Giữ mạch kết nối đường sắt quốc gia qua Hà Nội

Tàu đường sắt Bắc - Nam đón khách tại ga Hà Nội

Chỉ lệnh mới

Phương án đầu tư kết cấu hạ tầng thay thế để bàn giao tuyến đường sắt quốc gia hiện có cho TP. Hà Nội theo quy hoạch vừa có thêm chỉ dẫn quan trọng, theo ý kiến chỉ đạo mới nhất của Phó thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc.

Đầu tuần này, Văn phòng Chính phủ đã ban hành Công văn số 3448/VPCP-CN gửi các bộ Xây dựng, Tài chính, Tư pháp và UBND TP. Hà Nội, truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Phó thủ tướng Phạm Gia Túc về việc giao UBND TP. Hà Nội làm cơ quan chủ quản một số dự án đường sắt quốc gia trên địa bàn Thành phố.

Theo đó, Phó thủ tướng yêu cầu Bộ Xây dựng nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ ý kiến của các cơ quan, đơn vị liên quan, đặc biệt là Bộ Tài chính và Bộ Tư pháp; đồng thời làm rõ cơ sở chính trị, pháp lý, thẩm quyền và trình tự, thủ tục việc giao UBND TP. Hà Nội làm cơ quan chủ quản thực hiện các dự án.

Cùng với đó, Bộ Xây dựng phải đánh giá đầy đủ tác động đến vận tải, chi phí, nguy cơ ùn tắc giao thông trong trường hợp hành khách, hàng hóa phải trung chuyển giữa các ga đầu mối vào khu vực trung tâm khi hạ tầng kết nối chưa hoàn thiện đồng bộ; đồng thời đề xuất giải pháp bảo tồn giá trị lịch sử của khu vực ga Hà Nội. Kết quả đánh giá phải được báo cáo Thủ tướng Chính phủ trước ngày 24/4/2026.

Trước đó, ngày 16/4, Bộ Xây dựng có Công văn số 5655/BXD-KHTC gửi Thủ tướng Chính phủ báo cáo về hiện trạng mạng lưới đường sắt quốc gia khu vực đầu mối Hà Nội; quy hoạch mạng lưới đường sắt quốc gia khu vực này; phương án đầu tư các dự án kết cấu hạ tầng thay thế để bàn giao tuyến đường sắt hiện có cho TP. Hà Nội theo quy hoạch; đồng thời làm rõ cơ sở pháp lý của đề xuất giao UBND TP. Hà Nội làm cơ quan chủ quản đầu tư.

Công văn số 5655/BXD-KHTC được gửi đi sau cuộc họp ngày 12/3 do Bí thư Thành ủy Hà Nội và Bộ trưởng Bộ Xây dựng chủ trì, nhằm chỉ đạo đẩy nhanh một số dự án trên địa bàn TP. Hà Nội, trong đó có các dự án đường sắt quan trọng như tuyến vành đai phía Đông đoạn Ngọc Hồi - Kim Sơn; cải dịch tuyến đường sắt Bắc - Nam hiện hữu đoạn từ ga Phú Xuyên đến ga Ngọc Hồi, xây dựng mới ga Thường Tín và Trung tâm Điều hành vận tải đường sắt quốc gia; các tuyến đường sắt đô thị số 1, số 6 và một số dự án liên quan.

Điểm nhấn đáng chú ý tại Công văn số 5655/BXD-KHTC là việc Bộ Xây dựng khẳng định sự cần thiết, cấp bách của việc đầu tư ngay tuyến đường sắt vành đai phía Đông đoạn Ngọc Hồi - Kim Sơn; đồng thời cải dịch tuyến đường sắt Bắc - Nam hiện hữu đoạn từ ga Phú Xuyên đến ga Ngọc Hồi, xây dựng mới ga Thường Tín và Trung tâm Điều hành vận tải đường sắt quốc gia.

“Đây là điều kiện tiên quyết để TP. Hà Nội có thể triển khai đầu tư các tuyến đường sắt đô thị số 1 và số 6 vào năm 2028”, Công văn số 5655/BXD-KHTC do Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh ký nêu rõ.

Cụ thể, Dự án Đường sắt vành đai phía Đông đoạn Ngọc Hồi - Kim Sơn dài khoảng 31,3 km (tuyến chính), tổng mức đầu tư sơ bộ 25.675 tỷ đồng. Dự án đang lập Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, dự kiến phê duyệt năm 2026, khởi công năm 2028, hoàn thành năm 2032.

Trong khi đó, Dự án Xây dựng đoạn đường sắt cải dịch từ ga Phú Xuyên đến ga Ngọc Hồi, xây dựng mới ga Thường Tín và Trung tâm Điều hành vận tải đường sắt quốc gia có chiều dài khoảng 26,5 km, đi hoàn toàn trên địa phận TP. Hà Nội, được đầu tư theo tiêu chuẩn đường đơn, khổ 1.000 mm. Dự án còn gồm 2 ga mới (Thường Tín, Phú Xuyên), một xí nghiệp toa xe hàng, một xí nghiệp đầu máy và Trung tâm Điều hành vận tải đường sắt quốc gia (di dời từ ga Hà Nội) đặt tại ga Thường Tín. Tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 11.523 tỷ đồng.

“Do trong kế hoạch đầu tư công trung hạn của Bộ Xây dựng chưa được bố trí vốn cho 2 dự án, nên kể cả trong kịch bản triển khai nhanh nhất theo lệnh khẩn cấp cũng khó có thể hoàn thành các dự án trước năm 2030”, lãnh đạo Bộ Xây dựng cho biết.

