Việc vận chuyển hàng hóa qua eo biển Hormuz gần như bị đình trệ, làm gián đoạn nguồn cung cấp sản phẩm phụ của quá trình lọc dầu và khí đốt, mặt hàng dù chuyên biệt nhưng lại rất quan trọng trong nhiều lĩnh vực, từ phân bón và hóa chất đến chip máy tính và xử lý kim loại.
Tác động của sự gián đoạn eo biển Hormuz đang lan rộng khắp các ngành công nghiệp, với các chuỗi cung ứng vốn đã căng thẳng nay lại đối mặt với mối đe dọa lớn nhất kể từ đại dịch Covid-19.
Theo công ty phân tích dữ liệu Dun & Bradstreet, hơn 44.000 doanh nghiệp trên toàn cầu đã có ít nhất một lô hàng bị gián đoạn. Các doanh nghiệp tại Trung Quốc và Ấn Độ được đánh giá là nhóm chịu ảnh hưởng lớn nhất.
Amin Nasser, Giám đốc điều hành của Aramco cho biết cuộc khủng hoảng ở eo biển đã gây ra một phản ứng dây chuyền nghiêm trọng, với hiệu ứng domino mạnh mẽ đối với nhiều ngành công nghiệp.
Khủng hoảng lưu huỳnh
Theo dữ liệu từ Argus, giá lưu huỳnh tại Trung Quốc, quốc gia tiêu thụ lớn nhất thế giới, đã tăng 15% kể từ khi cuộc xung đột ở Trung Đông leo thang, đạt mức kỷ lục 4.650 nhân dân tệ (672 USD) một tấn trong tuần này.
Điều này cho thấy sự mong manh của các chuỗi cung ứng được xây dựng xung quanh vùng Vịnh, nơi chiếm 45% lượng xuất khẩu lưu huỳnh của thế giới.
Dù một số nhà máy lọc dầu ngoài Trung Đông vẫn có lưu huỳnh để bán, vấn đề hiện nay là khó tìm tàu để vận chuyển.
“Tình hình lúc này rất tệ. Tuần trước chúng tôi không thể chốt được bất kỳ giao dịch nào”, Clive Murray, Giám đốc điều hành của London Commodity Brokers cho biết, khi các chủ tàu không chắc liệu họ có thể tiếp cận được nguồn nhiên liệu cần thiết hay không, khiến việc đặt tàu để vận chuyển các lô hàng gần như không thể.
Một nhà giao dịch cho biết thị trường lưu huỳnh và axit sulfuric hiện đang biến động mạnh, đồng thời một số doanh nghiệp đang vội tìm các lô axit giao trong ngắn hạn nhằm kéo dài thời gian sử dụng lượng lưu huỳnh tồn kho hiện có. Một yếu tố khác càng làm nguồn cung thêm hạn chế là chỉ một số ít doanh nghiệp có khả năng vận chuyển và lưu trữ loại axit nguy hiểm này.
Tỷ phú ngành khai khoáng Robert Friedland cho rằng sự gián đoạn nguồn cung lưu huỳnh sẽ ảnh hưởng đến sản lượng đồng tại châu Phi, khu vực nhập khẩu lưu huỳnh lớn.
“Chi phí hòa tách quặng đồng oxit tại vành đai đồng Trung Phi sắp còn đắt đỏ hơn nữa”, ông cho biết trong một bài đăng trên X.
Vi mạch
Là một ngành công nghiệp tiêu thụ năng lượng cao, các nhà sản xuất chip đã phải đối mặt với tác động từ giá dầu và khí đốt tăng vọt. Nhưng các nhà sản xuất lớn nhất thế giới, bao gồm TSMC, Samsung, SK Hynix cũng phụ thuộc vào một loạt các hóa chất được vận chuyển qua eo biển Hormuz.
Các công ty bán dẫn sử dụng axit sulfuric để làm sạch các tấm bán dẫn và dựa vào khí heli (cũng được sản xuất rất nhiều ở vùng Vịnh) để giúp làm mát trong quá trình sản xuất.
Theo công ty tư vấn TechInsights, ngành công nghiệp bán dẫn chiếm khoảng 20% nhu cầu khí heli toàn cầu.
“Khoảng 1/3 nguồn cung khí heli toàn cầu đến từ Qatar, được sử dụng trong các ứng dụng như làm mát và phát hiện rò rỉ trong các nhà máy sản xuất chip”, Mohammad Ahmad, giám đốc điều hành của nền tảng thông tin chuỗi cung ứng Z2Data cho biết.
