Quỹ đầu tư vẫn tập trung vào cổ phiếu
Theo FiinGroup, đến cuối tháng 6/2026, Việt Nam có 141 quỹ đầu tư chứng khoán, gấp khoảng 3 lần so với năm 2019. Cơ cấu sản phẩm và tài sản tập trung cao vào những lựa chọn truyền thống. Dư địa phát triển cho giai đoạn tiếp theo sẽ là đa dạng hóa lớp tài sản và sản phẩm đầu tư.
Những chuyển động gần đây của nhóm ETF phần nào phản ánh xu hướng này. Sau hơn một thập kỷ phát triển, hệ thống sản phẩm ETF bắt đầu xuất hiện thêm ETF được thiết kế theo chủ đề và các chiến lược lựa chọn cổ phiếu khác so với các sản phẩm truyền thống. Nếu ETF truyền thống chủ yếu giúp nhà đầu tư mua một rổ cổ phiếu đại diện cho thị trường hoặc một nhóm vốn hóa thì những sản phẩm mới có thể được xây dựng quanh một luận điểm đầu tư cụ thể: lựa chọn một ngành, nắm bắt một xu hướng kinh tế hoặc tiếp cận nhóm doanh nghiệp mang những đặc tính nhất định.
Ngày 10/9 vừa qua, Quỹ ETF PHFM VNSHINE do Công ty cổ phần Quản lý Quỹ Phú Hưng (PHFM) quản lý đã chính thức giao dịch trên Sở Giao dịch chứng khoán TP.HCM (HOSE). Đây là quỹ hoán đổi danh mục đầu tiên tại Việt Nam được xây dựng trên nguyên tắc lợi suất cho cổ đông. Ông Lu Hui Hung, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Quản lý Quỹ Phú Hưng (PHFM) cho biết, VNSHINE được thiết kế theo hướng Smart Beta, tức vẫn giữ những đặc điểm của đầu tư theo chỉ số như tính minh bạch, kỷ luật và chi phí tiếp cận thấp, nhưng bổ sung một bộ tiêu chí định lượng nhằm lựa chọn doanh nghiệp dựa trên cách doanh nghiệp tạo và phân bổ giá trị cho cổ đông.
Sản phẩm này tạo thêm một cách tiếp cận thị trường cho nhà đầu tư. Theo đó, nhà đầu tư không phải tự nghiên cứu, lựa chọn và tái phân bổ cổ phiếu như khi quản lý danh mục chủ động, nhưng danh mục cũng không đơn thuần chỉ phản ánh quy mô của doanh nghiệp.
Trước đó, VinaCapital VNMITECH và VinaCapital VN50 Growth (FUEVN50G) là bộ đôi quỹ ETF chiến lược (strategic-beta ETF) đầu tiên tại Việt Nam do Công ty cổ phần Quản lý Quỹ VinaCapital quản lý đã chính thức niêm yết và giao dịch trên HOSE từ ngày 16/6/2026.
VinaCapital VNMITECH là quỹ ETF chiến lược mô phỏng chỉ số VNMITECH. Quỹ mang đến sự tiếp cận chọn lọc các doanh nghiệp dẫn đầu trong lĩnh vực công nghệ cao, tự động hóa, sản xuất tiên tiến, vật liệu chiến lược và logistics hiện đại.
Trong khi đó, VinaCapital VN50 Growth là quỹ ETF chiến lược mô phỏng chỉ số VN50 Growth, được thiết kế để tiếp cận 50 doanh nghiệp có vốn hóa lớn và vừa tốt nhất tại thị trường Việt Nam và được chọn lọc từ rổ VNAllshare. Quỹ áp dụng bộ lọc cơ bản về vốn hóa, thanh khoản và chất lượng quản trị, kết hợp mô hình xếp hạng tăng trưởng EPS theo phân vị để ưu tiên các doanh nghiệp có đà tăng trưởng lợi nhuận mạnh mẽ và bền vững. Theo đó, quỹ ETF này tiếp cận từ khả năng tạo tăng trưởng của doanh nghiệp, sử dụng hệ thống tiêu chí sàng lọc và xếp hạng, thay vì phân bổ danh mục hoàn toàn theo quy mô vốn hóa.
Những “mảnh ghép” còn thiếu
Dù các ETF mới đang mở rộng cách tiếp cận thị trường, lựa chọn dành cho nhà đầu tư Việt Nam vẫn chủ yếu xoay quanh cổ phiếu. Đây là khoảng trống đáng chú ý nếu nhìn ETF như một công cụ phân bổ tài sản. Tại những thị trường phát triển hơn, hệ thống sản phẩm có thể trải rộng từ ETF cổ phiếu sang trái phiếu, hàng hóa, bất động sản, ETF theo ngành, chủ đề, đa tài sản và ETF chủ động.
Điều này cũng tương đồng với xu hướng mà FiinGroup nhận diện đối với toàn ngành quản lý quỹ: giai đoạn tiếp theo cần dịch chuyển từ “thêm quỹ” sang mở rộng cấu trúc và lớp tài sản, với dư địa ở quỹ hạ tầng, quỹ nợ, quỹ tín thác đầu tư bất động sản (REIT), quỹ của các quỹ, đa lớp tài sản, ESG, hưu trí và ETF chuyên biệt.
