Từ thị trường của nhà đầu tư cá nhân đến thị trường của các định chế
Sau gần ba thập kỷ phát triển, thị trường chứng khoán Việt Nam đã từng bước khẳng định là kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng cho nền kinh tế. Tuy nhiên, một đặc điểm kéo dài nhiều năm là cơ cấu nhà đầu tư vẫn nghiêng mạnh về phía cá nhân.
Tổng số tài khoản nhà đầu tư chứng khoán đã chính thức vượt con số 13,6 triệu tài khoản. Tuy nhiên, hiện nhà đầu tư cá nhân đang chiếm hơn 90% - một con số rất cao so với nhiều thị trường trong khu vực và trên thế giới.
Không phủ nhận vai trò quan trọng của nhà đầu tư cá nhân khi đang là lực lượng quan trọng tạo nên thanh khoản và sức sống cho thị trường, nhưng tỷ trọng quá lớn cũng khiến diễn biến giao dịch dễ chịu ảnh hưởng bởi tâm lý, kỳ vọng ngắn hạn và hiệu ứng đám đông.
 |
Ảnh: Dũng Minh |
Trong bối cảnh thị trường bước vào giai đoạn phát triển mới sau nâng hạng, bài toán đặt ra không đơn thuần là thu hút thêm tiền, mà quan trọng hơn là thu hút được những dòng vốn ổn định, chuyên nghiệp và có tầm nhìn dài hạn.
Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) Vũ Thị Chân Phương cho biết, cùng với sự lớn mạnh của thị trường chứng khoán, ngành quỹ đầu tư tại Việt Nam đã không ngừng phát triển về cả số lượng và quy mô.
Sự xuất hiện của quỹ mở, ETF và nhiều loại hình quỹ khác đã giúp đa dạng hóa lựa chọn đầu tư, từng bước tạo thêm kênh dẫn vốn chuyên nghiệp vào thị trường.
Dù vậy, dư địa phát triển vẫn rất lớn. Tổng tài sản quản lý của ngành quỹ hiện mới tương đương khoảng 6% GDP, thấp hơn đáng kể so với nhiều quốc gia trong khu vực và châu Á như Thái Lan 31%, Malaysia 56%, Trung Quốc 57% và Hàn Quốc 84%.
Khoảng cách này vừa phản ánh hạn chế hiện tại, vừa cho thấy tiềm năng phát triển rất lớn của ngành quản lý tài sản Việt Nam trong những năm tới.
Tính đến cuối tháng 6/2026, Việt Nam có 43 công ty quản lý quỹ với 141 quỹ đầu tư chứng khoán, trong đó có 106 quỹ đại chúng. Tổng giá trị tài sản quản lý (AUM) đạt khoảng 846.000 tỷ đồng, tăng khoảng 6,8 lần so với mức 124.000 tỷ đồng cuối năm 2015, tương đương tốc độ tăng trưởng bình quân trên 20%/năm.
Nền tảng cho một giai đoạn tăng trưởng mới đang dần hình thành khi thu nhập của người dân cải thiện và nhu cầu tích lũy tài sản ngày càng lớn.
Báo cáo phân loại của Ngân hàng Thế giới công bố tháng 7/2026 cho thấy, GNI bình quân đầu người của Việt Nam tăng từ 4.490 USD năm 2024 lên 4.970 USD năm 2025. Đây cũng là vùng thu nhập mà nhu cầu đối với các dịch vụ đầu tư, quản lý tài sản bắt đầu gia tăng mạnh.
Bà Trịnh Quỳnh Giao - Tổng Giám đốc Công ty Quản lý quỹ PVI cho rằng, sự tăng trưởng của tầng lớp trung lưu cùng nhu cầu tích lũy tài sản an toàn, hiệu quả sẽ khuyến khích người dân chuyển dần từ đầu tư trực tiếp sang đầu tư gián tiếp thông qua các quỹ.
Cùng với đó, sự mở rộng của các định chế tài chính trong và ngoài nước và mức độ hiểu biết tài chính ngày càng cao, đặc biệt ở thế hệ trẻ, sẽ hỗ trợ quá trình chuyển dịch này.
Đây cũng chính là hướng đi được xác định trong Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2030: xây dựng cơ cấu hợp lý giữa nhà đầu tư cá nhân và nhà đầu tư tổ chức, tăng số lượng và quy mô các quỹ đầu tư, đa dạng hóa loại hình quỹ, đồng thời khuyến khích nhà đầu tư cá nhân đầu tư và nắm giữ chứng chỉ quỹ dài hạn.
 |
Ảnh: Đức Thanh |
Ngành quỹ cần những “cú hích” lớn hơn sau nâng hạng
Việc thay đổi cơ cấu nhà đầu tư trên thị trường, theo hướng nâng cao tỷ trọng của nhà đầu tư chuyên nghiệp, tổ chức không thể diễn ra trong một sớm một chiều.
Theo các chuyên gia, một trong những thói quen của nhà đầu tư cá nhân là vẫn tự mình đầu tư, trong khi họ chưa nhận thức đầy đủ lợi ích của việc đầu tư thông qua các quỹ. Điều này đang tạo ra sự ngăn cách cho các quỹ vốn mang đặc điểm tích lũy dài hạn.
