Niềm tin trên thị trường chứng khoán

Từ niềm tin tới giá trị

Mặc dù xã hội công nhận rằng, tiền là thước đo giá trị, nhưng vẫn có những người không biết điều này, ví dụ trẻ em. Trẻ nhỏ thường thích đồ chơi như búp bê hoặc ôtô, vì vậy chúng tin rằng, những đồ chơi này là quý, dẫn tới muốn có đồ chơi và sau khi đã có, trẻ sẽ thỏa mãn được nhu cầu (thích chơi) của mình, do đó búp bê và ôtô đồ chơi sẽ có giá trị (do làm nhu cầu được thỏa mãn). Khi chúng tin rằng, có thể sử dụng tiền để mua đồ chơi, tiến tới thỏa mãn nhu cầu, thì chúng cũng sẽ nhận ra giá trị của tiền. Đó là hành trình từ niềm tin tới giá trị. Quy tắc này phù hợp với trục niềm tin - giá trị trong văn hóa kinh doanh. Mọi thứ bắt đầu từ niềm tin. Vì thế, những phát biểu, khẩu hiệu hay phương châm làm việc của các doanh nghiệp xoay quanh khái niệm niềm tin như chữ tín, chuyên nghiệp, đáng tin cậy... là hoàn toàn có cơ sở và xuất phát từ quy tắc niềm tin là điểm khởi đầu đi tới giá trị.

Như vậy, niềm tin của con người có thể phụ thuộc vào cá nhân (do quan niệm, cách hiểu, kinh nghiệm đã trải qua), hoặc phụ thuộc vào tác động xã hội (từ những người xung quanh). Những người hoạt động kinh doanh cũng chịu tác động của trục niềm tin - giá trị này một cách rõ rệt.

Ví dụ dễ gặp là về hoạt động tư vấn. Trong khi nhiều hãng nước ngoài đầu tư vào Việt Nam có yêu cầu tiên quyết là các báo cáo tư vấn về luật, thị trường và tính khả thi tài chính thì rất nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã từng hoặc vẫn đang coi những thứ này là không cần thiết. Do đó, trong lúc nhiều tập đoàn đa quốc gia bỏ hàng triệu USD để có các thông tin tư vấn và cả lời khuyên, thì nhiều doanh nghiệp chúng ta quyết không trả loại chi phí này.

Ví dụ thứ hai là trên TTCK. Ở TTCK Việt Nam chẳng hạn, có những lúc giá cổ phiếu của Công ty REE  giảm còn 10.000 đồng/cổ phiếu (năm 2004). Thế nhưng, tới tháng 3/2007, giá cổ phiếu REE đạt mức 200.000 đồng/cổ phiếu. Không thể không đặt câu hỏi tại sao có sự khác biệt hàng triệu USD tiền tư vấn và sự khác biệt tới 20 lần trên cùng một cổ phần của REE. Câu trả lời không có gì khác ngoài hệ thống niềm tin và giá trị được “lập trình” trong các nhóm cá nhân khác nhau và vào các thời điểm khác nhau.

Niềm tin cần biểu hiện cụ thể

Giáo sư André Farber (ĐH Tổng hợp Bruxelles) trong những lần làm việc ở Việt Nam thường có ý kiến cung cấp cho các tờ báo và tạp chí kinh doanh về thị trường vốn Việt Nam . Một số tình huống rất buồn cười đã xảy ra. Trong khi báo chí nhất mực hỏi về các vấn đề kỹ thuật và sản phẩm cao siêu, thì ông thường nhất mực trả lời về các nguyên lý vận hành, tưởng chừng như đơn giản. Điều mà ông hay nhấn mạnh là làm gì thì làm, nhưng số 1 vẫn là niềm tin của khách hàng, của thị trường. Ví dụ, phóng viên chăm chăm hỏi về phái sinh chứng khoán hoặc định giá cổ phiếu theo phương pháp hiện đại, thì ông kiên quyết trả lời về minh bạch kế toán và chế độ công bố thông tin - những thứ này cũng thường được xem là rất đơn giản. Buộc phải đặt một câu hỏi sau: Tại sao một ông giáo sư rất giỏi, rất nổi tiếng về TTCK lại tìm cách nói về những thứ đơn giản, mà một phóng viên - chắc chắn là không thể đủ thời gian để toàn tâm cho nghề tài chính - lại kiên quyết hỏi về những công cụ hết sức phức tạp? Đó là vì biểu hiện của niềm tin rất khác nhau. Ông André Farber tin rằng, những thứ giản dị, nguyên lý và rất cơ bản là nền móng quan trọng nhất của sự phát triển bền vững. Còn phóng viên thì tin rằng, những thứ rất mới, rất hiện đại và các thị trường lớn quốc tế hay sử dụng mới chính là những thứ quan trọng. Điều kỳ lạ là người giỏi ở thị trường lớn, hiện đại thì tin vào cái giản dị, cơ bản, còn người có trình độ khá “giản dị” ở thị trường còn đơn sơ thì lại rất tin vào những thứ phức tạp. Giáo sư Léo Goldschmidt, một nhà doanh nghiệp ngân hàng nổi tiếng sau này có thời gian đảm đương vị trí Chủ tịch C.G. của EASD (châu Âu), thường cung cấp nhiều thông tin về vô số sản phẩm phức tạp, nhưng kết luận cuối cùng của ông trong bất kỳ bài giảng và tình huống nào cũng chỉ giản dị: Giá trị = Niềm tin.