TS. Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương
Thưa ông, đây là thời điểm rất thuận để nhìn lại nhiệm kỳ 2021-2025. Đâu là những điểm sáng mà ông cho rằng sẽ tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển tới của nền kinh tế?
Đầu tiên phải nhắc đến là tốc độ tăng trưởng kinh tế.
Sau đại dịch, nền kinh tế phục hồi nhanh, GDP tăng liên tục và đạt mức cao trong năm 2025, với 8,02%. Nhờ vậy, bước đầu chặn lại xu hướng suy giảm tăng trưởng kéo dài trong nhiều năm trước.
Kinh tế vĩ mô nhìn chung ổn định, lạm phát được kiểm soát thấp hơn mục tiêu, các cân đối lớn của nền kinh tế được bảo đảm. Kinh tế đối ngoại nổi lên như một điểm sáng, với kim ngạch xuất nhập khẩu đạt kỷ lục, với hơn 900 tỷ USD trong năm 2025.
Thu hút FDI tiếp tục tích cực và du lịch quốc tế phục hồi mạnh mẽ, trong bối cảnh môi trường quốc tế rất khó khăn và nhiều bất định.
Một thành tựu quan trọng khác là đầu tư công và đột phá hạ tầng. Quy mô và tốc độ đầu tư công tăng cao chưa từng có, tập trung vào các công trình trọng điểm quốc gia, góp phần tạo nền tảng vật chất cho phát triển dài hạn. Nhờ đó, chúng ta đã hoàn thành 3.000 km đường bộ cao tốc trước thời hạn.
Cải cách thể chế đang có những chuyển động rất đáng kể, với tư duy mới, cách tiếp cận mới, thưa ông?
Đúng vậy. Đột phá thể chế cũng để lại dấu ấn nhiệm kỳ, đặc biệt là năm 2025.
Tổng Bí thư Tô Lâm đã đặt nền móng cho đổi mới tư duy cải cách thể chế với những chỉ đạo mạch lạc, cụ thể, giàu tính khoa học và thực tiễn: dứt khoát từ bỏ tư duy “không quản được thì cấm”; chuyển từ quản lý là chủ yếu sang kiến tạo phát triển; đề cao quản lý theo kết quả, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm; khẳng định nguyên tắc thị trường trong huy động và phân bổ nguồn lực, loại bỏ cơ chế “xin – cho” và tư duy bao cấp; phân cấp triệt để theo hướng “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.
Tư duy mới này được thể hiện nhất quán trong “bộ tứ chiến lược”, trở thành trụ cột của hệ thống thể chế cho giai đoạn phát triển mới.
Trên thực tế, cuộc cải cách tinh gọn bộ máy theo phương châm “Tinh - Gọn - Mạnh - Hiệu năng - Hiệu lực - Hiệu quả” đã được triển khai quyết liệt, mở ra không gian phát triển mới cho cả nước và từng địa phương.
Tuy vậy, những thành tựu đó vẫn chưa mang lại “niềm vui trọn vẹn”.
Những điều gì theo ông phải đặt ra vào thời điểm này, những hạn chế còn tồn tại, những công việc dở dang để có những kiến giải, kỳ vọng cho nhiệm kỳ tiếp theo?
Tăng trưởng của nền kinh tế đạt được chưa thật sự bền vững và bao trùm.
Chuyển đổi mô hình tăng trưởng đã được đặt ra từ lâu, khởi động từ hơn 10 năm trước, nhưng trên thực tế, năm 2025 tăng trưởng vẫn chủ yếu dựa vào đầu tư công và tín dụng ngân hàng. Tín dụng tăng nhanh, tỷ lệ tín dụng trên GDP lên rất cao, lên tới 146,5%, tiềm ẩn rủi ro đối với ổn định vĩ mô trong trung và dài hạn.
