Trả lời vấn đề này, ông Tô Trần Hòa, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước nhấn mạnh, ngay từ khi xây dựng chủ trương đưa thị trường tài sản mã hóa vào vận hành, Đảng và Chính phủ đã xác định quan điểm rất rõ ràng: Đây là thị trường tiềm năng nhưng đi kèm nhiều rủi ro, do đó phải triển khai thận trọng, từng bước và có kiểm soát.
Trách nhiệm bồi thường gắn với nghĩa vụ bảo vệ tài sản
Nghị quyết 05/2025/NQ-CP của Chính phủ về thí điểm thị trường tài sản mã hóa với khung pháp lý minh bạch, có kiểm soát và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư. Theo ông Hòa, Chính phủ đã quy định rõ kịch bản rủi ro và phương án dự phòng bảo vệ nhà đầu tư với các nguyên tắc sống còn sau đây:
Một là, tiêu chuẩn cấp phép cực kỳ nghiêm ngặt về vốn pháp định. Mức vốn pháp định tối thiểu cho tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa được quy định là 10.000 tỷ đồng (tương đương khoảng 400 triệu USD). Khi làm việc với các cơ quan quốc tế, họ rất ngạc nhiên vì ở châu Âu mức vốn cấp phép chỉ hơn 1 triệu EUR. Tuy nhiên, mức 400 triệu USD này được thiết lập như một quỹ dự phòng rủi ro bắt buộc (Plan B). Trong trường hợp sàn bị tấn công mạng hay gặp sự cố, đây chính là nguồn tài chính sẵn có để chi trả và bồi hoàn ngay cho nhà đầu tư.
Hai là, cam kết chịu trách nhiệm toàn diện. Các sàn giao dịch phải cam kết pháp lý: Nếu sự cố tấn công xảy ra do lỗi kỹ thuật hoặc quản trị của sàn, sàn phải chịu trách nhiệm bồi thường 100% tài sản cho nhà đầu tư.
Ba là, tách biệt tuyệt đối tài sản. Tiền và tài sản của nhà đầu tư phải được hạch toán tách biệt 100% với tiền và tài sản vận hành của bản thân tổ chức.
Bốn là, cơ chế giám sát liên ngành. Trong quá trình thí điểm, các đoàn kiểm tra liên ngành sẽ liên tục kiểm tra định kỳ và đột xuất việc tuân thủ pháp luật, minh bạch thông tin công bố của các sàn để bảo vệ tối đa nhà đầu tư.
 |
Các diễn giả trao đổi tại diễn đàn |
Theo ông Hòa, Việt Nam có các tập đoàn công nghệ trong nước rất mạnh, đồng thời đang trải thảm đỏ thu hút các tập đoàn công nghệ toàn cầu. Sự kết hợp giữa hiểu biết thị trường nội địa của doanh nghiệp Việt và giải pháp công nghệ quốc tế sẽ tạo ra sức mạnh đột phá. Khi VIFC thu hút được các công ty Fintech quốc tế làm thành viên, doanh nghiệp Việt Nam sẽ có cơ hội tiếp cận công nghệ đỉnh cao ngay trên sân nhà. Điều này không chỉ nâng cao năng lực quản trị, công nghệ mà quan trọng hơn là học hỏi được năng lực bảo mật, phòng chống các cuộc tấn công mạng và quản trị rủi ro công nghệ trong tương lai.
Cảnh báo sớm để có thêm thời gian ứng phó
Các cuộc khủng hoảng tài chính công nghệ mới diễn ra với tốc độ cực nhanh, tính liên thông cao và rất khó quan sát. Sự phát triển của AI khiến rủi ro an ninh mạng gia tăng khổng lồ. Đơn cử như sự cố của Binance, hacker chỉ mất 30 phút để rút 6,3 tỷ USD khỏi hệ thống. Hay vụ việc rút tiền hàng loạt (bank-run) tại Silicon Valley Bank, nhà đầu tư rút trực tuyến qua ứng dụng hơn 40 tỷ USD chỉ trong 1 ngày và dự kiến rút tiếp 100 tỷ USD ở ngày tiếp theo.
Nếu không có hệ thống quản trị rủi ro tiên tiến, toàn bộ hệ thống tài chính có thể sụp đổ chỉ trong vòng 24 giờ, theo ông Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP.HCM (VIFC-HCM)
Ông Huân cho biết, VIFC đã xây dựng mô hình Hệ thống Cảnh báo sớm (Early Warning System – EWS) với ba tầng giám sát liên thông.
Tầng thứ nhất theo dõi rủi ro tài chính vĩ mô và toàn hệ thống. Tầng thứ hai tập trung vào các thị trường, định chế như ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm. Tầng thứ ba theo dõi từng chủ thể, thành viên tham gia.
Cách tiếp cận này đặt dữ liệu của từng tổ chức trong mối liên hệ với diễn biến thị trường và môi trường vĩ mô. Những dấu hiệu bất thường về dòng vốn, thanh khoản cần được nhận diện cùng nhau để phục vụ đánh giá nguy cơ và xây dựng phương án ứng phó.
Hệ thống EWS vận hành tự động theo thời gian thực nhờ công nghệ SupTech và RegTech, quản trị dựa trên Bộ chỉ số gồm 36 chỉ số vĩ mô và thanh khoản (trong đó ưu tiên phát triển 24 chỉ số cốt lõi trong giai đoạn 1). VFC tích hợp bộ cơ chế Ngắt mạch tự động (Circuit Breakers) để lập tức can thiệp khi dòng vốn có dấu hiệu rút đột biến. Đồng thời, VFC vận hành các AI Agent liên tục tự tấn công giả lập vào hệ thống IT hàng ngày để chủ động tìm và vá lỗ hổng bảo mật trước khi bị tin tặc khai thác.
Mục tiêu tối cao là kiến tạo một thị trường tài chính an toàn, minh bạch, có năng lực dự báo cao, làm bệ phóng cho mục tiêu tăng trưởng hai con số bền vững của Việt Nam, ông Huân cho biết.
Đối với nhà đầu tư, cơ chế cảnh báo không thay thế nghĩa vụ bảo vệ tài sản và giải quyết thiệt hại của đơn vị cung cấp dịch vụ. Khả năng đối chiếu tài sản, truy vết giao dịch, công bố sự cố và thực hiện trách nhiệm bồi thường là những yếu tố quyết định quyền lợi có được bảo vệ trên thực tế hay không.
