Đây là nhận định của bà Yun Liu, Chuyên gia Kinh tế cấp cao Khu vực ASEAN của HSBC trong bối cảnh cú sốc năng lượng từ Trung Đông, áp lực lạm phát và những biến động khó lường của thương mại toàn cầu đang tạo ra một môi trường đầy thách thức cho các nền kinh tế châu Á.
Năng lượng - phép thử mới của tăng trưởng
 |
Bà Yun Liu, Chuyên gia Kinh tế cấp cao Khu vực ASEAN của HSBC |
Theo bà Yun Liu, sự bất ổn đã trở thành trạng thái “bình thường mới” của kinh tế toàn cầu. Những gì đang diễn ra từ đầu năm cho thấy chỉ một cú sốc địa chính trị cũng có thể nhanh chóng lan rộng thành rủi ro kinh tế vĩ mô đối với toàn bộ khu vực.
“Chẳng ai lường trước được năm Bính Ngọ lại khởi đầu như vậy: vận chuyển qua eo biển Hormuz bị gián đoạn, thị trường biến động mạnh và giá dầu leo thang. Xung đột tại Trung Đông là một lời nhắc nhở rất rõ về mức độ dễ bị tổn thương của ASEAN, đặc biệt là Việt Nam, trước áp lực chi phí năng lượng tăng cao”, bà Yun Liu nhận định.
Cú sốc năng lượng đang tạo ra áp lực rất rõ lên tăng trưởng của nhiều nền kinh tế châu Á. Với Việt Nam, tác động ban đầu đã phản ánh ngay vào diễn biến lạm phát khi dữ liệu tháng 3 và tháng 4 đều vượt trên mức trần mục tiêu của Ngân hàng Nhà nước. Tuy nhiên, một cuộc khủng hoảng lớn cũng luôn đi kèm cơ hội điều chỉnh chiến lược phát triển.
“Đây cũng là thời điểm để Việt Nam nhìn lại chiến lược năng lượng và các chính sách kinh tế của mình trong một thế giới đang thay đổi rất nhanh”, bà Yun Liu nói và cho rằng, thị trường hiện nay đang tập trung quá nhiều vào những rủi ro ngắn hạn từ giá dầu và năng lượng, trong khi điều quan trọng hơn là phải nhìn sâu hơn vào các yếu tố nền tảng. Điều quan trọng không kém là cần nhìn rộng hơn và đi sâu vào các yếu tố cơ bản. Với Việt Nam, nhiều yếu tố mang tính cấu trúc vẫn không hề thay đổi.
Nội lực của Việt Nam vẫn rất mạnh
2025 là một năm đầy biến động đối với Việt Nam khi môi trường thương mại quốc tế liên tục thay đổi, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến thuế quan. Tuy nhiên, nền kinh tế vẫn cho thấy khả năng chống chịu rất đáng chú ý.
Việt Nam đã trụ vững trước áp lực thuế quan và chứng minh khả năng chống chịu của nền kinh tế với mức tăng trưởng GDP hơn 8%, trở thành nền kinh tế tăng trưởng nhanh thứ hai châu Á, chỉ sau Đài Loan (Trung Quốc).
"Trong một năm mà câu chuyện thuế quan gần như chi phối mọi thảo luận về thương mại toàn cầu, Việt Nam vẫn ghi nhận kim ngạch thương mại ở mức kỷ lục. Một phần có thể đến từ hiệu ứng “front-loading”, tức doanh nghiệp đẩy nhanh xuất khẩu để tránh các rủi ro thuế quan trong tương lai. Tuy nhiên, đó không phải là yếu tố duy nhất.
Ngay cả khi hiệu ứng này giảm dần, vị thế vững chắc của Việt Nam trong thương mại điện tử toàn cầu vẫn đủ để duy trì đà tăng trưởng. Thành quả này không đến một cách ngẫu nhiên mà là kết quả của nhiều năm thu hút FDI chất lượng, cải thiện môi trường kinh doanh và từng bước nâng cấp vị thế trong chuỗi giá trị”, bà Yun Liu phân tích.
