Nhóm IPO: “Bán câu chuyện tăng trưởng”
Trong Báo cáo phân tích mới đây, Chứng khoán Mirae Asset cho rằng Việt Nam đang đi đúng lộ trình để được nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp của FTSE Russell vào tháng 9/2026. Trong đó, Mirae Asset ước tính dòng vốn thụ động chảy vào thị trường Việt Nam từ quá trình này đạt khoảng 39.118 tỷ đồng, được phân bổ qua 4 đợt từ tháng 9/2026 đến tháng 9/2027.
Kỳ vọng nâng hạng đã tạo động lực cho làn sóng IPO và niêm yết quay trở lại từ nửa cuối năm 2025. Tuy nhiên, diễn biến trên thị trường cơ sở lại không hoàn toàn thuận lợi như kỳ vọng. Nhiều cổ phiếu giảm sâu về vùng định giá thấp nhất trong 3-5 năm, thanh khoản suy yếu, trong khi khối ngoại vẫn duy trì xu hướng bán ròng khiến tâm lý nhà đầu tư trở nên thận trọng hơn đối với các thương vụ gọi vốn quy mô lớn.
Đáng chú ý, nếu nhìn vào các thương vụ IPO đã và đang triển khai từ đầu năm 2026, điểm chung là doanh nghiệp đều xây dựng những câu chuyện tăng trưởng dài hạn nhằm thuyết phục nhà đầu tư, nhưng mục đích sử dụng vốn lại chủ yếu hướng tới xử lý áp lực tài chính hiện hữu.
Tại CTCP Đầu tư Điện máy Xanh (mã DMX – sàn HOSE), doanh nghiệp đã thực hiện IPO thành công 166,4 triệu cổ phiếu trong tổng số 179,5 triệu cổ phiếu đăng ký (hủy 13,06 triệu cổ phiếu do nhà đầu tư không mua), huy động 13.215,08 tỷ đồng. Toàn bộ số tiền thu được được sử dụng để trả nợ vay ngân hàng.
Trong quá trình IPO, doanh nghiệp giới thiệu 5 động lực tăng trưởng gồm tối ưu hiệu quả cửa hàng hiện hữu; phát triển hệ sinh thái dịch vụ vòng đời sản phẩm; mở rộng Thợ Điện Máy Xanh; xây dựng hệ sinh thái số và Super App; mở rộng chuỗi EraBlue tại Indonesia, đồng thời xây dựng kịch bản tăng trưởng đến năm 2030 nhằm gia tăng sức hấp dẫn cho đợt chào bán.
Tương tự, CTCP Công nghệ Á Mỹ (Amy Grupo) dự kiến chào bán IPO 16,1 triệu cổ phiếu để huy động 787,29 tỷ đồng. Tuy nhiên, trong tổng số vốn huy động, có tới 480 tỷ đồng được dùng để trả nợ vay ngắn hạn ngân hàng, còn 307,29 tỷ đồng bổ sung vốn lưu động, chủ yếu để thanh toán cho các nhà cung cấp.
Để thu hút nhà đầu tư, tại các buổi roadshow, Amy Grupo chia sẻ kế hoạch nâng tổng công suất toàn hệ thống từ 75 triệu m2 lên 121 triệu m2/năm trong giai đoạn 2026-2030, đồng thời đưa ra bức tranh dự báo tăng trưởng giai đoạn 2025-2028.
Dù vậy, kế hoạch sử dụng vốn lại cho thấy ưu tiên trước mắt là cải thiện sức khỏe tài chính hơn là đầu tư mở rộng công suất. Đáng chú ý, trước thời điểm IPO, Công ty đã chi trả cổ tức tiền mặt năm 2025 ở mức kỷ lục 115%, khiến lượng tiền mặt và lợi nhuận sau thuế chưa phân phối giảm mạnh, từ 1.061,3 tỷ đồng đầu năm 2025 xuống còn 292,86 tỷ đồng lợi nhuận luỹ kế chưa phân phối tại ngày 31/3/2026.