Cũng tại Công văn số 5655/BXD-KHTC, Bộ Xây dựng đánh giá, trong trường hợp chưa hoàn thành các công trình thay thế, nhưng phải bàn giao ngay kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia cho TP. Hà Nội và dừng khai thác đoạn Ngọc Hồi - Yên Viên, sẽ phát sinh nhiều hệ lụy nghiêm trọng.

Trước hết, Trung tâm Điều hành vận tải buộc phải dừng hoạt động, kéo theo việc gián đoạn toàn bộ tàu chạy suốt Bắc - Nam và các tuyến phía Bắc, khiến doanh thu toàn ngành đường sắt có thể giảm tới 90%, đồng thời ảnh hưởng trực tiếp đến các nhiệm vụ bảo đảm quốc phòng, an ninh và nhiệm vụ đặc biệt.

Bên cạnh đó, chuỗi cung ứng vận tải đường sắt bị đứt gãy, khối lượng vận chuyển hàng hóa, đặc biệt là hàng rời, hàng siêu trường, siêu trọng và hành khách sẽ dồn sang đường bộ, làm gia tăng áp lực lên hạ tầng, nguy cơ ùn tắc và tai nạn giao thông.

Ngoài ra, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam sẽ phải hoạt động cầm chừng trong thời gian chờ hoàn thiện hạ tầng thay thế, ảnh hưởng trực tiếp đến khoảng 22.000 lao động, cũng như việc duy trì và phát triển nguồn nhân lực phục vụ các dự án đường sắt trong tương lai.

Chuyển cơ quan chủ quản đầu tư

Để tránh đứt gãy trục vận tải đường sắt quốc gia khi thực hiện bàn giao toàn bộ tuyến Yên Viên - Ngọc Hồi cho UBND TP. Hà Nội phục vụ chỉnh trang, tái thiết đô thị khu vực phía Nam, Bộ Xây dựng kiến nghị Thủ tướng Chính phủ giao UBND TP. Hà Nội làm cơ quan chủ quản đầu tư 2 dự án nêu trên theo quy định của Luật Đầu tư công, Nghị quyết số 258/2025/QH15 của Quốc hội và các quy định pháp luật liên quan, sử dụng nguồn vốn ngân sách trung ương.

Theo lãnh đạo Bộ Xây dựng, Nghị quyết số 258/2025/QH15 đã thiết lập các cơ chế đặc thù, vượt trội nhằm đẩy nhanh tiến độ và huy động nguồn lực cho các dự án quan trọng trên địa bàn TP. Hà Nội. Việc giao Thành phố làm cơ quan chủ quản sẽ tạo điều kiện chủ động trong việc áp dụng các cơ chế này, kể cả triển khai theo lệnh khẩn cấp, qua đó mới có thể bảo đảm mục tiêu hoàn thành các dự án đường sắt vào năm 2028 như đề xuất.

Đối với trách nhiệm tổ chức thực hiện, Bộ Xây dựng sẽ phối hợp, hỗ trợ UBND TP. Hà Nội và các đơn vị liên quan trong quá trình chuyển giao, triển khai dự án.

Việc bàn giao đoạn tuyến đường sắt hiện hữu Ngọc Hồi - Yên Viên chỉ được thực hiện sau khi TP. Hà Nội hoàn thành đầu tư 2 dự án thay thế, nhằm tránh đứt gãy chuỗi vận tải đường sắt quốc gia và hạn chế tác động đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của Tổng công ty Đường sắt Việt Nam.

Liên quan đến đề xuất này, tại Công văn số 4734/BTC-PTHT gửi Bộ Xây dựng ngày 16/4, Bộ Tài chính cho rằng, TP. Hà Nội là địa phương trực tiếp chịu tác động và hưởng lợi từ các dự án, do đó có lợi thế trong việc thúc đẩy tiến độ và linh hoạt xử lý các vấn đề phát sinh, đặc biệt là công tác giải phóng mặt bằng, tái định cư và tổ chức không gian đô thị gắn với hạ tầng đường sắt.

Đồng thời, việc giao TP. Hà Nội làm cơ quan chủ quản sẽ tạo điều kiện bảo đảm quản lý đầu tư xây dựng theo hướng thống nhất, đồng bộ giữa các dự án đường sắt quốc gia với quy hoạch đô thị, quy hoạch giao thông công cộng và phát triển theo mô hình TOD, qua đó nâng cao hiệu quả khai thác quỹ đất và gia tăng giá trị kinh tế - xã hội.

Bên cạnh đó, việc phân cấp cho địa phương cũng phù hợp với chủ trương tăng cường phân cấp, phân quyền, nâng cao tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền đô thị. “Vì vậy, về tổng thể, việc giao TP. Hà Nội làm cơ quan chủ quản các dự án không chỉ phù hợp với thực tiễn quản lý, mà còn đáp ứng yêu cầu đổi mới mô hình chính quyền đô thị theo hướng hiệu quả, hiện đại”, lãnh đạo Bộ Tài chính đánh giá.

Tuy nhiên, công văn của Bộ Tài chính nêu rõ, do các dự án đường sắt nêu trên đều là công trình đường sắt quốc gia, thuộc trách nhiệm đầu tư của Bộ Xây dựng, nên Bộ Xây dựng cần báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định, trong đó cần làm rõ cơ sở chính trị, pháp lý, trình tự, thủ tục của việc giao UBND TP. Hà Nội làm cơ quan chủ trì; đồng thời đánh giá tác động của việc chuyển giao đối với quá trình triển khai, cũng như đề xuất phương án quản lý, vận hành khai thác sau khi hoàn thành, bảo đảm hiệu quả và đồng bộ.