Số lượng giảm, giá trị thương vụ tăng mạnh
Nửa đầu năm 2026, Đông Nam Á chỉ ghi nhận 47 thương vụ IPO, giảm khoảng 11% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, tổng số vốn huy động lại đạt hơn 3 tỷ USD, tăng tới 117%, trong khi tổng giá trị vốn hóa các doanh nghiệp IPO gần như tăng gấp đôi lên hơn 15 tỷ USD. Quy mô bình quân mỗi thương vụ IPO cũng tăng từ 26 triệu USD lên 65 triệu USD.
Những con số này phản ánh rõ sự thay đổi trong khẩu vị của nhà đầu tư. Nếu trước đây thị trường chấp nhận nhiều doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ lên sàn thì nay dòng tiền tập trung vào những doanh nghiệp đủ lớn, có câu chuyện tăng trưởng rõ ràng và chất lượng quản trị tốt.
Ba thương vụ IPO huy động trên 500 triệu USD đã chiếm phần lớn lượng vốn huy động của toàn khu vực, trong khi Top 10 thương vụ lớn nhất đóng góp tới 88% tổng giá trị huy động và khoảng 90% quy mô vốn hóa IPO của Đông Nam Á. Điều này cho thấy vấn đề của thị trường hiện không nằm ở nguồn vốn, mà ở việc thiếu những doanh nghiệp đủ chất lượng để hấp dẫn nhà đầu tư.
 |
Một trong những điểm đáng chú ý nhất trong báo cáo “Toàn cảnh thị trường IPO Đông Nam Á bán niên 2026” (Southeast Asia Mid-Year IPO Snapshot 2026) của Deloitte là sự trở lại của Việt Nam. Nếu nửa đầu năm 2025 gần như không có thương vụ IPO đáng kể, thì sáu tháng đầu năm 2026 đã ghi nhận 4 doanh nghiệp lên sàn - chiếm gần một nửa danh sách 10 thương vụ IPO lớn nhất khu vực. Cụ thể, trong Top 10 IPO lớn nhất Đông Nam Á có tới 4 doanh nghiệp Việt Nam gồm Điện Máy Xanh, LPBank Securities, Gelex Infrastructure và Hòa Phát Agriculture.
Đáng chú ý hơn, Việt Nam đứng đầu Đông Nam Á về vốn hóa IPO với gần 6,9 tỷ USD, vượt Malaysia và Singapore, đồng thời chiếm khoảng 27% tổng giá trị huy động vốn của khu vực.
Đây là tín hiệu tích cực trong bối cảnh thị trường vốn Việt Nam bước sang giai đoạn phát triển mới sau khi được FTSE công bố nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp, có hiệu lực kể từ ngày 21/9/2026. Deloitte đánh giá việc nâng hạng cùng các cải cách về thanh toán, cơ chế giao dịch và môi giới sẽ giúp tăng thanh khoản, thu hút nhà đầu tư nước ngoài và nâng vị thế thị trường Việt Nam trong danh mục đầu tư toàn cầu.
 |
Chuẩn IPO ngày càng khắt khe
Đáng chú ý, các quốc gia trong khu vực đều đang thay đổi quy định theo hướng nâng chuẩn doanh nghiệp niêm yết. Malaysia vừa nâng điều kiện lợi nhuận đối với doanh nghiệp muốn niêm yết trên sàn chính, đồng thời siết chặt các yêu cầu đối với thị trường dành cho doanh nghiệp tăng trưởng.
Indonesia tăng yêu cầu về tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free float) từ 7,5% lên 15% và hạ ngưỡng công bố cổ đông lớn từ 5% xuống còn 1% nhằm nâng cao tính minh bạch.
Singapore phát triển mô hình niêm yết kép với sàn giao dịch chứng khoán Nasdaq của Mỹ để thu hút các doanh nghiệp quy mô lớn và dòng vốn quốc tế.
Những thay đổi này cho thấy các thị trường trong khu vực đang hướng tới cùng một mục tiêu: nâng cao chất lượng hàng hóa trên thị trường chứng khoán. Trọng tâm không còn là số lượng doanh nghiệp lên sàn, mà là chất lượng của những doanh nghiệp lên sàn.
