Doanh nghiệp vận tải có lãi nhờ bán tàu
Hoạt động kinh doanh của nhóm doanh nghiệp vận tải biển trong những năm gần đây đang cho thấy sự phân hóa rõ nét. Trong khi một số doanh nghiệp tư nhân chủ động trẻ hóa đội tàu, mở rộng quy mô và gia tăng năng lực khai thác để đón đầu chu kỳ hồi phục của thị trường, thì không ít doanh nghiệp có gốc nhà nước lại duy trì chiến lược thận trọng, thậm chí “co cụm”, khiến kết quả kinh doanh ngày càng phụ thuộc vào các khoản thu nhập ngoài hoạt động cốt lõi.
Điển hình là Công ty cổ phần Vận tải và Xếp dỡ Hải An (HAH) - doanh nghiệp liên tục mở rộng đội tàu container trong giai đoạn giá tàu ở vùng thấp, từ đó gia tăng doanh thu và lợi nhuận bền vững. Ngược lại, tại nhóm doanh nghiệp vận tải biển khô như Công ty cổ phần Vận tải Biển Việt Nam (Vosco - mã VOS) và Công ty cổ phần Vận tải Biển Vinaship (mã VNA), lợi nhuận những năm gần đây lại chủ yếu đến từ hoạt động bán tàu.
Tại Vosco, kết thúc năm 2025, Công ty ghi nhận doanh thu thuần đạt 3.103,54 tỷ đồng, giảm mạnh 44,3% so với năm trước. Lợi nhuận ròng đạt 304,74 tỷ đồng, giảm 9,1%. Tuy nhiên, bức tranh kết quả kinh doanh trở nên “sáng” hơn đáng kể nếu nhìn riêng quý IV/2025, khi Vosco ghi nhận doanh thu 955,89 tỷ đồng, giảm 28,5% so với cùng kỳ nhưng lãi ròng lại đạt mức kỷ lục 216,61 tỷ đồng, trong khi cùng kỳ năm trước lỗ gần 9 tỷ đồng.
Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc Công ty hoàn tất bán tàu Vosco Unity và hạch toán khoản lãi thanh lý tàu lên tới 223 tỷ đồng. Trước đó, trong năm 2024, Vosco cũng đã ghi nhận khoản lợi nhuận khoảng 400 tỷ đồng từ việc bán tàu Đại Minh. Như vậy, chỉ trong hai năm liên tiếp, lợi nhuận đột biến của Vosco chủ yếu đến từ việc thanh lý tài sản, thay vì hoạt động kinh doanh vận tải cốt lõi.
Trong thực tế, lợi nhuận của các doanh nghiệp vận tải và bất động sản phụ thuộc lớn vào các khoản thu ngoài hoạt động kinh doanh cốt lõi.
Đáng chú ý, nếu loại trừ yếu tố lợi nhuận khác, hiệu quả kinh doanh cốt lõi của Vosco gần như không tạo ra giá trị đáng kể. Cụ thể, lợi nhuận từ hoạt động chính (lợi nhuận gộp trừ chi phí tài chính, chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp) năm 2024 ghi nhận âm 58,96 tỷ đồng và sang năm 2025 chỉ dương nhẹ 0,59 tỷ đồng - một con số không đáng kể so với quy mô doanh nghiệp.
Bức tranh tương tự cũng xuất hiện tại Vinaship. Trong quý IV/2025, Công ty đã thực hiện bán tàu Vinaship Sea, đồng thời mua tàu Vinaship Harmony, qua đó duy trì quy mô đội tàu ở mức 5 chiếc với tổng trọng tải 100.471 DWT. Việc bán tàu Vinaship Sea giúp Vinaship ghi nhận khoản thu nhập khác khoảng 69 tỷ đồng, dù lãi ròng cả năm 2025 vẫn giảm 34,1%, còn 43,28 tỷ đồng.
