Thông thường, nhu cầu vận chuyển than sẽ chậm lại vào tháng 4 và 5 khi mùa sưởi ấm ở Bắc bán cầu kết thúc. Nhưng trong năm nay, than lại trở thành mặt hàng chiếm tỷ trọng vận chuyển lớn nhất đối với các tàu cỡ trung bình. Theo công ty định giá Argus Media, cước vận tải trong tháng 5 thậm chí cao hơn trung bình tới 50% so với tháng 2.
Theo nền tảng phân tích dữ liệu Kpler, lượng than nhập khẩu toàn cầu trong tháng 5 được dự báo đạt 107 triệu tấn — mức cao thứ ba từng ghi nhận đối với tháng 5 kể từ năm 2017.
“Với mỗi tấn khí đốt, người ta có thể thay thế bằng khoảng hai tấn than. Và đột nhiên, loại nhiên liệu tưởng như đã bị lãng quên này lại tạo ra tác động rất lớn…Chúng tôi đang thấy ngày càng nhiều quốc gia quay lại sử dụng than”, Angeliki Frangou, CEO của công ty vận tải biển Navios Partners cho biết.
Việc giảm mạnh lượng hàng hóa vận chuyển qua eo biển Hormuz trong bối cảnh cả Iran và Mỹ đều cố gắng kiểm soát điểm nghẽn này đã buộc nhiều quốc gia phải chuyển sang sử dụng nhiên liệu được sản xuất ở các khu vực ít bất ổn hơn.
Theo Argus, giá cước vận chuyển than từ Indonesia — nước xuất khẩu than lớn nhất thế giới — đã tăng trung bình từ 60% đến 75% trong tháng 5 so với tháng 2. Chi phí vận chuyển từ Úc — nước xuất khẩu than lớn thứ hai thế giới — cũng tăng từ 40% đến 50%.
 |
Giá cước vận chuyển than trên các tuyến đường đang có xu hướng tăng. |
Thị trường than nhiệt điện toàn cầu được sử dụng trong các nhà máy để sản xuất điện đã khan hiếm khi xung đột bắt đầu do các hạn chế xuất khẩu của Indonesia có hiệu lực từ đầu tháng 4. Thị trường kể từ đó càng trở nên khan hiếm hơn do chuyển đổi từ khí đốt sang than.
Nhu cầu than đặc biệt đến từ châu Á vì khu vực này vốn phụ thuộc rất nhiều vào nguồn cung cấp khí đốt được vận chuyển từ vùng Vịnh qua eo biển này.
Trong khi nhiều quốc gia ở châu Á - như Trung Quốc, Ấn Độ và Philippines - đã phụ thuộc rất nhiều vào than đá để sản xuất điện, một số quốc gia đang đa dạng hóa nguồn năng lượng lại quay trở lại sử dụng than bằng cách khởi động lại các nhà máy điện than đã ngừng hoạt động và dỡ bỏ các giới hạn về việc sử dụng chúng.
Thái Lan đã khởi động lại các nhà máy điện than. Tại Hàn Quốc, Tổng thống Lee Jae Myung trước đây từng cam kết loại bỏ phần lớn công suất điện than vào năm 2040, nhưng đến tháng 3, chính phủ đã gỡ bỏ mức trần vận hành theo mùa 80% đối với các nhà máy điện than nhằm tạm thời giảm phụ thuộc vào khí tự nhiên hóa lỏng (LNG).
Theo S&P Global, trong sáu tuần đầu tiên của cuộc xung đột, Hàn Quốc đã tăng sản lượng điện than hơn 4GW so với cùng kỳ năm trước. Việt Nam và Nhật Bản cũng đã tăng sản lượng điện than trong hai tháng qua.
Theo Bimco, lượng than xuất khẩu sang Nhật Bản, Hàn Quốc và EU đã tăng 27% trong tháng 4 so với cùng kỳ năm ngoái.
Filipe Gouveia, quản lý phân tích vận tải biển tại Bimco cho biết khoảng cách vận chuyển từ các nước xuất khẩu than lớn tới Nhật Bản, Hàn Quốc và châu Âu dài hơn đáng kể so với mức trung bình của các tuyến chở than, qua đó đẩy cước vận tải tăng cao.
Trong khi đó, Argus Media cho biết nguồn cung nhiên liệu cho tàu biển ngày càng thắt chặt cũng là một nguyên nhân quan trọng khiến cước vận chuyển than tăng mạnh.
Các hạn chế xuất khẩu của Indonesia đã buộc các nhà máy điện Trung Quốc phải mua nhiều than hơn từ các nước như Úc, Nga và Nam Phi.
Nhu cầu than của Trung Quốc cũng tăng lên do nhu cầu từ các nhà máy chuyển hóa than thành hóa chất, sử dụng than làm nguyên liệu đầu vào để sản xuất các sản phẩm hóa dầu. Xung đột ở vùng Vịnh đã gây ra tình trạng thiếu hụt sản phẩm hóa dầu toàn cầu, khiến Trung Quốc phải tăng cường sản xuất các nhà máy chuyển hóa than thành hóa chất.
Vào tháng 3, nhu cầu từ Trung Quốc đã đẩy giá than chuẩn của châu Á lên mức cao nhất trong hơn hai năm, mặc dù giá đã giảm nhẹ kể từ đó. Các nhà tham gia thị trường tin rằng giá than có thể tiếp tục tăng khi bước vào mùa hè.
Theo các nguồn tin trên thị trường, các nhà máy điện ở Bắc bán cầu thường bắt đầu bổ sung dự trữ than từ đầu tháng 7 để chuẩn bị cho giai đoạn nhu cầu điện mùa hè tăng mạnh do sử dụng điều hòa. Hiện các hợp đồng mua than cho giai đoạn này đang được đàm phán.
