Khảo sát tại một số địa phương cho thấy, hệ thống an sinh xã hội công lập ngày càng phát huy vai trò “xung kích”. Tuy nhiên, công tác đầu tư phát triển hệ thống cơ sở trợ giúp xã hội chuyên biệt thời gian qua vẫn còn nhiều hạn chế, chưa bắt kịp tốc độ gia tăng thực tế của các nhóm đối tượng yếu thế.
Nhiều địa phương ghi nhận mạng lưới các trung tâm công lập chuyên trách còn mỏng, trong khi cơ sở vật chất, trang thiết bị chuyên dụng và công cụ trị liệu chưa đồng bộ. Bên cạnh đó, số lượng các cơ sở ngoài công lập tham gia vào lĩnh vực này còn khiêm tốn do chi phí đầu tư ban đầu lớn và thiếu các chính sách hỗ trợ đủ mạnh.
Sự thiếu hụt các không gian chăm sóc chuyên biệt không chỉ tạo áp lực quá tải lên hệ thống an sinh, mà còn khiến nhiều gia đình gặp khó khăn lớn trong việc tìm kiếm môi trường hỗ trợ uy tín. Không ít trường hợp người bệnh bỏ lỡ “giai đoạn vàng” để can thiệp sớm, dẫn đến nguy cơ bệnh chuyển biến nặng và để lại hệ lụy lâu dài cho cộng đồng.
Nhằm tháo gỡ những “nút thắt” này, Quyết định số 1929/QĐ-TTg ngày 25/11/2020 của Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chương trình trợ giúp xã hội và phục hồi chức năng cho người tâm thần, trẻ em tự kỷ và người rối nhiễu tâm trí giai đoạn 2021-2030, mở đường quan trọng cho việc xây dựng và mở rộng mạng lưới cơ sở trợ giúp xã hội trên toàn quốc.
 |
Việc hoàn thiện hành lang pháp lý góp phần nâng cao nhận thức, xóa bỏ định kiến, tạo cơ hội bình đẳng để trẻ tự kỷ tự tin và hòa nhập cộng đồng |
Quyết định định hướng tập trung nguồn lực ngân sách để nâng cấp, xây dựng mới các trung tâm công lập đạt chuẩn, đồng thời tạo hành lang pháp lý thông thoáng để đẩy mạnh xã hội hóa, khuyến khích các tổ chức, cá nhân tham gia đầu tư phát triển hệ thống tư vấn, can thiệp sớm.
Đặc biệt, bước tiến mới trong hành lang pháp lý vừa được củng cố bằng việc Chính phủ ban hành Nghị định số 395/2026/NĐ-CP ngày 23/10/2026 quy định về hoạt động và quản lý cơ sở trợ giúp xã hội.
Nghị định 395/2026/NĐ-CP đã tạo khung pháp lý minh bạch, chi tiết và toàn diện hơn cho việc thành lập, tổ chức và quản lý các loại hình cơ sở trợ giúp xã hội - từ các cơ sở chăm sóc chuyên biệt cho người tâm thần, người rối nhiễu tâm trí, trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt cho đến các trung tâm công tác xã hội.
Theo Nghị định 395/2026/NĐ-CP, các cơ sở trợ giúp xã hội được chuẩn hóa nghiêm ngặt về điều kiện môi trường, vị trí giao thông thuận lợi, cơ sở vật chất đáp ứng tiêu chuẩn phòng cháy chữa cháy, an toàn công trình, cũng như quy định cụ thể về năng lực, đạo đức và chuyên môn của đội ngũ nhân lực trợ giúp xã hội.
Đặc biệt, nghị định quy định rõ quy trình cung cấp dịch vụ chuyên nghiệp từ tiếp nhận, đánh giá nhu cầu, sàng lọc, phân loại đối tượng đến việc xây dựng kế hoạch can thiệp, trị liệu và phục hồi chức năng. Đồng thời, các quy định về minh bạch tài chính, quy chế hoạt động và cơ chế kiểm tra chuyên ngành đối với cả cơ sở công lập lẫn ngoài công lập được siết chặt, giúp bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của người được chăm sóc.
Sự kết hợp đồng bộ giữa Quyết định 1929/QĐ-TTg và Nghị định 395/2026/NĐ-CP chính là chìa khóa then chốt để chuẩn hóa và mở rộng mạng lưới chăm sóc chuyên biệt. Qua đó, không chỉ nâng cao chất lượng dịch vụ y tế - xã hội mà còn giúp cộng đồng nâng cao nhận thức, xóa bỏ định kiến, tạo cơ hội bình đẳng để trẻ tự kỷ, người tâm thần và rối nhiễu tâm trí sớm ổn định cuộc sống và tự tin hòa nhập cộng đồng.