Lạm phát tuy được kiểm soát; nhưng giá các loại tài sản, nhất là bất động sản tăng nhanh và đạt mức cao chưa từng thấy. Giá tài sản, đặc biệt là bất động sản, tăng nhanh và vượt xa thông lệ quốc tế, tạo áp lực lớn lên đời sống người lao động. Cơ hội an cư đang bị thu hẹp đối với không ít người trẻ…
Đột phá về hạ tầng đạt được bước tiến chưa từng có, nhưng tắc nghẽn giao thông, ô nhiễm không khí ở các đô thị, nhất là ở Hà nội và TP.HCM lại tiếp tục gia tăng, chưa có giải pháp khắc phục hiệu quả.
Dù xuất khẩu đạt kỷ lục, nhưng khu vực doanh nghiệp trong nước lại suy giảm về giá trị xuất khẩu, cho thấy sức chống chịu và năng lực cạnh tranh còn yếu.
Cải cách thể chế được coi là đột phá, song việc luật pháp thay đổi nhanh, nhiều và liên tục lại làm giảm tính ổn định, khả năng dự đoán và niềm tin của doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Vậy, bước sang năm 2026 và nhiệm kỳ mới, ông kỳ vọng vào những điều gì?
Năm 2026 là năm đầu của nhiệm kỳ vươn mình của dân tộc, với những quyết sách quan trọng của Đảng, của Người đứng đầu Đảng và Chính phủ đã, đang và sẽ thực hiện chúng ta tin tưởng chắc chắn ràng những khiếm khuyết sẽ được khắc phục; các thành tựu đạt được không chỉ cao, mà còn bền vững, tạo niềm tin và mang lại thịnh vượng cho mọi người dân.
Điều quan trọng nhất là phải giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, coi đây là điều kiện tiên quyết để tăng trưởng nhanh và bền vững. Những chỉ đạo của Tổng Bí thư và Chính phủ gần đây đã thể hiện rất rõ tinh thần này: ổn định vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm các cân đối lớn, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi.
Kinh nghiệm nhiều năm qua cho thấy, khung khổ điều hành như vậy là phù hợp và hiệu quả: tăng trưởng ở mức hợp lý, lạm phát được kiểm soát, giá trị đồng tiền ổn định, niềm tin vào đồng nội tệ được củng cố, các cân đối lớn được bảo đảm, sinh kế và an sinh xã hội từng bước cải thiện.
Đại hội Đảng lần thứ XIV sẽ khai mạc vào ngày 19/1 tới đây sẽ thảo luận về mô hình tăng trưởng mới. Theo ông, điểm cốt lõi của mô hình này là gì?
Các dự thảo Văn kiện Đại hội đã thể hiện rất rõ, trong mô hình tăng trưởng mới, nền kinh tế không chỉ đặt mục tiêu tăng trưởng cao, mà còn xác định rõ cách thức tăng trưởng. Trọng tâm là nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nền kinh tế; lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực tăng trưởng chính.
Điều này đòi hỏi phải khẳng định đầy đủ vai trò quyết định của thị trường trong huy động và phân bổ nguồn lực; cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh theo hướng thuận lợi, công khai, minh bạch và ổn định; giải phóng sức sản xuất và huy động mọi nguồn lực cho phát triển.
Song song với đó là chuyển mạnh phương thức quản lý nhà nước từ tiền kiểm sang hậu kiểm, gắn với xây dựng và thực thi các tiêu chuẩn, quy chuẩn, tăng cường giám sát.
Đồng thời, cần xác định và làm mới các động lực tăng trưởng truyền thống, hình thành các cực tăng trưởng, vùng kinh tế trọng điểm, đô thị và các mô hình phát triển mới có sức lan tỏa lớn.
Ông kỳ vọng điều gì lớn nhất trong giai đoạn phát triển sắp tới?
Tôi kỳ vọng rằng, tăng trưởng trong giai đoạn tới không chỉ cao hơn, mà quan trọng hơn là bền vững hơn, bao trùm hơn. Người dân cần thực sự được đặt ở vị trí trung tâm của phát triển – vừa là lực lượng tạo nên sự thay đổi, vừa là đối tượng thụ hưởng chính từ thành quả của sự thay đổi đó.
