Ngày 15/4, tại trụ sở Công ty TNHH MTV Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC), Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan tổ chức Tọa đàm “Nợ xấu trong bối cảnh mới”.
Với khoảng trên dưới 200 đại biểu tham dự trực tiếp, tọa đàm có sự hiện diện của đại diện Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương; Ủy ban Kinh tế - Tài chính của Quốc hội; Văn phòng Chính phủ; Bộ Tư pháp; Tòa án Nhân dân tối cao; Viện Kiểm sát nhân dân tối cao; Ngân hàng Nhà nước; Bộ Công an; Bộ Nông nghiệp và Môi trường; Bộ Xây dựng; Bộ Tài chính; các tổ chức tín dụng hội viên Hiệp hội Ngân hàng, cùng các chuyên gia, doanh nghiệp, nhà đầu tư trong và ngoài nước.
Áp lực nợ xấu trong bài toán tăng trưởng
TS. Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam cho biết, Tọa đàm diễn ra trong bối cảnh Đại hội Đảng lần thứ XIV vừa được tổ chức thành công, đặt ra những định hướng chiến lược với mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn tới.
Trong tiến trình đó, ngành Ngân hàng giữ vai trò then chốt, không chỉ trong ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát mà còn đảm bảo cung ứng vốn cho nền kinh tế. Tuy nhiên, theo TS. Nguyễn Quốc Hùng, nợ xấu tiếp tục là thách thức lớn, đòi hỏi phải được xử lý hiệu quả và bền vững.
Thực tế cho thấy, sau giai đoạn Nghị quyết 42/2017/QH14 phát huy hiệu quả trong xử lý nợ xấu, việc cơ chế này hết hiệu lực đã để lại khoảng trống nhất định. Cùng với đó, các cú sốc từ đại dịch COVID-19, biến động địa chính trị và suy giảm kinh tế toàn cầu đã khiến khu vực doanh nghiệp chịu ảnh hưởng nặng nề, kéo theo rủi ro nợ xấu gia tăng.
Theo số liệu sơ bộ được TS. Nguyễn Quốc Hùng đưa ra, tỷ lệ nợ xấu nội bảng và nợ xấu tiềm ẩn hiện ở mức trên 2,8%. Con số này không chỉ phản ánh áp lực đối với hệ thống ngân hàng, mà còn cho thấy một lượng nguồn lực lớn đang bị “đóng băng” trong nền kinh tế.
“Nếu nguồn lực này được khơi thông, đưa trở lại sản xuất - kinh doanh, hiệu quả mang lại sẽ rất lớn, vừa giảm chi phí cho tổ chức tín dụng, vừa hỗ trợ doanh nghiệp và thúc đẩy tăng trưởng”, ông Hùng nhấn mạnh.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc xử lý nợ xấu vẫn đang gặp nhiều trở ngại. TS. Nguyễn Quốc Hùng thẳng thắn nhìn nhận, nếu không có sự hỗ trợ đồng bộ từ các bộ, ngành và cơ quan chức năng, ngành Ngân hàng không thể đơn phương giải quyết bài toán này.
Áp lực càng rõ nét hơn khi tăng trưởng tín dụng và huy động vốn đang có sự lệch pha. Trong 3 tháng đầu năm 2026, tín dụng tăng trên 3% trong khi huy động vốn chưa đến 1%, cho thấy nguồn vốn đầu vào không theo kịp nhu cầu của nền kinh tế. Trong bối cảnh đó, việc xử lý nợ xấu để giải phóng dòng vốn càng trở nên cấp thiết.
 |
TS. Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam chia sẻ tại Toạ đàm |
Điểm nghẽn pháp lý và thị trường mua bán nợ
Dù khuôn khổ pháp lý đã có những bước tiến nhất định, đặc biệt với Luật Các tổ chức tín dụng sửa đổi năm 2025, song quá trình triển khai vẫn gặp nhiều vướng mắc.
Theo TS. Nguyễn Quốc Hùng, một trong những điểm tích cực là luật đã trao thêm quyền cho các tổ chức tín dụng, như quyền thu giữ tài sản bảo đảm. Tuy nhiên, trên thực tế, việc thực thi vẫn còn nhiều khó khăn do thiếu sự đồng bộ giữa các quy định pháp luật và vướng mắc trong khâu tổ chức thực hiện.
Sau 13 năm hoạt động, VAMC đã góp phần quan trọng đưa tỷ lệ nợ xấu nội bảng xuống dưới 3%. Tuy nhiên, bản chất nợ xấu vẫn chưa được xử lý triệt để, việc thu hồi còn chậm và hiệu quả chưa cao.
