Một đoạn đường sắt quốc gia qua phố Phùng Hưng - Hà Nội.
UBND TP. Hà Nội vừa có Công văn số 6911/UBND-ĐT gửi Bộ Xây dựng về việc bàn giao tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia đoạn tuyến từ ga Hà Nội đến ga Gia Lâm.
Thay đổi lớn
Theo đó, UBND TP. Hà Nội đề nghị Bộ Xây dựng quan tâm phối hợp hiện thực hóa các kết luận, chỉ đạo của lãnh đạo cấp cao Đảng và Nhà nước; sớm triển khai các nghiên cứu về bảo tồn, phát huy giá trị lịch sử cầu Long Biên gắn với phát triển không gian văn hóa, dịch vụ, du lịch khu vực 131 ô vòm cầu đá thuộc tuyến đường sắt Hà Nội – Đồng Đăng.
Trước mắt, Bộ Xây dựng bàn giao tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia đoạn từ ga Gia Lâm đến ga Hà Nội (hoàn thành trong quý II/2026) để triển khai công tác chỉnh trang, cải tạo, tái thiết đô thị khu vực xung quanh không gian lịch sử – văn hóa, kiến trúc mang tầm di sản của TP. Hà Nội (phía Tây khu phố cổ Hà Nội và phía Đông Trung tâm Hoàng thành Thăng Long); đồng thời nghiên cứu giải pháp, phương án kiến trúc tuyến đường sắt đô thị số 1 đoạn đi qua khu vực phố cổ, khu phố cũ, bảo đảm không phá vỡ cấu trúc không gian và cảnh quan vùng di sản.
UBND TP. Hà Nội đề nghị Bộ Xây dựng chỉ đạo Cục Đường sắt Việt Nam, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam điều chỉnh kế hoạch tổ chức chạy tàu các tuyến đường sắt quốc gia đi qua đoạn tuyến từ ga Hà Nội đến ga Gia Lâm. Theo đó, các đoàn tàu khách phía Nam dừng tại ga Hà Nội, các đoàn tàu khách phía Bắc dừng tại ga Gia Lâm.
“Việc trung chuyển hành khách giữa ga Hà Nội và ga Gia Lâm, UBND TP. Hà Nội sẽ giao Sở Xây dựng Hà Nội, các sở, ngành và đơn vị liên quan xây dựng phương án, tổ chức thực hiện”, công văn của UBND TP. Hà Nội nêu rõ.
Bên cạnh đó, UBND TP. Hà Nội đề nghị Bộ Xây dựng chỉ đạo Cục Đường sắt Việt Nam nghiên cứu phạm vi, quy mô mặt cắt ngang tuyến đường sắt cải dịch từ Tổ hợp ga Ngọc Hồi đến nút giao Đại Xuyên, đi song song với tuyến đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc – Nam; đồng thời nghiên cứu các nhánh rẽ kết nối vào Tổ hợp công nghiệp đường sắt, làm cơ sở chuẩn hóa lại hành lang dành cho đường sắt và cập nhật vào Quy hoạch các tuyến, ga đường sắt khu vực đầu mối TP. Hà Nội.
UBND TP. Hà Nội cũng đề nghị nghiên cứu đầu tư xây dựng tuyến đường sắt cải dịch từ Tổ hợp ga Ngọc Hồi đến nút giao Đại Xuyên cùng thời điểm với tuyến đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc – Nam đoạn qua địa bàn TP. Hà Nội, tuyến đường sắt Vành đai phía Đông, Dự án đầu tư mở rộng Quốc lộ 1A đoạn từ đường Điện Biên Phủ đến nút giao Đại Xuyên và Dự án đầu tư xây dựng Khu đô thị thể thao Olympic, phấn đấu hoàn thành trước năm 2030.
Bộ Xây dựng được đề nghị chỉ đạo Ban quản lý dự án đường Hồ Chí Minh làm rõ quy mô, phạm vi tuyến đường sắt Vành đai phía Đông từ ga Thường Tín mới đến ga Kim Sơn (số lượng đường, khổ đường, các nhánh rẽ kết nối); nghiên cứu phương án kết nối giữa tuyến đường sắt Vành đai phía Đông và tuyến đường sắt Vành đai phía Tây tại khu vực nút giao gần Quốc lộ 1A.
Đồng thời, đẩy nhanh tiến độ triển khai Dự án tuyến đường sắt Vành đai phía Đông, bảo đảm hoàn thành cùng thời điểm với tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng (dự kiến kết thúc vào năm 2030).
UBND TP. Hà Nội cũng đề xuất thành lập Tổ công tác liên ngành nhằm xây dựng lộ trình, kế hoạch bàn giao tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia các đoạn Yên Viên – Ngọc Hồi, Bắc Hồng – Văn Điển để Thành phố triển khai các dự án đường sắt đô thị theo Nghị quyết số 188/2025/QH15 ngày 19/2/2025 của Quốc hội.
Ông Dương Đức Tuấn, Phó chủ tịch UBND TP. Hà Nội cho biết, thời gian qua, Thành phố đã đồng loạt tổ chức Lễ khởi công nhiều công trình, dự án trọng điểm, mang ý nghĩa chiến lược đối với phát triển Thủ đô vào ngày 19/12/2025.
