Một đoạn cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn.
Bộ Tài chính vừa có công văn gửi UBND tỉnh Lạng Sơn về việc bố trí vốn Ngân sách Trung ương xử lý vướng mắc giảm doanh thu Dự án đầu tư xây dựng tuyến cao tốc Bắc Giang - TP. Lạng Sơn đoạn Km45+100 - Km108+500, kết hợp tăng cường mặt đường Quốc lộ 1 đoạn Km1+800 - Km106+500 trên địa bàn tỉnh Bắc Giang và tỉnh Lạng Sơn theo hình thức hợp đồng BOT.
Hướng dẫn cụ thể
Theo Bộ Tài chính, ngày 3/4/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 122/2026/NĐ-CP quy định chi tiết về xử lý vướng mắc của các dự án BOT giao thông (có hiệu lực từ ngày 3/4/2026).
Nghị định số 122 quy định chi tiết về việc xác định dự án có phương án tài chính không bảo đảm theo quy định tại điểm a khoản 2 Điều 99a Luật PPP; nội dung đàm phán, thống nhất giữa cơ quan ký hợp đồng, nhà đầu tư, Doanh nghiệp dự án và bên cho vay theo quy định tại điểm c khoản 2 Điều 99a Luật PPP; tỷ lệ chia sẻ phần giảm doanh thu; trách nhiệm của nhà đầu tư, Doanh nghiệp dự án và bên cho vay; trình tự, thủ tục thực hiện chia sẻ phần giảm doanh thu cho nhà đầu tư, Doanh nghiệp dự án PPP.
Để có cơ sở trình cấp có thẩm quyền xem xét bố trí nguồn vốn nhà nước thanh toán phần giảm doanh thu cho Dự án, Bộ Tài chính đề nghị UBND tỉnh Lạng Sơn rà soát, bổ sung thuyết minh, làm rõ cơ sở pháp lý và thực tiễn của đề xuất áp dụng cơ chế chia sẻ giảm doanh thu, bảo đảm phù hợp quy định tại khoản 2 Điều 99a Luật PPP và Nghị định số 122/2026/NĐ-CP.
Đồng thời, Bộ Tài chính yêu cầu địa phương chỉ đạo nhà đầu tư, Doanh nghiệp dự án rà soát doanh thu thực tế so với phương án tài chính trong hợp đồng BOT, xác định tỷ lệ và mức vốn nhà nước tham gia chia sẻ phần giảm doanh thu; tính toán mức điều chỉnh lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu, lãi suất vốn vay, phương án trả nợ, qua đó hoàn chỉnh hồ sơ đề nghị Nhà nước thực hiện cơ chế chia sẻ theo quy định.
Trong trường hợp các bên thống nhất phương án, UBND tỉnh Lạng Sơn cần đề nghị Kiểm toán Nhà nước thực hiện kiểm toán phần giảm doanh thu và số vốn Nhà nước tham gia chia sẻ. Trên cơ sở kết quả kiểm toán, địa phương quyết định việc áp dụng cơ chế chia sẻ, xác định tỷ lệ, mức vốn Nhà nước tham gia, trách nhiệm của các bên liên quan, đồng thời xây dựng phương án nguồn vốn để chi trả, báo cáo cấp có thẩm quyền theo thứ tự ưu tiên quy định tại Luật PPP.
Dự án đi qua địa bàn tỉnh Lạng Sơn và tỉnh Bắc Giang, trong đó HĐND tỉnh Lạng Sơn quyết định chủ trương đầu tư, UBND tỉnh phê duyệt Dự án. Vì vậy, Bộ Tài chính đề nghị UBND tỉnh Lạng Sơn phối hợp với UBND tỉnh Bắc Giang thống nhất trách nhiệm của các địa phương trong việc chi trả phần giảm doanh thu, ưu tiên sử dụng ngân sách địa phương theo thứ tự ưu tiên bố trí vốn nhà nước theo quy định hiện hành.
Bộ Tài chính cho biết sẽ phối hợp với UBND tỉnh Lạng Sơn trong quá trình báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét nguồn vốn nhà nước để thực hiện cơ chế chia sẻ phần giảm doanh thu cho Dự án theo quy định pháp luật.
Dự án đầu tư xây dựng tuyến cao tốc Bắc Giang - TP. Lạng Sơn (đoạn Km45+100 - Km108+500), kết hợp tăng cường mặt đường Quốc lộ 1 (đoạn Km1+800 - Km106+500) trên địa bàn tỉnh Bắc Giang (nay là tỉnh Bắc Ninh) và tỉnh Lạng Sơn được triển khai theo hình thức hợp đồng BOT.
