Gỡ điểm nghẽn thể chế, các dự án hạ tầng tại TP.HCM tăng tốc

TP.HCM đồng loạt khởi công, động thổ 4 dự án hạ tầng lớn vào đầu quý I/2026. Ảnh: Lê Toàn

TP.HCM chuẩn bị bước vào cao điểm khởi công các dự án lớn

Sau khi đồng loạt khởi công 4 dự án quy mô lớn vào ngày 15/1, trong quý I/2026, TP.HCM tiếp tục hoàn tất thủ tục để triển khai thêm nhiều công trình quan trọng như cảng Cái Mép Hạ, tuyến metro Bến Thành - Thủ Thiêm, Khu đô thị Đại học quốc tế, Trung tâm chính trị - hành chính tại Thủ Thiêm. Đây là những dự án có tổng mức đầu tư rất lớn, mang nhiều ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển kinh tế - xã hội của Thành phố.

Có thể thấy, chưa khi nào TP.HCM đồng loạt khởi công nhiều dự án quy mô lớn như trong năm 2026. Đây được xem là bước khởi động cho một chu kỳ đầu tư hạ tầng mới, với quy mô lớn và tốc độ triển khai chưa từng có.

Ông Trần Quang Lâm, Giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM cho biết, trong 77 dự án trọng điểm ưu tiên đầu tư giai đoạn 2026-2030, có hơn 20 dự án lớn dự kiến khởi công ngay trong năm 2026. Trong đó, cao điểm khởi công sẽ rơi vào quý II và quý III/2026 với hàng loạt công trình quan trọng như mở rộng Quốc lộ 1, Quốc lộ 22, Quốc lộ 13; cao tốc TP.HCM - Mộc Bài; cao tốc Thủ Dầu Một - Chơn Thành; cầu Thủ Thiêm 4; đường liên cảng Cát Lái…

Trong lĩnh vực đường sắt đô thị, có 4 tuyến cũng dự kiến khởi công ngay trong năm nay, gồm metro Bến Thành - Thủ Thiêm, Suối Tiên - Thủ Dầu Một, tuyến số 6 và tuyến đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành. Mới đây, UBND TP.HCM chỉ đạo các sở, ngành đẩy nhanh tiến độ làm thủ tục để khởi công tuyến metro Bến Thành - Thủ Thiêm trước ngày 20/4/2026.

Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được yêu cầu Sở Xây dựng cùng các sở, ngành liên quan tập trung hoàn thiện hồ sơ các dự án trọng điểm, phấn đấu dịp 30/4 sẽ đồng loạt khởi công nhiều công trình gồm: Trung tâm chính trị - hành chính mới, cảng Cái Mép Hạ, Khu đô thị Đại học quốc tế, để chào mừng thành công của Đại hội Đảng lần thứ XIV và kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

“Những dự án cao tốc, metro, bến cảng đã hoàn tất hồ sơ phải khởi công ngay để kịp tiến độ và thúc đẩy giải ngân đầu tư công”, ông Được yêu cầu. Chủ tịch UBND Thành phố cũng chỉ đạo, ngay trong quý I/2026, phải hoàn thiện hồ sơ đầu tư của tất cả các dự án đầu tư công và bố trí nguồn vốn để từ quý II và quý III có thể đồng loạt thi công.

Gỡ nút thắt thể chế, dự án lớn khởi công ngay

Việc khởi công hàng loạt dự án trong thời gian qua và thời gian sắp tới, theo nhận định của Chủ tịch UBND TP.HCM, là nhờ việc cải cách thủ tục hành chính và tận dụng hiệu quả các cơ chế, chính sách đặc thù từ Nghị quyết số 222/2025/QH15 của Quốc hội về Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam, Nghị quyết 260/2025/QH15 của Quốc hội sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị quyết số 98/2023/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP.HCM và Nghị quyết 188/2025/QH15 của Quốc hội thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt để phát triển hệ thống mạng lưới đường sắt đô thị tại TP. Hà Nội, TP.HCM.

Đây được xem là những “cú hích” pháp lý quan trọng giúp tháo gỡ nhiều dự án tồn đọng hàng chục năm, thu hút nhà đầu tư quay trở lại và mở ra cơ hội đầu tư các dự án quy mô lớn mang tính chiến lược.

Thực tế cho thấy, chỉ sau thời gian ngắn kể từ khi Quốc hội thông qua Nghị quyết số 260/2025/QH15, TP.HCM đã nhanh chóng lựa chọn được nhà đầu tư chiến lược cho các dự án cầu Phú Mỹ 2, cầu Cần Giờ và Khu liên hợp Thể dục thể thao quốc gia Rạch Chiếc. Đến ngày 15/1/2026, cả 3 dự án này đã đồng loạt động thổ xây dựng với tốc độ được đánh giá là rất nhanh, bởi trước đó các dự án đã mất nhiều năm chuẩn bị.

