Dự án Quảng trường trung tâm TP.HCM và Trung tâm hành chính của Thành phố đang được xây dựng. Ảnh: Lê Toàn.
Sở Tài chính TP.HCM đang lấy ý kiến góp ý dự thảo Nghị quyết của HĐND Thành phố quy định tiêu chí, điều kiện, trình tự, thủ tục, hình thức lựa chọn nhà đầu tư, nhà thầu, loại hợp đồng và cơ chế thanh toán đối với dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư trên địa bàn.
Dự thảo được xây dựng trên cơ sở thẩm quyền được giao tại Luật Phát triển đô thị, nhằm tháo gỡ những vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai các dự án PPP, đặc biệt sau khi TP.HCM sắp xếp đơn vị hành chính.
Đề xuất giao nhà đầu tư BT vận hành tối đa 36 tháng
Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là bổ sung cơ chế quản lý, vận hành các công trình đầu tư theo hợp đồng BT sau khi hoàn thành và chuyển giao cho Nhà nước.
Cơ quan soạn thảo cho biết, đối với công trình đầu tư theo hợp đồng BT không yêu cầu thanh toán, sau khi công trình được nghiệm thu hoàn thành, các bên phải thực hiện công tác quyết toán, chuyển giao tài sản cho Nhà nước.
Tiếp đó, cơ quan có thẩm quyền phải thực hiện công tác chuẩn bị dự án O&M (bao gồm: lập, thẩm định, phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi; lựa chọn nhà đầu tư; đàm phán, ký kết hợp đồng) mới có cơ sở pháp lý giao đơn vị quản lý, vận hành, khai thác công trình.
Như vậy, từ thời điểm công trình hoàn thành đưa vào khai thác đến thời điểm ký kết hợp đồng O&M tồn tại khoảng trống pháp lý về chủ thể/đơn vị quản lý, vận hành công trình.
Trường hợp thời gian thực hiện các thủ tục nêu trên kéo dài, công trình không được vận hành, bảo trì liên tục, tiềm ẩn nguy cơ lãng phí nguồn lực đã đầu tư và không đáp ứng yêu cầu vận hành, phục vụ người dân.
Để khắc phục, dự thảo đề xuất cho phép nhà đầu tư dự án BT không yêu cầu thanh toán được quản lý, vận hành công trình trong thời gian tối đa 36 tháng kể từ khi hoàn thành, nghiệm thu đưa vào sử dụng.
Cơ quan soạn thảo lý giải cơ chế này làm cơ sở để cơ quan có thẩm quyền hoàn thiện các thủ tục có liên quan phục vụ công tác đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư quản lý, vận hành hoặc đấu giá quyền khai thác, sử dụng công trình theo quy định.
Chính sách này được áp dụng ngay cho Dự án Khu liên hợp thể dục thể thao Rạch Chiếc và Dự án Quảng trường trung tâm Thành phố và Trung tâm hành chính của Thành phố, là các công trình có yêu cầu đưa vào vận hành, khai thác ngay sau khi hoàn thành.
Ngoài ra, Thành phố cũng xác định nhu cầu áp dụng cơ chế quản lý, vận hành liên tục đối với một số dự án hạ tầng quy mô lớn.
Đáng chú ý là dự án Công viên văn hóa Bến Nhà Rồng - Khánh Hội và cây xanh công cộng Bến Bạch Đằng, có tổng mức đầu tư dự kiến 29.317 tỷ đồng. Dự án gồm công viên, không gian trưng bày, cầu đi bộ, bãi đậu xe ngầm và trung tâm thương mại ngầm, là không gian công cộng phục vụ người dân hằng ngày, cần được quản lý, duy tu, bảo đảm an ninh, an toàn ngay từ khi đưa vào sử dụng.
Tương tự, dự án Tuyến đường sắt đô thị số 2, đoạn Bến Thành - Thủ Thiêm có chiều dài khoảng 6 km với 6 ga ngầm; tổng mức đầu tư dự kiến 42.426 tỷ đồng, cũng đặt ra yêu cầu về cơ chế vận hành sau khi hoàn thành.
Đối với dự án này và tuyến đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành, trường hợp không giao doanh nghiệp nhà nước trực thuộc UBND TP.HCM quản lý, vận hành, Thành phố cần có cơ chế bảo đảm hoạt động liên tục của hệ thống phương tiện, thông tin tín hiệu, cấp điện và điều khiển chạy tàu trong thời gian chờ hoàn tất thủ tục lựa chọn đơn vị vận hành.
Tìm cơ chế chấm dứt sớm các hợp đồng BOT giao thông
Một nội dung quan trọng khác của dự thảo là bổ sung cơ chế chấm dứt trước thời hạn các hợp đồng BOT trong lĩnh vực giao thông và cơ chế thanh toán cho nhà đầu tư để Nhà nước tiếp nhận lại công trình phục vụ đầu tư cải tạo, nâng cấp, mở rộng.
Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, TP.HCM kế thừa quyền và nghĩa vụ đối với các hợp đồng BOT do UBND tỉnh Bình Dương trước đây ký kết. Theo báo cáo của Sở Xây dựng, trên địa bàn tỉnh Bình Dương (trước sắp xếp) có 4 dự án BOT đã hoàn thành xây dựng, đang trong thời gian kinh doanh, thu phí hoàn vốn.
Tổng vốn đầu tư của 4 dự sn khoảng 1.192 tỷ đồng được ký kết trong giai đoạn 2001 - 2009, trước thời điểm Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư có hiệu lực thi hành; quy mô công trình được xác định theo nhu cầu giao thông tại thời điểm ký kết.
Theo cơ quan soạn thảo, khi Nhà nước có nhu cầu đầu tư cải tạo, nâng cấp, mở rộng các tuyến đường này để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, kết nối hạ tầng giao thông của Thành phố sau sắp xếp trong khi hợp đồng BOT còn thời hạn thu phí thì cần chấm dứt hợp đồng trước thời hạn để Nhà nước tiếp nhận lại công trình.
Luật PPP hiện hành đã quy định trường hợp chấm dứt hợp đồng dự án PPP trước thời hạn do hoàn cảnh thay đổi cơ bản theo quy định của pháp luật về dân sự và các bên hợp đồng có thỏa thuận về việc chấm dứt hợp đồng. Tuy nhiên, chưa có quy định cụ thể về tiêu chí đối với dự án BOT giao thông đang thu phí, có hiệu quả tài chính nhưng quy mô nhỏ, thời gian thu phí kéo dài và cần được Nhà nước tiếp nhận để nâng cấp.
Ngoài ra, việc xác định giá trị thanh toán cho nhà đầu tư, nguồn vốn thanh toán và phương án xử lý công trình sau khi Nhà nước tiếp nhận. Do đó, cơ quan ký kết hợp đồng và nhà đầu tư chưa có cơ sở để đàm phán, thỏa thuận. Việc đầu tư cải tạo, nâng cấp, mở rộng công trình có nguy cơ kéo dài, quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư chưa được bảo đảm đầy đủ.
