Nâng hạng tín nhiệm quốc gia mở đường giảm chi phí vốn
Trong bối cảnh nhu cầu vốn cho giai đoạn phát triển mới ngày càng lớn, huy động nguồn lực trong nước sẽ khó đáp ứng toàn bộ yêu cầu. Việt Nam cần tiếp tục tiếp cận các nguồn vốn quốc tế thông qua đầu tư trực tiếp nước ngoài, vay vốn và phát hành trái phiếu trên thị trường quốc tế.
Tại Diễn đàn An ninh Tài chính số Việt Nam 2026 diễn ra ngày 6/11, ông Nguyễn Hữu Hiệu, Tổng giám đốc FiinGroup Việt Nam cho rằng, một trong những điểm nghẽn hiện nay là xếp hạng tín nhiệm quốc gia của Việt Nam chưa đạt mức Đầu tư (Investment Grade).
Theo ông Hiệu, việc thị trường chứng khoán Việt Nam được nâng hạng lên thị trường mới nổi là dấu mốc quan trọng sau nhiều nỗ lực cải cách. Tuy nhiên, tác động của việc nâng hạng tín nhiệm quốc gia có thể lớn hơn rất nhiều, bởi xếp hạng này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận vốn và chi phí huy động của cả nền kinh tế.
“Nếu Việt Nam được nâng hạng quốc gia lên mức Investment Grade thì lượng vốn có thể thu hút được sẽ lớn hơn rất nhiều và doanh nghiệp có thể huy động được với lãi suất tốt hơn rất nhiều”, ông Hiệu nhận định.
Ông Quản Trọng Thành, Giám đốc Khối Phân tích, Chứng khoán Maybank (MSVN) đưa ra phép so sánh với Philippines. Hiện doanh nghiệp và ngân hàng Việt Nam vay vốn nước ngoài với lãi suất khoảng 6 – 8%/năm, cộng thêm chi phí phòng ngừa rủi ro tỷ giá có thể đưa tổng chi phí lên 8 – 9%/năm.
Trong khi đó, nếu Việt Nam được nâng hạng tín nhiệm quốc gia thêm một bậc lên mức Investment Grade, tương tự Philippines, chi phí vốn có thể giảm xuống khoảng 5–6%/năm. Ông Thành dẫn mức lãi suất huy động vốn quốc tế của Philippines khoảng 4,5–5%/năm để minh họa cho lợi thế về chi phí vốn khi đạt mức xếp hạng này.
Các chuyên gia nhấn mạnh, khi mức tín nhiệm quốc gia được cải thiện, khả năng tiếp cận vốn quốc tế của doanh nghiệp cũng có thêm dư địa, trong khi chi phí huy động vốn có thể được giảm bớt.
 |
Các diễn giả chia sẻ tại Diễn đàn An ninh Tài chính số Việt Nam 2026. |
Ông Thành đề xuất ngay từ năm 2027, Chính phủ cần thành lập một Ban chuyên trách nâng hạng tín nhiệm quốc gia. Cơ quan này có thể hoạt động như bộ phận quan hệ nhà đầu tư (IR) của quốc gia, làm việc trực tiếp với các tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế như S&P, Moody's và Fitch.
Theo ông, nhiệm vụ quan trọng là cung cấp thông tin minh bạch, chính xác về Việt Nam, qua đó hạn chế tình trạng thông tin thiếu nhất quán hoặc gây nhiễu đối với các tổ chức đánh giá và định chế tài chính quốc tế.
Đề xuất này đặt ra yêu cầu về một đầu mối phối hợp đủ năng lực, bởi nâng hạng tín nhiệm quốc gia không phải công việc riêng của một cơ quan. Quá trình đó cần sự tham gia của nhiều bộ, ngành, doanh nghiệp và các tổ chức trung gian trong hệ thống tài chính.
Minh bạch tài chính để đón dòng vốn ngoại
Cải thiện xếp hạng tín nhiệm là một phần của quá trình xây dựng niềm tin với nhà đầu tư quốc tế. Theo ông Nguyễn Hữu Hiệu, nhà đầu tư nước ngoài đòi hỏi các sản phẩm huy động vốn phải đạt quy mô và tiêu chuẩn quốc tế, có sự tham gia của những định chế đủ uy tín.