Nhiều vướng mắc lớn
Theo UBND tỉnh Lạng Sơn, Dự án đầu tư xây dựng tuyến cao tốc Bắc Giang - TP. Lạng Sơn đoạn Km45+100 - Km108+500, kết hợp tăng cường mặt đường Quốc lộ 1 đoạn Km1+800 - Km106+500 có tổng chiều dài tuyến cao tốc khoảng 63,86 km, với điểm đầu tại Km45+100 (giao cắt với Quốc lộ 1 tại xã Mai Sao, huyện Chi Lăng, tỉnh Lạng Sơn) và điểm cuối tại Km108+500 (TP. Bắc Giang), kết nối với Dự án nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 1 đoạn Hà Nội - Bắc Giang.
Tuyến Quốc lộ 1 trong Dự án có chiều dài khoảng 110,2 km, từ Km1+800 (khu vực cửa khẩu Hữu Nghị, tỉnh Lạng Sơn) đến Km112+038,84 (xã Tân Dĩnh, huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang).
Tại Dự án này, UBND tỉnh Lạng Sơn là cơ quan có thẩm quyền, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng tỉnh Lạng Sơn là đơn vị đại diện ký kết hợp đồng. Nhà đầu tư Dự án là liên danh gồm Công ty cổ phần đầu tư hạ tầng giao thông Đèo Cả, Công ty cổ phần Lizen, Công ty TNHH Hòa Hiệp và Công ty TNHH Xây dựng Mỹ Đà; Doanh nghiệp dự án là Công ty cổ phần BOT Bắc Giang - Lạng Sơn.
Mục tiêu của Dự án là hình thành tuyến cao tốc Bắc Giang - TP. Lạng Sơn, góp phần hoàn thiện mạng lưới đường bộ cao tốc quốc gia, đáp ứng nhu cầu vận tải ngày càng tăng, cải thiện điều kiện khai thác, giảm ùn tắc và tai nạn giao thông trên Quốc lộ 1 đoạn Bắc Giang - Lạng Sơn, đồng thời phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh, quốc phòng khu vực, phù hợp với quy hoạch phát triển giao thông vận tải.
Tổng vốn đầu tư Dự án khoảng 12.188,664 tỷ đồng, trong đó vốn chủ sở hữu 1.645,470 tỷ đồng (chiếm 13,5%) và vốn vay 10.543,194 tỷ đồng (chiếm 86,5%). Dự án được thực hiện theo hình thức hợp đồng xây dựng - kinh doanh - chuyển giao (BOT).
Về tiến độ, Dự án được khởi công từ ngày 2/3/2016 và hoàn thành đưa vào khai thác toàn tuyến vào cuối năm 2019. Trong đó, hợp phần Quốc lộ 1 hoàn thành ngày 12/11/2017 và bắt đầu thu phí từ ngày 1/6/2018; hợp phần cao tốc hoàn thành ngày 31/12/2019, chính thức thu phí từ ngày 18/2/2020. Dự kiến thời gian chuyển giao công trình vào tháng 9/2048.
Theo phương án tài chính, lãi suất vốn vay trong thời gian xây dựng và khai thác là 10,5%/năm, lợi nhuận nhà đầu tư khoảng 11,5%/năm. Doanh thu hoàn vốn được thu từ các trạm trên Quốc lộ 1 (Km93+160) và trên tuyến cao tốc, với hình thức thu phí kín đối với cao tốc, thu phí hở đối với Quốc lộ 1, lộ trình tăng phí khoảng 15%/3 năm. Thời gian thu phí hoàn vốn Dự án dự kiến khoảng 28 năm 7 tháng, kéo dài đến năm 2048.
Dự án đã hoàn thành, đưa vào khai thác từ năm 2020. Tuy nhiên, trong quá trình vận hành đã phát sinh nhiều khó khăn, vướng mắc và biến động, dẫn đến sụt giảm doanh thu, ảnh hưởng đến phương án tài chính so với phương án được phê duyệt và hợp đồng đã ký kết.
Cụ thể, một số yếu tố tác động gồm: cắt giảm 1 trạm thu phí; miễn, giảm phí cho một số đối tượng; bổ sung quy mô Dự án; tỷ lệ phân lưu giữa tuyến cao tốc và Quốc lộ 1 không sát với dự báo; cùng với ảnh hưởng của dịch COVID-19 làm giảm lưu lượng phương tiện.
Theo phương án tài chính ban đầu, doanh thu Dự án đạt khoảng 123 tỷ đồng/tháng, song hiện chỉ đạt khoảng 52 tỷ đồng/tháng (tương đương khoảng 42%), dẫn đến thiếu hụt dòng tiền, không bảo đảm khả năng trả nợ gốc và lãi vay.
