Ưu tiên quản trị rủi ro
Theo Báo cáo Thị trường Tài chính tiêu dùng Việt Nam 2025 của FiinGroup, thị trường tài chính tiêu dùng đang bước vào giai đoạn phát triển mới sau thời kỳ trầm lắng. Trong nhiều năm, cho vay tiền mặt là sản phẩm chủ lực của hầu hết công ty tài chính tiêu dùng. Với ưu thế giải ngân nhanh, không cần tài sản bảo đảm và đáp ứng nhu cầu chi tiêu tức thời của khách hàng, đây là phân khúc đóng góp đáng kể vào lợi nhuận của ngành. Tuy nhiên, mặt trái của mô hình này cũng dần bộc lộ khi nợ xấu gia tăng. Áp lực dự phòng rủi ro, chi phí thu hồi nợ và sự suy giảm khả năng trả nợ của một bộ phận khách hàng khiến nhiều công ty tài chính phải điều chỉnh chiến lược kinh doanh.
Theo FiinGroup, dư nợ cho vay tiền mặt toàn khối công ty tài chính tại thời điểm cuối tháng 6/2025 là 65.700 tỷ đồng, giảm 19,1% so với 1 năm trước đó. Xu hướng này xuất phát từ cả yếu tố chính sách lẫn chiến lược nội tại của doanh nghiệp. Một mặt, quy định giới hạn tỷ trọng cho vay tiền mặt trong tổng dư nợ tiêu dùng buộc các công ty tài chính phải cơ cấu lại danh mục. Mặt khác, các công ty tài chính cũng chủ động giảm tỷ trọng sản phẩm có mức độ rủi ro cao nhằm cải thiện chất lượng tài sản.
FiinGroup nhận định, các công ty tài chính dẫn đầu thị trường đang bước vào trạng thái “cân bằng phòng thủ”; trong đó, việc ổn định chất lượng danh mục cho vay được đặt lên trên mục tiêu mở rộng tín dụng.
Xu hướng này thể hiện khá rõ ở những công ty lớn. Sau quá trình tái cấu trúc quy mô lớn, FE Credit đặt mục tiêu tăng trưởng tín dụng khoảng 4% trong năm 2026, tập trung nhiều hơn vào nhóm khách hàng có chất lượng tín dụng tốt. Mcredit cũng giảm tốc độ tăng trưởng tín dụng xuống khoảng 5,3% để ưu tiên cải thiện chất lượng tài sản và quản trị rủi ro.
Nhìn từ góc độ ngành, đây có thể xem là sự thay đổi lớn nhất của thị trường tài chính tiêu dùng kể từ sau đại dịch. Các công ty tài chính không còn sẵn sàng đánh đổi rủi ro để lấy tăng trưởng thị phần như trước.
Động lực mới của công ty tài chính
Theo FiinGroup, xu hướng nổi bật nhất hiện nay trong lĩnh vực tài chính tiêu dùng là sự dịch chuyển sang các khoản vay có tài sản bảo đảm, đặc biệt là tài trợ phương tiện giao thông và xe điện.
Trong nửa đầu năm 2025, dư nợ cho vay phương tiện đạt khoảng 26.800 tỷ đồng. Nhiều công ty tài chính đang đẩy mạnh các chương trình tài trợ xe điện nhằm tận dụng xu hướng tiêu dùng xanh và giảm thiểu rủi ro tín dụng. FE Credit triển khai các chương trình cho vay xe điện thông qua hợp tác với VinFast. Home Credit hiện nắm khoảng 1/3 thị phần tài trợ mua xe trong hệ sinh thái VinFast. Trong khi đó, MAFC và Mcredit đều đưa tài trợ phương tiện điện vào nhóm ưu tiên chiến lược.
Khác với cho vay tiền mặt, các khoản vay mua phương tiện cho phép doanh nghiệp sở hữu thêm một lớp bảo vệ thông qua tài sản hình thành từ vốn vay. Theo FiinGroup, nhiều công ty tài chính đang chấp nhận biên lợi nhuận thấp hơn để đổi lấy danh mục tín dụng an toàn hơn và khả năng kiểm soát rủi ro tốt hơn.
Bên cạnh sự dịch chuyển về sản phẩm, các công ty tài chính cũng đang mở rộng sang những phân khúc khách hàng mới. Một trong những thị trường đáng chú ý là nhóm hộ kinh doanh siêu nhỏ. FiinGroup ước tính, Việt Nam hiện có từ 3,5 - 5 triệu hộ kinh doanh đang dần được số hóa thông qua các nền tảng như KiotViet, Sapo và MISA. Dữ liệu dòng tiền theo thời gian thực đang giúp các tổ chức cho vay đánh giá khả năng trả nợ hiệu quả hơn, mở ra cơ hội tiếp cận nhóm khách hàng vốn trước đây gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận tín dụng chính thức.
Song song với đó là cuộc đua tiếp cận thế hệ Gen Z thông qua các sản phẩm thanh toán số, mô hình “mua trước, trả sau”, thẻ tín dụng ảo và các giải pháp tín dụng được tích hợp trực tiếp vào hệ sinh thái tiêu dùng.
Những chuyển động này cho thấy sự suy giảm của cho vay tiền mặt không chỉ là câu chuyện thay đổi cơ cấu sản phẩm. Đằng sau đó là quá trình tái định hình mô hình tăng trưởng của ngành tài chính tiêu dùng, khi trọng tâm dần chuyển từ mở rộng dư nợ sang kiểm soát rủi ro, nâng cao chất lượng tài sản và tìm kiếm những động lực phát triển bền vững hơn.