Tiêu biểu như: Dự án đầu tư xây dựng Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng; Dự án đầu tư xây dựng Khu đô thị thể thao Olympic; Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt đô thị số 5 (Văn Cao – Hòa Lạc); Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối sân bay Gia Bình với Thủ đô Hà Nội; Dự án đầu tư cải tạo, chỉnh trang, tái thiết công viên tuyến hai bên sông Tô Lịch…
Các hoạt động này nhằm thiết thực chào mừng kỷ niệm 79 năm Ngày Toàn quốc kháng chiến và Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.
Trong năm 2025, TP. Hà Nội đã tổ chức khởi công xây dựng 7 cây cầu qua sông Hồng, gồm: Tứ Liên, Ngọc Hồi, Vân Phúc, Hồng Hà, Mễ Sở, Thượng Cát và Trần Hưng Đạo.
“Việc đồng loạt triển khai 7 dự án cầu trong một năm thể hiện quyết tâm chính trị cao của Thành phố trong giải quyết bài toán giao thông, tăng cường kết nối đô thị; đồng thời mở ra không gian phát triển cân bằng hai bờ sông Hồng, góp phần hình thành các cực tăng trưởng mới của Thủ đô”, ông Dương Đức Tuấn đánh giá.
Không gian mới cho tuyến đường sắt cũ
Song song với đầu tư phát triển hạ tầng giao thông mới, Thành phố đặc biệt quan tâm công tác bảo tồn và phát huy giá trị các công trình di sản, trong đó có cầu Long Biên. UBND TP. Hà Nội đã phối hợp với Cơ quan Kinh tế – Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam triển khai Dự án hỗ trợ kỹ thuật “Nghiên cứu cải tạo cầu Long Biên”.
Dự án bao gồm khảo sát, đánh giá tổng thể hiện trạng cầu; nghiên cứu, đề xuất các giải pháp cải tạo, sửa chữa ngắn hạn nhằm bảo đảm an toàn giao thông; xây dựng các kịch bản sử dụng trong tương lai để phát huy giá trị di sản của cầu Long Biên.
Bên cạnh đó, UBND TP. Hà Nội đã chỉ đạo các sở, ngành và UBND quận Hoàn Kiếm (trước sắp xếp đơn vị hành chính) nghiên cứu phương án bảo tồn, phát huy giá trị lịch sử cầu Long Biên gắn với phát triển không gian văn hóa, dịch vụ, du lịch khu vực 131 ô vòm cầu đá thuộc tuyến đường sắt Hà Nội – Đồng Đăng, dọc các tuyến phố Phùng Hưng – Gầm Cầu – cầu Long Biên.
Khu vực này được định hướng phát triển đồng bộ với không gian lịch sử – văn hóa – kiến trúc mang tầm di sản của Thủ đô; kết nối phía Tây khu phố cổ Hà Nội với phía Đông Trung tâm Hoàng thành Thăng Long; là bộ phận không gian đặc biệt quan trọng, gắn liền với cầu Long Biên – biểu tượng lịch sử, văn hóa, kiến trúc của Thủ đô, được ví như một “bảo tàng sống” in đậm trong đời sống và ký ức người dân Hà Nội.
Trong tổng thể định hướng trên, việc nghiên cứu đầu tư, tái phát triển khu vực đoạn tuyến từ ga Gia Lâm đến ga Hà Nội có vai trò đặc biệt quan trọng đối với hiệu quả và tính bền vững của các dự án liên quan.
“Việc hình thành không gian văn hóa, thương mại, dịch vụ, du lịch (giải trí, ẩm thực, trải nghiệm di sản…) gắn với bảo tồn và phát huy giá trị cầu Long Biên và tuyến đường dẫn phía Nam cầu là yêu cầu cần thiết, bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn di sản và phát triển kinh tế đô thị; góp phần nâng cao vị thế, bản sắc và sức cạnh tranh của Thủ đô Hà Nội”, lãnh đạo UBND TP. Hà Nội cho biết.
Theo của Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, cầu cạn cho đường sắt do người Pháp xây dựng, nối từ phố Phùng Hưng qua phố Gầm Cầu về ga Long Biên dài 1.255 m (từ phố Trần Phú đến ga Long Biên), trong đó đoạn xây đặc dài 420 m, đoạn có vòm dài 835 m (từ ngã tư Cửa Đông đến ga Long Biên).
Trong tổng số 131 vòm cầu, có 127 vòm bị bịt kín, chỉ có 4 vòm cầu được giữ lại để người dân và phương tiện lưu thông qua. Các ô vòm đó từ xưa được đánh số từ 1 đến 131, cao 2,6-5,6 m, được xây dựng bằng đá từ những năm 1902.
Trước đây các vòm cầu này rỗng, nhưng sau đó do tình trạng mất vệ sinh, ô nhiễm môi trường, an ninh trật tự tại khu vực, từ những năm 1980, thành phố Hà Nội đã cho xây bịt kín 2 đầu bên trong lấp đất đá, cát và trát xi măng phía bên ngoài.
Tại Đề án “Không gian văn hóa, thương mại dịch vụ, du lịch khu vực 131 vòm cầu theo chủ trương bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị khu phố cổ trong tổng thể di sản văn hóa Hà Nội” vào năm 2020, TP. Hà Nội đã lên kế hoạch đục thông tất cả 131 vòm cầu.
Trong đó có 6 vòm cầu dẫn đường sắt phía Nam cầu Long Biên, đoạn nối từ Hàng Cót đến Hàng Giấy đã được đục thông và chỉnh trang lại không gian bên trong vòm cầu góp phần tạo không gian công cộng, tăng kết nối với các tuyến phố di sản ở phố cổ Hà Nội.