Điểm mới nhất “mở khóa” cơ chế tại Nghị quyết 260/2025/QH15 là trao cho TP.HCM quyền chủ động lớn hơn trong việc lựa chọn nhà đầu tư chiến lược và áp dụng thủ tục đầu tư đặc biệt. Khi cơ chế đặc thù được kích hoạt, thời gian chuẩn bị dự án được rút ngắn từ vài năm xuống chỉ còn vài tuần. Đây là điều mà cộng đồng doanh nghiệp luôn mong chờ khi đầu tư vào Thành phố.

Nếu như trước đây, khi triển khai Nghị quyết số 98/2023/QH15, một trong những điểm nghẽn lớn là nhà đầu tư chiến lược phải thực hiện giải ngân toàn bộ vốn của toàn bộ dự án trong vòng 5 năm. Quy định này khiến TP.HCM gặp khó khăn trong việc lựa chọn nhà đầu tư cho Dự án Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ. Theo nhà đầu tư, Dự án có tổng mức đầu tư lên tới 4,8 tỷ USD, nên việc yêu cầu giải ngân toàn bộ vốn trong vòng 5 năm là không phù hợp với nhu cầu thị trường và kế hoạch tài chính.

Nghị quyết 260/2025/QH15 đã điều chỉnh quy định này theo hướng linh hoạt hơn, cho phép nhà đầu tư giải ngân theo quy mô dự án. Cụ thể, dự án dưới 30.000 tỷ đồng giải ngân trong vòng 5 năm; từ 30.000 đến dưới 50.000 tỷ đồng trong 7 năm; từ 50.000 đến dưới 100.000 tỷ đồng trong 10 năm; riêng dự án trên 100.000 tỷ đồng được phép kéo dài tiến độ giải ngân tối đa 20 năm.

Sự điều chỉnh này rất phù hợp với các dự án hạ tầng, logistics, năng lượng và công nghệ cao cần thời gian đầu tư dài hạn và phụ thuộc vào quy mô thị trường. Đáng chú ý, Nghị quyết 260/2025/QH15 còn cho phép chỉ định nhà đầu tư hoặc lựa chọn nhà đầu tư trong trường hợp đặc biệt đối với các dự án PPP. Đây được xem là cơ chế phù hợp thực tế, bởi nhà đầu tư đã bỏ công nghiên cứu, đề xuất dự án sẽ có động lực và khả năng triển khai hiệu quả hơn so với việc đấu thầu lại từ đầu.

Ngoài ra, theo quy định mới, Chủ tịch UBND TP.HCM được trao thẩm quyền mạnh mẽ hơn trong việc chấp thuận chủ trương đầu tư, giao đất, cho thuê đất không qua đấu giá (trừ nhà ở thương mại) và đơn giản hóa tối đa thủ tục hành chính.

Trong lĩnh vực đầu tư hạ tầng, ông Nguyễn Thanh Thuận, Phó giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM nhận định, việc đồng loạt đẩy nhanh tiến độ khởi công các dự án hạ tầng xuất phát từ việc nhiều cơ chế, chính sách quan trọng đã được Trung ương tháo gỡ, tạo điều kiện thuận lợi để thu hút đầu tư hạ tầng. Trong đó, Nghị quyết số 260/2025/QH15 đã phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơn cho TP.HCM trong thu hút nhà đầu tư chiến lược, đồng thời đa dạng hóa các hình thức đầu tư, huy động nguồn lực tư nhân tham gia phát triển hạ tầng.

Trong lĩnh vực đường sắt đô thị, sau khi áp dụng các cơ chế mới, thời gian chuẩn bị thủ tục đầu tư đã được rút ngắn đáng kể. Điển hình như Dự án metro Bến Thành - Cần Giờ, từ thời điểm nhà đầu tư đề xuất đến khi động thổ chỉ mất khoảng 9 tháng. Đây là thời gian làm thủ tục nhanh nhất từ trước đến nay đối với một dự án đường sắt đô thị.

Ông Phan Công Bằng, Trưởng ban Ban Quản lý đường sắt đô thị TP.HCM (MAUR) nhận định, Nghị quyết số 188/2025/QH15 cùng với Luật Đường sắt (năm 2025) đã mở ra nhiều cơ chế vượt trội. Trong đó, chỉ riêng việc bỏ qua bước chủ trương đầu tư đã giúp rút ngắn khoảng 3 năm so với trước đây.

Bên cạnh đó, việc phân cấp phê duyệt dự án và cho phép chỉ định thầu tư vấn, xây lắp cũng giúp rút ngắn đáng kể thời gian chuẩn bị đầu tư. “Chính việc đơn giản hóa thủ tục, cùng với việc trao quyền chủ động cho doanh nghiệp đã tạo thêm động lực để nhiều nhà đầu tư mạnh dạn đề xuất dự án đường sắt đô thị tại TP.HCM”, ông Bằng nhấn mạnh.

Có thể thấy các cơ chế đặc thù không chỉ tháo gỡ những điểm nghẽn kéo dài, mà còn mở ra “đường băng” để TP.HCM bứt tốc trong giai đoạn phát triển mới, đặc biệt là các dự án hạ tầng chiến lược.