Iran là nhà sản xuất dầu lớn thứ tư trong OPEC với sản lượng hơn 3 triệu thùng/ngày trong tháng 1. Quốc gia này có chung đường bờ biển với eo biển Hormuz, đây là tuyến đường thủy quan trọng nhất thế giới đối với thương mại dầu mỏ toàn cầu.
Theo Bob McNally, người sáng lập và Chủ tịch của Rapidan Energy, thị trường dầu mỏ từ lâu đã xem nhẹ nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu ở Trung Đông. Các nhà giao dịch đang đánh giá thấp nguy cơ sự trả đũa của Iran đối với cuộc tấn công của Mỹ gây ra cho thị trường.
“Đây là vấn đề thực sự”, ông cho biết.
Ông McNally cho biết, Iran có thể tìm cách gây sức ép tới Tổng thống Donald Trump bằng cách khiến eo biển Hormuz trở nên không an toàn cho tàu thương mại, điều này có thể đẩy giá dầu lên trên 100 USD/thùng. Ngoài ra, thị trường không nhận thức được thực tế Iran có kho dự trữ lớn thủy lôi và tên lửa tầm ngắn, những vũ khí có thể gây gián đoạn nghiêm trọng hoạt động vận tải qua tuyến đường biển này.
Theo dữ liệu từ công ty tư vấn năng lượng Kpler, hơn 14 triệu thùng dầu mỗi ngày đã được vận chuyển qua eo biển Hormuz vào năm 2025, chiếm 1/3 tổng lượng dầu thô xuất khẩu bằng đường biển trên toàn cầu. Khoảng 75% số dầu đó được xuất sang Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc.
“Việc đóng cửa eo biển Hormuz kéo dài chắc chắn sẽ dẫn đến suy thoái kinh tế toàn cầu”, ông McNally cho biết.
Matt Smith, chuyên gia phân tích dầu mỏ tại Kpler cho biết, hơn 20 triệu thùng dầu thô đã được bốc lên tàu để xuất khẩu trong ngày 28/2 tại khu vực Vịnh Ba Tư, từ các nước gồm Ả Rập Xê Út, Iraq, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Kuwait và Qatar. Ông cũng cho biết một số tàu chở dầu đã được ghi nhận chuyển hướng, không đi qua eo biển Hormuz.
Ông McNally cho biết, phần lớn công suất sản xuất dầu dự phòng của thế giới nằm ở các quốc gia vùng Vịnh, và nếu eo biển Hormuz bị phong tỏa thì nguồn dầu này sẽ không thể đi qua, đồng nghĩa với việc bị cô lập khỏi thị trường toàn cầu. Ngoài ra, khoảng 20% lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) xuất khẩu của thế giới đi qua eo biển này, chủ yếu từ Qatar, và không có nguồn thay thế tương đương nếu tuyến vận chuyển bị gián đoạn.
“Điều chúng ta sẽ thấy là tình trạng tích trữ, đặc biệt là từ các quốc gia châu Á, những nước nhập khẩu dầu khí lớn, khi họ nhận ra rằng eo biển Hormuz bị đóng cửa…Chúng ta sẽ chứng kiến một cuộc chiến đấu giá khốc liệt chưa từng có”, ông cho biết.
Mặt khác, giá dầu sẽ phải tăng lên mức đủ cao để gây ra suy thoái kinh tế, qua đó làm giảm nhu cầu và giúp thị trường cân bằng trở lại.
“Hiện không có đủ nhu cầu dầu mang tính linh hoạt hoặc có thể dễ dàng cắt giảm khi cần”, ông McNally cho biết.
Trong khi đó, chỉ một phần nhỏ lượng dầu thô đi qua eo biển có thể được chuyển hướng. Ả Rập Xê Út có một đường ống dẫn dầu trải dài khắp đất nước từ bờ biển phía Đông đến bờ biển phía Tây trên Biển Đỏ. UAE có một đường ống dẫn dầu kết thúc ở Vịnh Oman, bỏ qua eo biển Hormuz.
Theo truyền thông nhà nước Iran, Iran đã phóng tên lửa nhằm vào các căn cứ của Mỹ tại Qatar, Kuwait, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Bahrain.
Tom Kloza, chuyên gia tại công ty tư vấn dầu khí Kloza Advisors cho rằng những diễn biến này có thể ảnh hưởng đến hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz.
“Cuộc tấn công của Iran vào các nước láng giềng khác ở Vịnh Ba Tư làm thay đổi tính toán và mức độ của các cuộc tấn công gây áp lực lên các công ty bảo hiểm, buộc họ phải tăng mạnh phí vận chuyển tàu chở dầu qua eo biển Hormuz hoặc từ chối bảo hiểm cho bất kỳ hoạt động vận chuyển nào”, ông cho biết.
Theo nhận định của Kevin Book, Giám đốc điều hành bộ phận nghiên cứu tại ClearView Energy Partners, chính quyền Tổng thống Trump có thể sử dụng đến Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược nếu giá dầu tăng vọt. Hiện tại, dữ liệu từ Bộ Năng lượng Mỹ cho thấy kho dự trữ này đang có khoảng 415 triệu thùng dầu.
“Nhưng chúng tôi xin nhấn mạnh lại: Trong các cuộc khủng hoảng nguồn cung, thời gian kéo dài là yếu tố then chốt. Quy mô cũng quan trọng không kém…Một cuộc khủng hoảng toàn diện tại eo biển Hormuz có thể vượt quá khả năng bù đắp từ nguồn dự trữ chiến lược của Mỹ và các nước thành viên Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA)”, ông cho biết.