Bên cạnh đó, chứng chỉ quỹ còn phải cạnh tranh với những kênh quen thuộc như bất động sản, vàng và tiền gửi ngân hàng. Để đạt mục phát triển ngành quỹ, dưới sự chỉ đạo của Bộ Tài chính, lãnh đạo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết, cơ quan quản lý sẽ kết hợp với nhiều tổ chức để tăng tăng cường đào tạo, tuyên truyền, phổ biến kiến thức cho các nhà đầu tư cá nhân về quỹ đầu tư chứng khoán.
Cùng với Đề án Tái cấu trúc nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ đầu tư chứng khoán, Đề án Đào tạo nhà đầu tư cũng đang được triển khai nhằm phát huy mọi nguồn lực từ cơ quan quản lý đến các thành viên thị trường trong công tác tuyên truyền, phổ biến kiến thức cho các nhà đầu tư cá nhân nhỏ lẻ trên thị trường, giúp thay đổi thói quen tự đầu tư sang đầu tư thông qua quỹ đầu tư chuyên nghiệp, từ đầu cơ sang đầu tư dài hạn, ổn định.
Theo Chủ tịch UBCKNN Vũ Thị Chân Phương, cơ quan quản lý đang tập trung vào các nhóm giải pháp gồm đa dạng hóa các loại hình hình quỹ đầu tư; phát triển thêm các bộ chỉ số chứng khoán; mở rộng hàng hóa và các sản phẩm tài chính bền vững như trái phiếu xanh, trái phiếu bền vững, tín chỉ carbon; đồng thời nghiên cứu nâng hạn mức đầu tư của quỹ đầu tư chứng khoán. Theo các chuyên gia, để ngành quỹ có thể tăng tốc, thị trường đang kỳ vọng thêm những “cú hích” về chính sách.
Ông Lê Việt Hà - Tổng Giám đốc Công ty Quản lý quỹ An Bình cho rằng, sự chuyển dịch cơ cấu nhà đầu tư muốn diễn ra nhanh và sâu rộng cần có động lực đủ mạnh về pháp lý và chính sách.
Trong đó, chính sách thuế có thể đóng vai trò quan trọng. Các ưu đãi phù hợp dành cho nhà đầu tư cá nhân khi đầu tư dài hạn thông qua các quỹ chuyên nghiệp sẽ tạo lợi thế rõ ràng hơn cho kênh đầu tư này, qua đó khuyến khích dòng tiền chuyển từ đầu tư trực tiếp sang đầu tư thông qua các định chế. Cùng với ưu đãi thuế, mở rộng kênh phân phối chứng chỉ quỹ là một mắt xích quan trọng.
Việc gia tăng sự tham gia của ngân hàng thương mại, công ty chứng khoán và các nền tảng số có thể giúp sản phẩm quỹ tiếp cận gần hơn tới hàng triệu khách hàng cá nhân.
Tổng Giám đốc Công ty quản lý quỹ trực thuộc một ngân hàng lớn trong nước cũng chia sẻ, kinh nghiệm từ nhiều thị trường cho thấy sự tham gia của ngân hàng với mạng lưới khách hàng lớn có thể giúp mở rộng đáng kể khả năng tiếp cận sản phẩm quỹ.
Nhìn rộng hơn, tái cấu trúc cơ sở nhà đầu tư là một phần trong quá trình chuyển đổi chất lượng của thị trường chứng khoán Việt Nam. Nếu giai đoạn trước ưu tiên mở rộng số lượng tài khoản, thanh khoản và quy mô vốn hóa, thì giai đoạn mới đòi hỏi một nền tảng cân bằng hơn giữa nhà đầu tư cá nhân và tổ chức, giữa dòng tiền ngắn hạn và nguồn vốn dài hạn.
Khi ngành quỹ đủ lớn, hệ thống phân phối đủ rộng, sản phẩm đủ đa dạng và chính sách tạo được động lực cho đầu tư dài hạn, thị trường có thể hình thành một vòng tuần hoàn tích cực: nguồn tiết kiệm của người dân được chuyển hóa thành vốn đầu tư chuyên nghiệp; doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn trung và dài hạn ổn định hơn; nhà đầu tư được bảo vệ tốt hơn và thị trường giảm bớt những biến động mang tính tâm lý.
Đó cũng là nền tảng cần thiết để thị trường chứng khoán Việt Nam không chỉ đạt được mục tiêu nâng hạng, mà quan trọng hơn là giữ vững thành quả nâng hạng và từng bước tiến gần tới chuẩn mực của một thị trường vốn phát triển, chuyên nghiệp và bền vững.
 |
Bà Vũ Thị Chân Phương, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước |
“Việc thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của ngành quỹ không chỉ giúp thu hút dòng vốn dài hạn mà còn góp phần xây dựng một cơ sở nhà đầu tư ổn định và bền vững hơn. Đồng thời, sự mở rộng của các quỹ đầu tư đa dạng như quỹ chỉ số, quỹ ESG, quỹ hạ tầng… sẽ không chỉ tăng cường sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư quốc tế, mà tạo động lực quan trọng giúp thị trường chứng khoán tăng trưởng bền vững, thúc đẩy kinh tế phát triển, hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược mà Chính phủ đã đề ra”.