Một trong những thay đổi rõ nhất là cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam đã chuyển dịch mạnh mẽ. Nếu trước đây dệt may và giày dép phân khúc thấp từng chiếm ưu thế, thì hiện nay hơn một phần ba kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam đã là các sản phẩm điện tử.
Thực tế cho thấy, Việt Nam đang ngày càng giữ vai trò lớn hơn trong khâu lắp ráp điện tử thành phẩm, đặc biệt là các thiết bị điện tử tiêu dùng hoàn chỉnh, nhờ chiến lược đa dạng hóa chuỗi cung ứng của các tập đoàn công nghệ đa quốc gia như Samsung.
Thị phần điện tử tiêu dùng của Việt Nam tại thị trường toàn cầu, bao gồm điện thoại thông minh, máy in và máy tính, đã tăng từ gần như bằng 0 lên mức 8 - 15% chỉ trong vòng 15 năm. Đây là một bước tiến rất đáng chú ý.
Không dừng lại ở đó, Việt Nam cũng đang nỗ lực tiến lên các phân khúc có giá trị gia tăng cao hơn như mạch tích hợp và linh kiện công nghệ cao. Đáng chú ý, Việt Nam đã giành thêm thị phần tại thị trường Mỹ trong một số mặt hàng điện tử tiêu dùng nhất định, bất chấp các rủi ro thuế quan vẫn hiện hữu.
Động lực còn đến từ FDI và tiêu dùng nội địa
Bà Yun Liu cho rằng, cơ hội của Việt Nam không chỉ nằm ở các thị trường xuất khẩu truyền thống, mà còn ở khả năng mở rộng các không gian thương mại mới. Việt Nam hiện sở hữu một mạng lưới hiệp định thương mại tự do khá rộng, trong đó nổi bật là EVFTA.
Tuy nhiều rào cản thuế quan đã được gỡ bỏ, Việt Nam vẫn có thể làm tốt hơn ở việc xử lý các rào cản phi thuế quan như giấy phép nhập khẩu hay thủ tục hải quan còn phức tạp. Đây mới là nơi quyết định chiều sâu thực sự của tự do hóa thương mại.
Bên cạnh đó, thương mại nội khối ASEAN vẫn còn nhiều dư địa. Dù ASEAN gần như đã đạt mức 100% thương mại miễn thuế, việc loại bỏ các rào cản phi thuế quan vẫn có thể mở ra một dư địa rất lớn cho tự do hóa thương mại nội khối.
Về đầu tư, bà Yun Liu cho rằng trong bối cảnh thương mại toàn cầu nhiều biến động, các nhà đầu tư có thể thận trọng hơn trong ngắn hạn, nhưng về dài hạn, lợi thế cạnh tranh của Việt Nam vẫn rất rõ ràng. Dòng vốn FDI là tấm gương phản chiếu niềm tin của nhà đầu tư quốc tế vào tiềm năng tăng trưởng trung và dài hạn của một nền kinh tế. Xét về mức độ cởi mở với FDI, kết nối hạ tầng, chi phí lao động, chất lượng nguồn nhân lực và hệ sinh thái sản xuất hiện hữu, Việt Nam đang có sức cạnh tranh vượt trội so với nhiều quốc gia ASEAN khác.
Ngoài ra, tiêu dùng nội địa cũng là một động lực tăng trưởng thường bị đánh giá thấp. Nhiều người biết đến sự bùng nổ thương mại của Việt Nam nhưng chưa thực sự nhìn đúng tầm quan trọng của nhu cầu nội địa. Thị trường lao động cải thiện, đô thị hóa tiếp diễn và tầng lớp trung lưu ngày càng lớn hơn đang tạo ra một nền tảng tiêu dùng rất bền vững. Với sự phát triển mạnh của thương mại điện tử cùng sự trỗi dậy của thế hệ Gen Z, câu chuyện tiêu dùng trong nước của Việt Nam vẫn còn rất nhiều dư địa để khai mở.
“Những thách thức kinh tế vẫn hiện hữu, nhưng cơ hội dành cho Việt Nam vẫn còn đó nếu Việt Nam biết tận dụng đúng lợi thế của mình”, bà Yun Liu kết luận.