Đồng thời, chi phí của các linh kiện bán dẫn đã tăng trong năm qua, áp lực mà tình trạng thiếu hụt nguồn cung gần đây càng làm trầm trọng thêm.
Trong khi đó, một trong những nguồn cung brom lớn nhất thế giới — nguyên liệu được sử dụng trong quá trình khắc tạo hoa văn trên các tấm wafer silicon — là Dead Sea.
Một báo cáo năm 2023 của Hiệp hội Thương mại Quốc tế Hàn Quốc cho thấy nước này đã nhập khẩu hơn 99% lượng brom từ Israel.
Phân bón
Ngành công nghiệp phân bón là ngành sử dụng lưu huỳnh nhiều nhất, chiếm khoảng 60% nhu cầu. Tình trạng thiếu hụt nguồn cung kéo dài sẽ làm gia tăng lo ngại về tình trạng thiếu lương thực toàn cầu và giá cả tăng vọt.
Giá lưu huỳnh đã ở mức cao kỷ lục trước khi cuộc xung đột ở Trung Đông leo thang, một phần do nhu cầu tăng vọt ở Trung Quốc từ thị trường kim loại.
Sự gián đoạn trong hoạt động sản xuất dầu khí hiện đang nguy cơ giảm sản lượng phân bón trong khi việc đóng cửa eo biển Hormuz đang ngăn chặn xuất khẩu tiếp cận thị trường toàn cầu.
Ba nước nhập khẩu lưu huỳnh lớn nhất - Ma Rốc, Trung Quốc và Indonesia - đều mua ít nhất một nửa nhu cầu từ Trung Đông.
Cuộc khủng hoảng xảy ra đúng lúc mùa cao điểm sử dụng phân bón đang đến gần, khi nông dân ở bán cầu Bắc chuẩn bị bước vào vụ gieo trồng. Trong một báo cáo đầu tuần này, Scotiabank cảnh báo rằng những lo ngại về rủi ro đối với an ninh lương thực trong ngắn hạn đang gia tăng.
Theo Tom Price, Giám đốc nghiên cứu hàng hóa của Panmure Liberum, mặc dù vẫn có những nguồn cung thay thế, người sử dụng hiện phải cạnh tranh với hàng loạt bên khác cũng đang tìm cách mua được mặt hàng này. Ông cho biết, các nhà sản xuất kim loại có thể còn khả năng tìm nguồn thay thế, nhưng những nhà sản xuất phân bón quy mô lớn sẽ gặp nhiều khó khăn, do khối lượng nguyên liệu họ cần là rất lớn.
Trong khi đó, theo dữ liệu từ Argus, giá ure đã đạt mức 700 USD/tấn trong tuần này, tăng 45% so với mức trước khi cuộc xung đột leo thang.
Kim loại
Axit sulfuric được sử dụng trong quá trình hoà tách (leaching), đây là phương pháp để tách và thu hồi các kim loại như đồng, niken và uranium. Indonesia - nhà sản xuất niken lớn nhất - phụ thuộc rất nhiều vào lưu huỳnh nhập khẩu từ Trung Đông.
Nhà phân tích Chris Lawson của công ty tư vấn kim loại CRU cho biết, mặc dù tình trạng thiếu lưu huỳnh ban đầu sẽ ảnh hưởng đến ngành công nghiệp phân bón, nhưng nó sẽ tác động đến mảng đồng và kim loại trong một thời gian sau đó”.
Theo chuyên gia tại một nhà giao dịch hàng hóa toàn cầu, khoảng 3 triệu tấn sản lượng đồng mỗi năm tại Congo sử dụng axit sulfuric trong quá trình sản xuất và đang dễ bị tổn thương trước sự gián đoạn nguồn cung ngày càng nghiêm trọng. Trong khi tổng sản lượng đồng khai thác toàn cầu là khoảng 23 triệu tấn trong năm 2025.
Các nhà phân tích cho biết các nhà máy luyện đồng có thể còn lượng tồn kho đủ dùng trong vài tuần, nhưng khó kéo dài hơn. “Khi lượng dự trữ bắt đầu cạn dần, họ sẽ phải gấp rút tìm các nguồn cung khác”, Clive Murray, Giám đốc điều hành của London Commodity Brokers cho biết.