Trong thực tiễn, ngay cả khi tài sản bảo đảm đã được thu giữ, quá trình sang tên vẫn gặp nhiều trở ngại. Nhiều trường hợp phát sinh tranh chấp, thậm chí có dấu hiệu “tranh chấp giả tạo” nhằm kéo dài thời gian xử lý, làm giảm hiệu quả thu hồi nợ.
Bên cạnh đó, công tác thi hành án còn hạn chế, dù nhiều bản án đã có hiệu lực pháp luật. Sự phối hợp giữa các tổ chức tín dụng, VAMC và cơ quan thi hành án chưa thực sự hiệu quả, khiến quá trình xử lý kéo dài và chi phí gia tăng.
Ở góc độ ngân hàng thương mại, ông Nguyễn Ngọc Tuyên, Giám đốc Tố tụng xử lý nợ Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội (SHB) cho biết, việc xử lý nợ hiện vẫn chủ yếu theo phương thức truyền thống, qua nhiều khâu nội bộ và thủ tục tố tụng, dẫn đến thời gian kéo dài.
“Trước đây, mua bán nợ chỉ là giải pháp hỗ trợ, nhưng trong bối cảnh hiện nay cần được xác định là giải pháp trọng tâm để nâng cao hiệu quả xử lý nợ xấu”, đại diện SHB nhấn mạnh.
Cùng quan điểm, ông Hoàng Trọng Trường, Tổng giám đốc Công ty AMC Nam A Bank cho rằng, trong mối quan hệ giữa pháp lý, thị trường và xử lý tài sản, yếu tố pháp lý đóng vai trò dẫn dắt. Nếu tháo gỡ được các vướng mắc pháp lý, các điểm nghẽn còn lại sẽ từng bước được giải quyết.
Thực tế hiện nay, thị trường mua bán nợ tại Việt Nam vẫn chưa hình thành đúng nghĩa. Số lượng nhà đầu tư tham gia còn hạn chế, tính thanh khoản thấp, khiến các khoản nợ khó được chuyển nhượng và xử lý nhanh.
Cần cách tiếp cận tổng thể và vai trò trung tâm của VAMC
Đi sâu vào các rào cản cụ thể, bà Nguyễn Thị Phương, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Pháp chế Ngân hàng thuộc Hiệp hội Ngân hàng cho biết, có ba điểm nghẽn lớn trong xử lý nợ xấu hiện nay.
Thứ nhất là thủ tục tố tụng rút gọn chưa phát huy hiệu quả như kỳ vọng, dù đã được quy định trong Nghị quyết 42. Thực tế triển khai cho thấy rất ít trường hợp được áp dụng, do sự thiếu thống nhất giữa các quy định pháp luật liên quan.
Thứ hai là việc bảo vệ quyền lợi chủ nợ chưa đầy đủ, khi các cơ quan tố tụng thường xem xét quá kỹ lịch sử tài sản, thay vì dựa trên hợp đồng thế chấp đã được công chứng.
Thứ ba là thiếu công cụ pháp lý để xử lý các tài sản dở dang, đặc biệt là các dự án hình thành trong tương lai, khiến quá trình xử lý nợ bị ách tắc.
 |
Sự kiện thu hút sự quan tâm rộng rãi của cơ quan quản lý và các chủ thể thị trường, phản ánh tính cấp thiết của bài toán nợ xấu. |
Từ góc nhìn quốc tế, ông Moon Youngso, Tổng giám đốc Công ty Welcome DTC cho rằng, Việt Nam cần nâng cao vai trò của một định chế trung tâm như VAMC. Khi có đủ nguồn lực tài chính và quyền hạn, tổ chức này sẽ đóng vai trò dẫn dắt thị trường, thu hút nhà đầu tư và thúc đẩy quá trình mua bán nợ.
TS. Nguyễn Quốc Hùng cũng thông tin, trong thời gian tới, Chính phủ sẽ ban hành nghị định thay thế Nghị định 53/2013/NĐ-CP về tổ chức và hoạt động của VAMC, qua đó hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và nâng cao hiệu quả hoạt động của đơn vị này.
“Việc xử lý nợ xấu không chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành Ngân hàng, mà cần sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và các cơ quan liên quan. Nếu làm tốt, nguồn vốn đang bị ách tắc sẽ được khơi thông, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và ổn định mặt bằng lãi suất”, TS. Nguyễn Quốc Hùng nhấn mạnh.