Hay tại CTCP Đầu tư Quốc tế Hoàng Anh Gia Lai, doanh nghiệp sẽ IPO 18,8 triệu cổ phiếu để huy động 1.139,28 tỷ đồng. Trong đó, 1.063,28 tỷ đồng được sử dụng để cơ cấu lại tình hình tài chính, trả nợ vay và chỉ 76 tỷ đồng dành để thanh toán các hợp đồng cung ứng vật tư nông nghiệp, cây giống, phân bón.
Chứng khoán SSI nhận định trong Báo cáo chiến lược nửa cuối năm 2026, làn sóng IPO năm 2026 tiếp tục duy trì trạng thái sôi động, với nhiều thương vụ đáng chú ý đang trong lộ trình triển khai, bao gồm Highlands Coffee, CP Vietnam, HDBS, Kafi Securities… với tổng quy mô ước tính khoảng 35-40 nghìn tỷ đồng, chưa bao gồm khả năng phát hành bổ sung từ tiến trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước.
So với năm 2025, giai đoạn chủ yếu được dẫn dắt bởi các thương vụ tách công ty con hoặc mảng kinh doanh để IPO và tập trung vào một số ngành nhất định, danh mục IPO sắp tới có độ phủ rộng và mức độ đa dạng cao hơn đáng kể, đồng thời nghiêng nhiều hơn về các doanh nghiệp gắn với tiêu dùng. Điều này có thể góp phần mở rộng tập tài sản có thể đầu tư, cải thiện chiều sâu thị trường và cân bằng hơn cơ cấu ngành.
“Dù vậy, khả năng hấp thụ nguồn cung mới nhiều khả năng sẽ diễn ra thận trọng hơn so với các chu kỳ IPO trước đây (2016-2018 và 2020-2022), trong bối cảnh mặt bằng lãi suất kém hỗ trợ hơn và điều kiện thanh khoản chặt chẽ hơn. Tuy nhiên, làn sóng IPO này vẫn là chất xúc tác tích cực cho triển vọng trung hạn, mở ra thêm lựa chọn để nhà đầu tư xoay vòng danh mục và tái phân bổ vốn sang các cơ hội tăng trưởng mới bên ngoài nhóm vốn hóa lớn hiện hữu”, Chứng khoán SSI nhấn mạnh.
Nhóm đã niêm yết: “Chào bán để xử lý áp lực vốn”
Không chỉ các doanh nghiệp chuẩn bị IPO, xu hướng ưu tiên xử lý bảng cân đối kế toán cũng xuất hiện rõ tại nhiều doanh nghiệp đã niêm yết. Trong bối cảnh lãi suất chưa hạ nhiệt và tín dụng vẫn có xu hướng đắt đỏ hơn, không ít doanh nghiệp lựa chọn phát hành thêm cổ phiếu để giảm áp lực nợ vay thay vì tài trợ cho các dự án đầu tư mới.
Tại CTCP Rau quả Thực phẩm An Giang (mã ANT - sàn HOSE), doanh nghiệp đang lấy ý kiến cổ đông về phương án chào bán 20 triệu cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu theo tỷ lệ 2:1,132 với giá 10.000 đồng/cổ phiếu. Toàn bộ 200 tỷ đồng dự kiến huy động sẽ được sử dụng để trả nợ vay ngân hàng trong giai đoạn 2026-2027.
Tính đến ngày 30/6/2026, tổng nợ vay ngắn hạn và dài hạn của Rau quả Thực phẩm An Giang tăng 10,1% so với đầu năm, tương ứng tăng thêm 84,23 tỷ đồng lên 917,79 tỷ đồng, tương đương 234,6% vốn chủ sở hữu. Trong đó, nợ vay ngắn hạn đạt 787,99 tỷ đồng và nợ vay dài hạn là 129,8 tỷ đồng.
Tương tự, CTCP Sản xuất và Đầu tư Hoàng Gia (Royal Invest JSC, mã RYG - sàn HOSE) sẽ chốt danh sách cổ đông ngày 4/9 để chào bán 22,5 triệu cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu theo tỷ lệ 2:1 với giá 10.000 đồng/cổ phiếu, dự kiến huy động 225 tỷ đồng.