Không dừng lại ở đó, trong năm 2026, Vinaship tiếp tục lên kế hoạch bán thêm tàu Vinaship Gold - con tàu có trọng tải 13.245 DWT, đóng năm 2008. Doanh nghiệp lý giải quyết định này trong bối cảnh thị trường vận tải biển trong nước và quốc tế diễn biến phức tạp, nhu cầu vận chuyển hàng hóa ở phân khúc tàu nhỏ thiếu ổn định, giá cước biến động mạnh và chịu áp lực giảm. Hiệu quả khai thác tàu Vinaship Gold trong thời gian qua không đạt kỳ vọng, trong khi khả năng cải thiện trong trung và dài hạn được đánh giá là hạn chế.
Thực tế, sau hơn 11 năm không đầu tư mới, Vinaship mới bắt đầu quay lại thị trường mua tàu vào cuối năm 2024 với thương vụ mua tàu Vinaship Unity (28.189 DWT, đóng năm 2012) và tiếp tục đầu tư thêm tàu Vinaship Harmony trong năm 2025.
Hiện tại, đội tàu Vinaship chủ yếu khai thác trên các tuyến châu Á - Vùng Vịnh - Đông Phi, chuyên chở các mặt hàng như xi măng, clinker, gạo và phân bón. Tuy nhiên, phần lớn tàu đều đã lớn tuổi. Cụ thể, tàu Vinaship Pearl đóng năm 1996 (29 năm tuổi, 24.241 DWT); tàu Mỹ Hưng đóng năm 2003 (22 năm tuổi, 6.500 DWT); tàu Vinaship Gold đóng năm 2008 (17 năm tuổi, 13.245 DWT); tàu Vinaship Unity đóng năm 2012 (13 năm tuổi, 28.189 DWT); tàu Vinaship Harmony đóng năm 2010 (28.201 DWT).
Theo tiêu chuẩn quốc tế, tàu dưới 10.000 DWT được xếp loại tàu nhỏ, trong khi nhóm từ 10.000 - 50.000 DWT là tàu trung bình. Như vậy, toàn bộ đội tàu Vinaship đều thuộc phân khúc nhỏ và trung bình, trong đó 2/5 tàu đã trên 20 năm tuổi - giai đoạn khai thác kém hiệu quả, chi phí bảo trì cao, tiêu hao nhiên liệu lớn và ngày càng khó đáp ứng các tiêu chuẩn khí thải mới.
Doanh nghiệp bất động sản “sống khỏe” nhờ lãi ngoài
Không chỉ trong lĩnh vực vận tải, việc lợi nhuận phụ thuộc lớn vào các khoản thu ngoài hoạt động kinh doanh cốt lõi cũng đang xuất hiện tại một số doanh nghiệp bất động sản.
Công ty cổ phần Đầu tư Phát triển Nhà Đà Nẵng (mã NDN) là một ví dụ điển hình. Dù hoạt động trong lĩnh vực bất động sản và xây dựng, lợi nhuận của doanh nghiệp này trong nhiều năm lại chịu ảnh hưởng lớn từ diễn biến thị trường chứng khoán.
Năm 2025, doanh thu thuần của Nhà Đà Nẵng chỉ đạt 26,56 tỷ đồng, giảm 52,2% so với năm trước. Tuy nhiên, lãi ròng lại tăng đột biến 366,1%, lên 168,64 tỷ đồng. Nguyên nhân chính đến từ khoản lãi đầu tư chứng khoán lên tới 173,09 tỷ đồng, trong tổng doanh thu tài chính 185,33 tỷ đồng.
Tại thời điểm 31/12/2025, Nhà Đà Nẵng đang đầu tư 389,04 tỷ đồng vào thị trường chứng khoán, chiếm 29,9% tổng tài sản. Danh mục đầu tư bao gồm nhiều cổ phiếu vốn hóa lớn như HPG (90,92 tỷ đồng), VHM (70,89 tỷ đồng), DGC (64,4 tỷ đồng), PVT (31,98 tỷ đồng), DGW (21,89 tỷ đồng) và các cổ phiếu khác với tổng giá trị 108,96 tỷ đồng.