Cần hỗ trợ lớn từ Trung ương
Vào đầu tháng 4/2026, UBND tỉnh Lạng Sơn đã có Tờ trình số 64/TTr-UBND đề nghị Bộ Tài chính, Bộ Xây dựng báo cáo cấp có thẩm quyền bố trí vốn Ngân sách Trung ương giai đoạn 2026 - 2030 (nằm ngoài kế hoạch vốn đầu tư công Ngân sách Trung ương phân bổ cho tỉnh theo nguyên tắc, tiêu chí, định mức Nghị quyết số 70/2025/UBTVQH15 ngày 7/2/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định về nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ vốn đầu tư công nguồn ngân sách Nhà nước giai đoạn 2026 - 2030): 4.580 tỷ đồng.
Theo ông Đinh Hữu Học, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lạng Sơn, nhu cầu kế hoạch đầu tư phát triển tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2026 - 2030 đã báo cáo các bộ, ngành Trung ương khoảng 50.221,463 tỷ đồng, trong đó nguồn vốn đề xuất từ kế hoạch đầu tư công trung hạn ngân sách Nhà nước giai đoạn 2026 - 2030 là 41.626,742 tỷ đồng, chưa bao gồm danh mục xử lý vướng mắc giảm doanh thu Dự án.
“Nguồn vốn bố trí xử lý vướng mắc giảm doanh thu Dự án (4.580 tỷ đồng) là rất lớn so với khả năng cân đối ngân sách từ nguồn ngân sách địa phương, Ngân sách Trung ương phân cấp cho tỉnh theo tiêu chí, định mức, do vậy tỉnh không có khả năng bố trí nguồn lực xử lý vướng mắc giảm doanh thu Dự án”, lãnh đạo UBND tỉnh Lạng Sơn chia sẻ.
Trước đó, UBND tỉnh Lạng Sơn cũng từng kiến nghị Bộ Tài chính, Bộ Giao thông vận tải (nay là Bộ Xây dựng) xem xét báo cáo cấp có thẩm quyền hỗ trợ vốn Ngân sách Trung ương cho Dự án với số tiền khoảng 4.600 tỷ đồng như đề nghị của Doanh nghiệp dự án nhằm bù đắp dòng tiền thâm hụt trong thời gian thu phí hoàn vốn, bảo đảm phương án tài chính (khi đó thời gian hoàn vốn của Dự án còn khoảng 28 năm 7 tháng).
UBND tỉnh Lạng Sơn cũng đề nghị Bộ Giao thông vận tải (nay là Bộ Xây dựng) báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các bộ, ngành Trung ương ban hành các cơ chế, chính sách để thực hiện việc cơ cấu nợ, giữ nguyên nhóm nợ cho Dự án.
Trước đó, vào cuối tháng 3/2024, trong nỗ lực “giải cứu” Dự án BOT đường cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn, UBND tỉnh Lạng Sơn đã có Tờ trình số 23/TTr-UBND đề nghị Thủ tướng Chính phủ xem xét, đồng ý chủ trương hỗ trợ từ nguồn Ngân sách Trung ương khoảng 5.600 tỷ đồng (không quá 50% theo giá trị kiểm toán, quyết toán của Dự án) để bù đắp dòng tiền thâm hụt trong thời gian thu phí hoàn vốn, bảo đảm phương án tài chính và vận hành, khai thác ổn định công trình.
Như vậy, so với phương án tháng 3/2024, số tiền hỗ trợ từ ngân sách Nhà nước cho Dự án đã giảm khoảng 1.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, đây vẫn chưa phải là điểm khác biệt duy nhất trong phương án xử lý Dự án BOT đường cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn được UBND tỉnh Lạng Sơn đề cập trong Báo cáo số 402.
Được biết, để giảm khoảng 1.000 tỷ đồng hỗ trợ từ Nhà nước, UBND tỉnh Lạng Sơn, Doanh nghiệp dự án, Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam và các cơ quan liên quan đã thực hiện nhiều biện pháp chia sẻ khó khăn với nhà đầu tư, như: 2 lần phê duyệt điều chỉnh phương án tài chính.
Cụ thể, điều chỉnh doanh thu dựa trên số liệu thực tế; giảm mức giảm giá vé tối đa từ 60% xuống 40% đối với các phương tiện nhóm 2, 3, 4, 5; giảm lợi nhuận nhà đầu tư từ 11,5%/năm xuống 9,34%/năm; giảm lãi suất vốn vay từ 10,5%/năm xuống 8,53%/năm (áp dụng từ thời điểm Dự án được nhận hỗ trợ từ ngân sách Nhà nước).
“Dự án này được thực hiện theo Nghị định số 15/2015/NĐ-CP ngày 14/2/2015 của Chính phủ về đầu tư theo hình thức PPP, với 100% vốn do nhà đầu tư huy động, không có vốn ngân sách Nhà nước tham gia, không có cơ chế chia sẻ doanh thu. Vì vậy, nếu chỉ kéo dài thời gian thu phí mà không có sự hỗ trợ, chia sẻ từ Nhà nước thì khó giải quyết triệt để các vướng mắc của công trình, lãnh đạo UBND tỉnh Lạng Sơn đánh giá.
