Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga trình bày báo cáo.
Sáng 23/4, tiếp tục Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội nghe tờ trình về dự kiến Chương trình giám sát của Quốc hội năm 2027 và thảo luận hội trường về nội dung này.
Trình bày báo cáo của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga nêu rõ, 2027 là năm có ý nghĩa quan trọng trong việc tiếp tục triển khai các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội theo các chủ trương, nghị quyết của Đảng và Nhà nước, đồng thời đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với việc hoàn thiện thể chế, chính sách và hệ thống pháp luật.
Trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực tiếp tục diễn biến phức tạp, khó lường, kinh tế toàn cầu còn nhiều bất định; trong nước, quá trình phát triển và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, đòi hỏi phải nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và chất lượng hệ thống pháp luật.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội báo cáo Quốc hội xem xét, quyết định việc tổ chức Đoàn giám sát để tiến hành giám sát hai chuyên đề.
Chuyên đề 1: “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công là trụ sở làm việc sau khi thực hiện chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính”;
Chuyên đề 2: “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo hiểm xã hội giai đoạn 2021 - 2026”.
Sau khi Quốc hội quyết định lựa chọn 1 chuyên đề, chuyên đề còn lại sẽ do Ủy ban Thường vụ Quốc hội trực tiếp tổ chức giám sát.
Nêu ý kiến thảo luận, đồng tình lựa chọn chuyên đề 1 để Quốc hội tiến hành giám sát tối cao, song đại biểu Trần Thị Hoa Ry (Cà Mau), Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội cho rằng, nội dung này “trúng, đúng nhưng chưa toàn diện”. Bà đề nghị bổ sung thêm nội dung “việc sắp xếp chính quyền địa phương 2 cấp” ở địa phương để đánh giá tổng thể hơn.
Vị đại biểu Cà Mau phản ánh, qua thực tiễn, việc tổ chức, vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp có sự nỗ lực của toàn hệ thống, nhân dân đồng tình, ủng hộ và bước đầu phục vụ nhân dân tốt hơn, tuy nhiên, hiện vẫn còn khó khăn và còn những điểm nghẽn.
Cụ thể hơn, bà Trần Thị Hoa Ry cho biết, việc phân cấp dù được quan tâm nhưng nhiều việc chưa thực chất, giao cho chính quyền cơ sở nhưng quyết định vẫn nằm ở cấp trên. “Nếu cơ sở gần dân, hiểu thực tiễn mà không có quyền quyết định thì mô hình chưa thực chất. Gắn với địa bàn cơ sở nên giao họ quyết và chịu trách nhiệm toàn diện, loại bỏ cơ chế xin ý kiến tràn lan, chuyển mạnh sang hậu kiểm”, đại biểu Hoa Ry nêu quan điểm.
Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội cũng phản ánh tình trạng quá tải ở cấp cơ sở vì thực tế chuyển việc xuống cấp dưới và 1 cán bộ cấp xã đang đồng thời xử lý nhiều công việc, hồ sơ cần giải quyết tăng mạnh nhưng biên chế chưa đảm bảo nên dẫn đến tồn đọng. Do đó, bà đề nghị chuẩn hóa quy trình, trách nhiệm rõ ràng, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và điều chỉnh biên chế cho thực sự phù hợp.
Một vấn đề nữa, theo đại biểu, năng lực cán bộ cơ sở chưa theo kịp. Hiện nay khi xử lý vấn đề liên quan đến đầu tư, quy hoạch, chuyển đổi số, nhiều cán bộ còn lúng vì kỹ năng còn chưa chuyên sâu. “Không nâng năng lực sẽ dẫn đến không dám làm hay làm sai, từ đó đều làm giảm hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở”, bà Hoa Ry nhấn mạnh và đề nghị cần chính sách tương xứng, đủ mạnh để thu hút nhân lực chất lượng cao về cơ sở.
Từ phân tích trên, đại biểu Trần Thị Hoa Ry kiến nghị bên cạnh giám sát về thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công là trụ sở làm việc thì cần bổ sung “sắp xếp tổ chức bộ máy”, từ đó đánh giá tập trung, nhận diện toàn diện và có giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương thời gian tới.
Bày tỏ đồng tình cao với dự kiến chương trình giám sát, đại biểu Lê Minh Nam (Cần Thơ) cho rằng, cần lựa chọn phương pháp và thủ tục giám sát phù hợp. Việc xây dựng đề cương, bộ câu hỏi lượng hóa, kỹ lưỡng để dự kiến sản phẩm đầu ra của giám sát ngay từ khâu lập kế hoạch. Các cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát phải báo cáo đúng, đề xuất nội dung trọng tâm, rõ ràng để tháo gỡ thực sự.
Bởi, theo đại biểu, nhiều nơi nghĩ “bị giám sát” chứ không phải “được giám sát” nên sự phối hợp có lúc, có nơi còn hạn chế, dẫn đến các chỉ tiêu còn định tính. “Không ai rõ hơn người trong cuộc, nên kiến nghị, đề xuất phải thực chất, rõ ràng thì mới giải quyết được”, ông Nam nói.
Đại biểu Tạ Đình Thi (Hà Nội) nhấn mạnh, đất nước bước vào kỷ nguyên mới với mục tiêu phát triển có tính lịch sử và năm 2026-2027 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đề xuất các giải pháp trọng tâm, vị đại biểu Hà Nội cho rằng cần chủ động, tích cực giám sát theo thời gian thực dựa trên công nghệ và dữ liệu.
Cùng với đó phát huy hơn nữa vai trò của Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội, phân cấp, giao quyền chủ động hơn trong tổ chức giám sát chuyên đề từ sớm, từ xa, nâng tầm hoạt động giải trình để làm rõ trách nhiệm của bộ trưởng, trưởng ngành về các vấn đề tồn đọng kéo dài.
Ngoài ra, cần lấy kết quả giám sát để hoàn thiện pháp luật. Các nghị quyết sau giám sát phải có địa chỉ cơ chế ràng buộc trách nhiệm. Cần nhấn mạnh cơ chế theo dõi đôn đốc, Chính phủ cần có báo cáo riêng về xử lý sau giám sát.
Cùng quan điểm với một số vị đại biểu khác, đại biểu Thi cho rằng cần xác định rõ mục tiêu giám sát không chỉ phát hiện sai phạm mà còn kiến tạo, tháo gỡ điểm nghẽn của thể chế.
Theo nghị trình, sáng 24/4 Quốc hội sẽ biểu quyết thông qua Nghị quyết về Chương trình giám sát của Quốc hội năm 2027.