Xu hướng trên cũng là lời nhắc nhở đối với hàng trăm doanh nghiệp Việt Nam đang có kế hoạch IPO trong vài năm tới.
Thứ nhất, quản trị doanh nghiệp sẽ quan trọng hơn tốc độ tăng trưởng. Nhà đầu tư không còn chỉ đánh giá doanh nghiệp qua tốc độ tăng trưởng hay lợi nhuận. Họ quan tâm nhiều hơn tới cơ cấu cổ đông, tính minh bạch, kiểm soát nội bộ, khả năng quản trị rủi ro và chất lượng báo cáo tài chính. Một doanh nghiệp tăng trưởng nhanh nhưng hệ thống quản trị yếu sẽ khó nhận được mức định giá cao.
Thứ hai, phải xây dựng câu chuyện tăng trưởng dài hạn. Thị trường không còn định giá doanh nghiệp chỉ dựa trên kết quả quá khứ. Nhà đầu tư sẵn sàng trả mức định giá cao nếu doanh nghiệp chứng minh được khả năng mở rộng thị trường, phát triển sản phẩm mới hoặc nâng cao hiệu quả hoạt động trong nhiều năm tiếp theo. Đây là lý do các doanh nghiệp tiêu dùng, y tế, công nghệ và dịch vụ tài chính vẫn thu hút mạnh dòng vốn IPO tại Đông Nam Á.
Thứ ba, định giá hợp lý quan trọng hơn tham vọng huy động vốn. Nhà đầu tư đang thận trọng hơn với định giá và diễn biến giá cổ phiếu sau IPO. Những doanh nghiệp có mức định giá phù hợp, chiến lược tăng trưởng rõ ràng sẽ có nhiều cơ hội thành công hơn. Đây là bài học đã được chứng minh tại nhiều thị trường khi không ít doanh nghiệp lên sàn với mức định giá quá cao nhưng nhanh chóng giảm mạnh sau niêm yết, ảnh hưởng uy tín doanh nghiệp cũng như niềm tin nhà đầu tư.
Thứ tư, IPO không phải là đích đến. Trong nhiều năm trước, không ít doanh nghiệp coi IPO là mục tiêu cuối cùng. Tuy nhiên, tại các thị trường phát triển, IPO chỉ được xem là điểm khởi đầu trên hành trình trở thành công ty đại chúng. Sau khi lên sàn, áp lực công bố thông tin, minh bạch, hiệu quả kinh doanh và bảo vệ cổ đông mới chính là bài kiểm tra khó nhất.
Đối với Việt Nam, thời điểm hiện nay được xem là rất thích hợp cho hoạt động IPO. Việc nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp của FTSE cùng kỳ vọng dòng vốn ngoại sẽ quay trở lại đang tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp có kế hoạch IPO trong giai đoạn 2026-2027. Việt Nam đang có nguồn doanh nghiệp chuẩn bị IPO khá dồi dào và nhiều khả năng sẽ tiếp tục xuất hiện các thương vụ quy mô lớn trong thời gian tới.
Tuy nhiên, cơ hội sẽ không chia đều cho tất cả bởi nhà đầu tư hiện lựa chọn rất kỹ. Họ ưu tiên những doanh nghiệp có mô hình kinh doanh bền vững, lợi thế cạnh tranh rõ ràng, quản trị theo chuẩn quốc tế và định giá hợp lý.
Thông điệp đáng chú ý nhất từ báo cáo của Deloitte không nằm ở các con số, mà ở sự thay đổi trong tiêu chí đánh giá doanh nghiệp IPO. Nếu trước đây doanh nghiệp chỉ cần đáp ứng các điều kiện niêm yết, thì nay phải thuyết phục nhà đầu tư bằng chất lượng quản trị, chiến lược tăng trưởng và khả năng tạo giá trị bền vững. IPO vì thế không còn đơn thuần là cuộc đua huy động vốn, mà là cuộc cạnh tranh về chất lượng doanh nghiệp. Mục tiêu không chỉ là lên sàn, mà còn phải duy trì niềm tin của nhà đầu tư và khai thác hiệu quả thị trường vốn cho tăng trưởng dài hạn.
