Rủi ro năng lượng thổi bùng nỗi lo “đình lạm”
Dù giới chuyên gia dự báo, các ngân hàng lớn chưa vội thay đổi chính sách lãi suất, nhưng sự thận trọng đã bao trùm các phòng họp. Giới đầu tư và nhà hoạch định chính sách đặc biệt lo ngại kịch bản “đình lạm” - tình trạng lạm phát cao đi kèm tăng trưởng trì trệ và thất nghiệp gia tăng.
Nỗi lo này có cơ sở khi ký ức về cú sốc giá sau cuộc xung đột Nga - Ukraine năm 2022 vẫn còn mới. Khi đó, giá năng lượng tăng vọt, đẩy lạm phát tại nhiều nền kinh tế lớn lên hai chữ số. Tại Anh, lạm phát vượt 11%, khiến người dân nghèo đi, doanh nghiệp khó khăn và buộc Ngân hàng Trung ương (BoE) phải tăng lãi suất với tốc độ chưa từng có trong nhiều thập kỷ.
Hiện nay, rủi ro tương tự có thể tái diễn. Tân lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei tuyên bố giữ eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển khoảng 20% dầu thô toàn cầu - trong trạng thái đóng cửa. Đây được xem là “nút thắt cổ chai” nguy hiểm của khủng hoảng.
Theo mô hình của hai nhà kinh tế Bhargavi Sakthivel và Ziad Daoud tại Bloomberg Economics, nếu eo biển bị phong tỏa một tháng, giá dầu Brent có thể vượt 105 USD/thùng; nếu kéo dài ba tháng, giá có thể lên gần 164 USD/thùng.
Chính sách tiền tệ toàn cầu rẽ hướng
Tại Mỹ, nền kinh tế này đang trở thành ngoại lệ trong nhóm G7. Dù rủi ro lạm phát từ Trung Đông hiện hữu, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) vẫn cân nhắc nới lỏng chính sách do thị trường lao động bắt đầu suy yếu. Áp lực chính trị trước thềm bầu cử Quốc hội trong bối cảnh giá xăng tăng khiến Fed ưu tiên khả năng cắt giảm lãi suất hơn là thắt chặt.
Ngược lại, triển vọng tại Anh kém tích cực hơn. Trước khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran leo thang, thị trường từng đánh giá gần 80% khả năng BoE cắt giảm lãi suất trong tháng 3/2026, nhưng hiện xác suất này gần như biến mất, thậm chí đã xuất hiện kỳ vọng tăng lãi suất. BoE đứng trước bài toán điển hình của “đình lạm”: tăng lãi suất để kiềm chế giá cả có thể làm tổn thương nền kinh tế vốn yếu, trong khi không hành động thì lạm phát có nguy cơ mất kiểm soát.
Khu vực đồng Euro đang ở vị thế tốt hơn khi nền kinh tế vẫn tăng trưởng vừa phải. Ngân hàng Trung ương châu Âu được dự báo sẽ giữ nguyên lãi suất, nhưng ký ức năm 2022 có thể khiến cơ quan này phản ứng nhanh và cứng rắn hơn nếu giá năng lượng tiếp tục tăng.
Tại châu Á, rủi ro còn trực tiếp hơn khi Nhật Bản và nhiều nền kinh tế phụ thuộc lớn vào dầu thô Trung Đông, với hơn 80% lượng nhập khẩu đi qua eo biển Hormuz. Trong bối cảnh lạm phát tại Nhật Bản vượt mục tiêu 2% bốn năm liên tiếp, khả năng Ngân hàng Trung ương Nhật Bản tăng lãi suất trong tháng 4 tới không bị loại trừ.
Cần sẵn sàng phương án dự phòng
Chiến lược gia Thierry Wizman tại Macquarie Group cho rằng, các ngân hàng trung ương sẽ duy trì lập trường thận trọng, nghiêng về thắt chặt chính sách tiền tệ, chừng nào rủi ro lạm phát còn hiện hữu. Xu hướng này có thể kéo dài ngay cả sau khi chiến sự kết thúc.
Trong bối cảnh tương lai khó dự đoán, Tổng giám đốc Quỹ Tiền tệ Quốc tế Kristalina Georgieva cảnh báo, nếu xung đột kéo dài, tác động sẽ lan rộng đến tâm lý thị trường và tăng trưởng. Vì vậy, các ngân hàng trung ương buộc phải tính đến những kịch bản xấu nhất và chuẩn bị sẵn phương án dự phòng để bảo vệ nền kinh tế.
