Theo ông, sự xuất hiện của Smart Beta ETF - dạng quỹ chủ động theo quy tắc - đang thay đổi tư duy thiết kế ETF tại Việt Nam như thế nào?
Sự xuất hiện của Smart Beta ETF phản ánh sự phát triển của một thị trường tài chính. Khi quy mô thị trường tăng lên, kinh nghiệm của nhà đầu tư được cải thiện và nhu cầu phân bổ tài sản trở nên đa dạng hơn, nhà đầu tư sẽ không chỉ cần một công cụ để mô phỏng thị trường chung, mà còn muốn lựa chọn cách mình tiếp cận thị trường.
Smart Beta mở rộng khả năng đó. Một triết lý đầu tư như chất lượng, giá trị, cổ tức, biến động thấp hay lợi ích cổ đông đều có thể được chuyển thành một bộ quy tắc định lượng và triển khai dưới hình thức ETF. Vì vậy, khi thị trường phát triển, các công ty quản lý quỹ cũng cần đa dạng hóa sản phẩm và xây dựng những phương pháp luận sâu hơn để đáp ứng nhu cầu ngày càng khác biệt của nhà đầu tư.
Đâu là những điểm nghẽn lớn nhất đối với việc phát triển các ETF mới tại Việt Nam hiện nay? Với một sản phẩm mới, bài toán quy mô và thanh khoản cần được giải quyết như thế nào?
Ở Việt Nam, danh mục đầu tư của quỹ hiện chủ yếu xoay quanh chứng khoán và các tài sản tài chính được pháp luật quy định. Đáng chú ý, việc sử dụng chứng khoán phái sinh đối với quỹ hiện được giới hạn chủ yếu cho mục đích phòng ngừa rủi ro và giảm sai lệch so với chỉ số tham chiếu. Điều này khiến một số dạng ETF phổ biến trên thế giới, đặc biệt là các sản phẩm sử dụng phái sinh dựa trên hàng hóa, hoặc các ETF đòn bẩy, chưa phù hợp với khuôn khổ hiện hành.
Ở các thị trường phát triển, nhà đầu tư có thể tiếp cận vàng, bạc thông qua các sản phẩm tài chính, vốn được thiết kế để phản ánh biến động giá vàng, bạc mà nhà đầu tư không cần trực tiếp mua và lưu trữ kim loại vật chất. Tương tự với các hàng hóa khác như dầu.
Điều này cho thấy giới hạn trong phát triển ETF không chỉ nằm ở việc thị trường có đủ ý tưởng đầu tư hay không, mà còn ở việc cơ chế, khung pháp lý, định giá và quản trị rủi ro đã sẵn sàng để biến các ý tưởng đó thành sản phẩm hay chưa.
Nhưng dù khung pháp lý có được mở rộng, một yếu tố khác vẫn cần thời gian để thay đổi: thói quen đầu tư. Phần lớn nhà đầu tư cá nhân tại Việt Nam hiện vẫn quen với việc chủ động đầu tư cổ phiếu hoặc tìm kiếm cơ hội ngắn hạn hơn là tiếp cận đầu tư theo hướng tích sản dài hạn. Đây cũng là đặc điểm dễ hiểu của một thị trường còn trẻ, nơi nhà đầu tư cá nhân đóng vai trò chủ đạo. Chính vì vậy, vai trò của các sản phẩm ETF chưa được nhìn nhận đầy đủ, không tạo động lực cho việc phát triển các sản phẩm ETF mới.
Một sản phẩm ETF mới cần phải bảo đảm có đủ quy mô và thanh khoản để nhà đầu tư có thể sử dụng thuận tiện. Quy mô đủ lớn giúp quỹ vận hành hiệu quả hơn, còn thanh khoản tốt giúp nhà đầu tư dễ dàng mua bán mà không tạo ra chênh lệch giá quá lớn. Để đạt được điều đó, ngoài việc thu hút dòng vốn ban đầu, cần có sự tham gia của nhà tạo lập thị trường, thành viên lập quỹ và một danh mục cơ sở đủ thanh khoản
Trong vòng 3 - 5 năm tới, PHFM nhìn thấy dư địa ở những nhóm ETF nào? Theo ông, thị trường cần thêm điều kiện gì để ETF trở thành công cụ phân bổ tài sản phổ biến hơn với nhà đầu tư Việt Nam?
Hiện tại, chúng tôi cho rằng Smart Beta vẫn còn nhiều dư địa phát triển, với các chiến lược chọn lọc như chất lượng, giá trị, cổ tức, biến động thấp hay kết hợp nhiều yếu tố. Tuy nhiên, về dài hạn, dư địa lớn hơn có thể nằm ở việc mở rộng ETF sang nhiều loại tài sản khác nhau. Một số sản phẩm rất hữu ích với nhà đầu tư nhưng hiện còn khó triển khai tại Việt Nam, như đã đề cập trước đó, điển hình là các sản phẩm theo dõi vàng, bạc hoặc hàng hóa.
Trên thực tế, nhà đầu tư trong nước đã có thể giao dịch những tài sản này thông qua hợp đồng phái sinh tại Sở Giao dịch hàng hóa Việt Nam, nhưng đây là kênh giao dịch phái sinh có đòn bẩy, đòi hỏi chuyên môn nhất định, với mức phí cố định theo lô khá cao so với quy mô giao dịch phổ biến của nhà đầu tư cá nhân. Nói cách khác, kênh tiếp cận đã tồn tại, nhưng chưa có ở dạng một sản phẩm ETF đơn giản, chi phí hợp lý và phù hợp để nắm giữ dài hạn.
Nếu trong tương lai, khung pháp lý cho phép phát triển thêm các sản phẩm như vậy với cơ chế đủ tốt trong việc quản trị rủi ro và bảo vệ nhà đầu tư, ETF có thể trở thành một công cụ phân bổ tài sản hoàn chỉnh hơn, thay vì chủ yếu giúp nhà đầu tư lựa chọn giữa các nhóm cổ phiếu khác nhau.