Theo phương án sử dụng vốn, Royal Invest JSC sẽ dùng 52 tỷ đồng trả nợ Ngân hàng Sacombank – Chi nhánh Đồng Nai; 50 tỷ đồng trả nợ Ngân hàng VietinBank – Chi nhánh KCN Biên Hòa; 58 tỷ đồng trả nợ Ngân hàng TMCP Quân đội – Chi nhánh Gia Định; và 65 tỷ đồng trả nợ Ngân hàng TMCP Quốc tế Việt Nam – Chi nhánh Sài Gòn.
Tính đến ngày 30/6/2026, tổng dư nợ của Royal Invest JSC tăng 5,9% so với đầu năm, tương ứng tăng thêm 98,8 tỷ đồng lên 1.770,3 tỷ đồng, bằng 218,7% vốn chủ sở hữu. Trong đó, nợ vay ngắn hạn đạt 1.437,7 tỷ đồng và nợ vay dài hạn là 332,6 tỷ đồng.
Bên cạnh đó, CTCP Xuất nhập khẩu Nông sản Thực phẩm An Giang (Afiex, mã AFX - sàn HOSE) cũng lên kế hoạch chào bán 35 triệu cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu, dự kiến huy động 350 tỷ đồng.
Theo kế hoạch, Afiex sẽ sử dụng 210 tỷ đồng để trả nợ vay ngân hàng và 140 tỷ đồng bổ sung vốn lưu động. Trong phần trả nợ, doanh nghiệp dự kiến dùng 80,05 tỷ đồng trả nợ Ngân hàng BIDV – Chi nhánh An Giang; 69,27 tỷ đồng trả nợ Ngân hàng Agribank – Chi nhánh Bình Dương; 30 tỷ đồng trả nợ Ngân hàng Sacombank – Chi nhánh Thăng Long; 25 tỷ đồng trả nợ Ngân hàng SeABank – Chi nhánh An Giang; và hơn 5,67 tỷ đồng trả nợ Ngân hàng SHB – Chi nhánh An Giang.
Đến cuối quý II/2026, tổng nợ vay ngắn hạn và dài hạn của Afiex tăng 7,2% so với đầu năm, tương ứng tăng thêm 53,4 tỷ đồng lên 791,34 tỷ đồng, bằng 145,1% vốn chủ sở hữu. Trong đó, nợ vay ngắn hạn là 790,9 tỷ đồng và nợ vay dài hạn chỉ còn 0,44 tỷ đồng.
Trong Báo cáo chiến lược nửa cuối năm 2026, Chứng khoán SSI cũng lưu ý thêm, lãi suất nhiều khả năng tiếp tục chịu áp lực tăng, phản ánh chênh lệch kéo dài giữa tăng trưởng tín dụng và huy động vốn. Việc các chương trình ân hạn gốc vay mua nhà hết hiệu lực cũng có thể tiếp tục tạo sức ép lên thị trường bất động sản và hệ thống ngân hàng trong các quý tới.
Nhìn rộng hơn, điểm giao thoa giữa các doanh nghiệp IPO và doanh nghiệp đã niêm yết là cùng sử dụng thị trường chứng khoán như một kênh tái cấu trúc tài chính. Khác biệt nằm ở cách kể câu chuyện với nhà đầu tư: nhóm IPO bán kỳ vọng tăng trưởng trong nhiều năm tới, còn nhóm đã niêm yết thẳng thắn hơn với mục tiêu giảm áp lực nợ và cải thiện dòng tiền. Điều này không đồng nghĩa các đợt gọi vốn thiếu hấp dẫn, nhưng sẽ buộc nhà đầu tư phải đánh giá kỹ hơn chất lượng sử dụng vốn sau phát hành. Bởi cuối cùng, giá trị của một thương vụ huy động vốn không nằm ở quy mô tiền thu về, mà ở việc nguồn vốn đó có tạo ra năng lực tăng trưởng mới hay chỉ giúp doanh nghiệp kéo dài thêm thời gian xử lý những áp lực tài chính hiện hữu.
