở châu Á.
“Khi giá xăng tăng đột biến trong bối cảnh lạm phát thấp, người ta có thể bỏ qua… Nhưng khi có một đợt tăng giá khác, đó có thể là một cú sốc khiến người ta nhận ra rằng giá cả rất dễ biến động và việc sử dụng xe chạy xăng chỉ khiến bạn tiếp tục chịu rủi ro”, Lauri Myllyvirta, nhà phân tích chính và đồng sáng lập Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí Sạch cho biết.
Tại Trung Quốc, quốc gia nhập khẩu hơn 40% lượng dầu từ Trung Đông, việc chuyển đổi sang năng lượng tái tạo đã mang lại hiệu quả. Với trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới và là nhà sản xuất điện gió và điện mặt trời lớn nhất, nước này ít bị ảnh hưởng bởi khủng hoảng năng lượng hơn các quốc gia châu Á khác.
Nhà phân tích Myllyvirta ước tính, sự phổ biến của xe điện tại Trung Quốc, chiếm khoảng 50% doanh số bán xe mới và khoảng 12% tổng số xe đang lưu hành đã giúp giảm tiêu thụ dầu của nước này gần 10% trong năm ngoái.
“Từ góc nhìn của Trung Quốc, kịch bản này chính xác là điều họ đã cân nhắc khi theo đuổi chiến lược an ninh năng lượng”, ông cho biết.
Zhu Zhaoyi, Giám đốc điều hành Viện Nghiên cứu Trung Đông thuộc Trường Kinh doanh HSBC Đại học Bắc Kinh cho biết, cuộc khủng hoảng dầu mỏ có thể thúc đẩy tham vọng năng lượng sạch hiện tại của Trung Quốc - cụ thể là đạt đỉnh phát thải vào năm 2030 và trung hòa carbon vào năm 2060.
“Giới chức Trung Quốc đã từng chứng kiến kịch bản này trước đây. Mỗi khi có bất ổn ở Trung Đông, bài học tương tự lại được củng cố: phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu không chỉ có hại cho môi trường mà còn là vấn đề an ninh quốc gia”, ông nhấn mạnh thêm.
Áp lực lên thị trường xe điện
Sự hỗ trợ của nhà nước đã giúp Trung Quốc trở thành quốc gia dẫn đầu thế giới về xe điện giá cả phải chăng, nhưng cũng tạo ra một môi trường cạnh tranh khốc liệt cho các nhà sản xuất ô tô trong nước, nhiều hãng hiện đang phải chật vật để tồn tại trong một thị trường dư cung.
Công ty tư vấn AlixPartners ước tính, chỉ khoảng 15 trong số 129 thương hiệu xe điện Trung Quốc trên thị trường năm 2024 sẽ có khả năng tồn tại về mặt tài chính vào năm 2030. Các nhà phân tích dự đoán nhu cầu trong nước sẽ tiếp tục chậm lại khi chính phủ Trung Quốc loại bỏ dần các khoản trợ cấp hỗ trợ việc sử dụng xe điện.
Việc giá dầu tăng vọt gần đây có thể mang lại sự thúc đẩy rất cần thiết cho các nhà sản xuất ô tô trong nước, nhưng họ vẫn cần thị trường nước ngoài để hấp thụ nguồn cung dư thừa.
“Ngay cả khi giá dầu tăng có thể giúp mở rộng hơn nữa thị trường xe điện ở Trung Quốc, thì cũng không thể gấp đôi. Tôi không nghĩ rằng nó có thể giải quyết ngay lập tức vấn đề dư thừa công suất”, Yichao Zhang, chuyên gia tư vấn ô tô của AlixPartners cho biết.
Tình trạng dư thừa công suất khó có thể mang lại lợi ích cho người tiêu dùng tại Mỹ, vì thuế quan cao đã gần như loại bỏ hoàn toàn xe điện Trung Quốc khỏi thị trường để bảo vệ các nhà sản xuất ô tô trong nước. Đầu năm nay, Tổng thống Donald Trump đã thể hiện quan điểm sẵn sàng chào đón các thương hiệu xe điện Trung Quốc - nhưng chỉ khi họ xây dựng nhà máy tại nước này.
Trong khi tại châu Á, các quốc gia đang rất cần tìm cách cắt giảm việc sử dụng năng lượng khi lượng dự trữ nhiên liệu giảm sút. Một số quốc gia như Thái Lan, Philippines đã khuyến khích người dân làm việc tại nhà và hạn chế sử dụng điều hòa.
Lam Phạm, nhà phân tích năng lượng châu Á tại Ember cho biết, xe điện Trung Quốc có lợi thế ở hầu hết các thị trường châu Á, nhờ khả năng cạnh tranh về giá, công nghệ pin tiên tiến và chuỗi cung ứng toàn diện.
“Sự biến động giá nhiên liệu ngày càng tăng và sự hỗ trợ chính sách mạnh mẽ hơn đồng nghĩa với việc thị trường xe điện ở châu Á sẽ tăng trưởng nhanh chóng. Sự mở rộng này sẽ mang lại lợi ích cho các nhà sản xuất xe điện nói chung, đặc biệt là những nhà sản xuất có thể mở rộng quy mô nhanh chóng và cung cấp các mẫu xe giá cả phải chăng”, ông Lam Phạm nói.