Cụ thể, doanh nghiệp cần có xếp hạng tín nhiệm quốc tế, báo cáo được kiểm toán bởi các hãng kiểm toán lớn thuộc nhóm Big Four và sử dụng chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS), thay vì chỉ áp dụng chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS).
Bên cạnh đó, các tổ chức tăng cường tín nhiệm (Credit Enhancement) và bảo lãnh (Guarantee) cũng cần tham gia để nâng mức độ bảo đảm cho nhà đầu tư. Với trái phiếu doanh nghiệp, việc có xếp hạng tín nhiệm và cơ chế bảo lãnh phù hợp giúp nhà đầu tư đánh giá rõ hơn rủi ro trước khi quyết định rót vốn.
Những yêu cầu này cho thấy khả năng huy động vốn quốc tế không chỉ phụ thuộc vào mức xếp hạng của quốc gia. Chất lượng thông tin và năng lực tài chính của từng doanh nghiệp phát hành cũng là yếu tố quyết định khả năng tiếp cận thị trường.
Ông Hiệu cho biết, qua hoạt động xếp hạng tín nhiệm và chấm điểm tín dụng doanh nghiệp, FiinGroup nhận thấy chất lượng báo cáo tài chính và mức độ tuân thủ của doanh nghiệp Việt Nam còn nhiều vấn đề khi so sánh với các nước trong khu vực ASEAN. Thông tin tại khu vực doanh nghiệp tư nhân còn thiếu, trong khi tình trạng sử dụng hai hệ thống sổ sách cũng là vấn đề cần được khắc phục.
Theo ông, doanh nghiệp tư nhân cần tiến tới công khai báo cáo tài chính như doanh nghiệp đại chúng, bảo đảm tính minh bạch trong hoạt động và số liệu cung cấp cho các bên liên quan. Đây là cơ sở để tổ chức xếp hạng tín nhiệm, ngân hàng và nhà đầu tư đánh giá đúng năng lực trả nợ cũng như rủi ro của doanh nghiệp.
Ở góc nhìn của PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP.HCM (VIFC-HCMC), mức độ đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế của doanh nghiệp Việt Nam hiện còn hạn chế. Phần lớn doanh nghiệp có khả năng tiếp cận vốn quốc tế vẫn là những doanh nghiệp lớn, đầu ngành, trong khi doanh nghiệp nhỏ và vừa gặp nhiều khó khăn.
"Hiện nay thế giới không thiếu tiền, các định chế tài chính quốc tế rất muốn đầu tư vào Việt Nam. Cái chúng ta đang thiếu không phải là tiền, mà là thiếu sản phẩm và dự án đạt chuẩn quốc tế”, ông nói.
Theo ông, Việt Nam cần chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng tập trung vào chiều sâu và các chuỗi giá trị công nghệ chủ lực, từ đó tạo ra những dự án có chất lượng, đủ tiêu chuẩn để các định chế quốc tế tham gia giải ngân.
Đây cũng là yêu cầu gắn với hiệu quả sử dụng vốn. Ông Hiệu lưu ý, bên cạnh việc cải thiện khả năng huy động, cần có khuôn khổ kiểm soát giới hạn nợ quốc gia và khung quản trị rủi ro ở cả ba cấp độ: quốc gia, ngành và doanh nghiệp. Việc mở rộng nguồn vốn phải đi cùng khả năng trả nợ và hiệu quả sử dụng vốn, tránh tạo ra gánh nặng tài chính trong dài hạn.
Ông Hiệu nhấn mạnh cần ưu tiên xây dựng “hạ tầng niềm tin”, bởi sức hấp dẫn có thể đưa dòng vốn đến Việt Nam, nhưng niềm tin mới là yếu tố giữ dòng vốn ở lại.
Trong khi đó, ông Thành đề xuất thành lập Ban chuyên trách nâng hạng tín nhiệm quốc gia từ năm 2027; còn ông Huân yêu cầu nâng tiêu chuẩn sản phẩm và chuyển đổi mô hình kinh tế theo chiều sâu.