Bà Vương Vân Anh, Giám đốc cấp cao Khối Quản lý Tài sản VinaCapital nhận định: “Trong tương lai, nhu cầu của nhà đầu tư sẽ không chỉ tập trung vào các ETF mô phỏng chỉ số thị trường chung mà còn mở rộng sang ETF theo ngành, theo chủ đề và theo các yếu tố đầu tư như chất lượng doanh nghiệp, tăng trưởng, cổ tức, giá trị hoặc mức độ biến động về giá. ETF trái phiếu và ETF chủ động cũng có thể trở thành những hướng phát triển tiếp theo khi điều kiện thị trường và khung pháp lý phù hợp”.
Nếu hệ sản phẩm này được hình thành, cách sử dụng ETF cũng có thể thay đổi. Một ETF thị trường rộng có thể đóng vai trò phần lõi của danh mục, trong khi ETF ngành, chủ đề hoặc chiến lược được sử dụng để bổ sung mức độ tiếp xúc với những nhóm tài sản hoặc luận điểm đầu tư mà nhà đầu tư lựa chọn. Nói cách khác, đa dạng hóa ETF không đơn thuần là tăng số sản phẩm niêm yết, ý nghĩa lớn hơn nằm ở việc tăng số “mảnh ghép” mà nhà đầu tư có thể sử dụng để phân bổ tài sản.
Sản phẩm mới cần một thị trường đủ sâu
Tuy nhiên, từ một ý tưởng đầu tư đến một ETF có thể vận hành hiệu quả là một khoảng cách đáng kể. Rào cản đầu tiên nằm ngay ở thị trường chứng khoán cơ sở. Một ETF ngành chỉ có thể hình thành danh mục đủ đại diện nếu có đủ doanh nghiệp niêm yết đáp ứng tiêu chí. Tương tự, một chủ đề đầu tư dù hấp dẫn cũng khó chuyển thành sản phẩm nếu cuối cùng danh mục chỉ tập trung vào một vài cổ phiếu, hoặc các cổ phiếu cấu thành có thanh khoản và tỷ lệ tự do chuyển nhượng thấp.
Lớp điều kiện tiếp theo là hệ thống chỉ số. Một ý tưởng như “tăng trưởng”, “chất lượng”, “cổ tức” hay một chủ đề kinh tế phải được chuyển thành bộ tiêu chí đủ rõ để xác định cổ phiếu nào được lựa chọn, tỷ trọng bao nhiêu và khi nào danh mục được cơ cấu. Bộ tiêu chí này vừa phải phản ánh được ý tưởng đầu tư, vừa phải bảo đảm khả năng triển khai trong thực tế thông qua các tiêu chí về thanh khoản, vốn hóa điều chỉnh theo tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng, giới hạn tỷ trọng và mức độ tập trung danh mục.
Sau chỉ số và tài sản cơ sở là bài toán vận hành. Thành viên lập quỹ, nhà tạo lập thị trường và thanh khoản trên thị trường thứ cấp có vai trò quyết định khả năng một ETF phát triển từ sản phẩm mới thành một quỹ có quy mô và có thể giao dịch thuận tiện.
Một ETF có chiến lược hấp dẫn nhưng giao dịch thưa thớt, chênh lệch giá mua - bán lớn sẽ khó trở thành công cụ phân bổ vốn thường xuyên. Ngược lại, để nhà tạo lập thị trường hoạt động hiệu quả, chính rổ tài sản cơ sở cũng phải có thanh khoản đủ lớn. Vì vậy, đa dạng sản phẩm không thể tách rời sự phát triển về chiều sâu của thị trường cơ sở.
Câu chuyện này càng đáng chú ý khi thị trường Việt Nam đang đặt mục tiêu tăng vai trò của nhà đầu tư tổ chức. ETF đa dạng hơn có thể cung cấp thêm công cụ để các dòng vốn chuyên nghiệp lựa chọn cách tiếp cận thị trường. Ngược lại, khi quy mô vốn tổ chức lớn hơn, các ETF chuyên biệt cũng có điều kiện thuận lợi hơn để đạt quy mô và thanh khoản cần thiết. Đây là mối quan hệ hai chiều giữa sự đa dạng của sản phẩm và chiều sâu của cơ sở nhà đầu tư.
Sau giai đoạn tạo dựng những sản phẩm nền tảng, bài toán đang chuyển sang việc hình thành một hệ thống lựa chọn đủ rộng: từ quỹ theo thị trường chung đến sản phẩm theo ngành, chủ đề, chiến lược và xa hơn là các lớp tài sản khác nhau. Mỗi sản phẩm chỉ có ý nghĩa khi giải quyết được một nhu cầu đầu tư cụ thể và có đủ điều kiện để vận hành hiệu quả.
Bà Vương Vân Anh nhận định: “Giai đoạn phát triển tiếp theo không nên chỉ được đo bằng số lượng ETF mới. Quan trọng hơn là mỗi sản phẩm phải dựa trên một chỉ số có chất lượng, có đủ điều kiện để vận hành hiệu quả và đáp ứng một nhu cầu đầu tư rõ ràng”.
Theo cách đó, “thêm quỹ” mới chỉ là bước đầu. Giá trị lớn hơn nằm ở việc thị trường có thể tạo thêm những lựa chọn thực sự khác biệt để nhà đầu tư xây dựng và phân bổ danh mục. Khi những mảnh ghép này ngày càng đầy đủ, ETF cũng có thể chuyển từ một sản phẩm chủ yếu dùng để mô phỏng chỉ số thành một bộ công cụ đầu tư đa dạng hơn cho thị trường vốn.