Ở chiều ngược lại, hoạt động phát triển dự án mới lại khá trầm lắng. Giá trị tài sản dở dang dài hạn tại thời điểm cuối năm 2025 chỉ đạt 11,37 tỷ đồng, không thay đổi so với đầu năm, chủ yếu tập trung tại dự án công trình A2.2 Phan Đăng Lưu.
Trước đó, sau khi hoàn thành và bàn giao Dự án Khu phức hợp The Monarchy - Block A (1.842 m², vốn đầu tư 130 tỷ đồng) vào năm 2016, Nhà Đà Nẵng tiếp tục triển khai Block B với quy mô 8.967 m², tổng vốn đầu tư 1.038 tỷ đồng và bắt đầu bàn giao từ năm 2020, đạt đỉnh doanh thu vào năm 2023. Kể từ sau khi dự án này được hạch toán xong, doanh nghiệp chưa triển khai dự án gối đầu đáng kể.
Trong bối cảnh đó, kết quả kinh doanh của Nhà Đà Nẵng trong các quý tới nhiều khả năng vẫn phụ thuộc lớn vào diễn biến lên xuống của thị trường chứng khoán - một yếu tố tiềm ẩn không ít rủi ro.
Ở một góc nhìn khác, Tổng Công ty cổ phần Đầu tư Phát triển Xây dựng (DIC Corp - mã DIG) dù vẫn ghi nhận lợi nhuận từ hoạt động bất động sản cốt lõi, nhưng cách thức tạo lợi nhuận trong năm 2025 lại mang tính “đột biến” thông qua chiến lược “bán sỉ” dự án.
Theo ước tính, năm 2025, DIC Corp đạt doanh thu khoảng 4.241 tỷ đồng và lợi nhuận trước thuế 826 tỷ đồng, tăng mạnh so với mức 158,1 tỷ đồng của năm trước. Trong đó, quý III/2025, doanh nghiệp đã chuyển nhượng dự án Khu nhà ở Lam Hạ Center Point, ghi nhận doanh thu hơn 1.300 tỷ đồng. Sang quý IV/2025, DIC Corp tiếp tục hạch toán doanh thu 2.954 tỷ đồng từ việc chuyển nhượng một phần dự án Đại Phước với tổng diện tích 451.334 m².
Như vậy, phần lớn doanh thu và lợi nhuận đột biến trong năm 2025 của DIC Corp đến từ việc chuyển nhượng dự án, thay vì bán sản phẩm bất động sản hoàn chỉnh ra thị trường như mô hình truyền thống.
Trước đó, doanh nghiệp này đã đối mặt với nhiều khó khăn khi tiến độ giải ngân chậm, chi phí đầu tư dự án bị đội lên đáng kể, khiến hiệu quả sử dụng vốn và tài sản ở mức thấp trong thời gian dài. Giai đoạn 2020-2024, tổng mức đầu tư của hàng loạt dự án lớn như Khu đô thị du lịch Long Tân, Khu đô thị mới Bắc Vũng Tàu, Khu dân cư Vị Thanh hay Khu đô thị Nam Vĩnh Yên đều tăng thêm hàng nghìn tỷ đồng.
Trong bối cảnh đó, chiến lược “bán sỉ” dự án trong năm 2025 có thể được xem là giải pháp giúp DIC Corp cải thiện dòng tiền, giảm áp lực vốn và nâng cao hiệu quả khai thác tài sản trong ngắn hạn. Tuy nhiên, về dài hạn, khả năng duy trì lợi nhuận bền vững vẫn phụ thuộc vào việc doanh nghiệp có thể tái cơ cấu danh mục dự án và triển khai thành công các dự án còn lại hay không.
