Chủ tịch Fed - Jerome Powell
“Mọi chuyện sẽ phụ thuộc vào việc tình hình hiện tại kéo dài bao lâu, sau đó là những tác động đến giá cả, và người tiêu dùng sẽ phản ứng như thế nào…Tác động kinh tế có thể lớn hơn. Có thể nhỏ hơn”, Chủ tịch Fed cho biết.
Theo quan điểm thông thường trong lịch sử, Fed chưa từng phản ứng trực tiếp trước những đợt tăng giá dầu đột biến.
Ông Powell cho biết tuần trước rằng, “kinh nghiệm thông thường” của Fed là bỏ qua những cú sốc năng lượng. Tuy nhiên, điều đó phụ thuộc vào việc kỳ vọng lạm phát vẫn được giữ ở mức ổn định. Do đó, phản ứng của Fed nên được xem xét trong bối cảnh lạm phát vẫn duy trì trên mức mục tiêu 2% của Fed trong 5 năm qua.
Lịch sử của Fed cho thấy gì về các cú sốc dầu mỏ trước đây
Theo nghiên cứu của Matthew Luzzetti - nhà kinh tế trưởng Mỹ tại Deutsche Bank Securities, góc nhìn về cách Fed phản ứng với việc giá dầu tăng vọt trong 50 năm qua cho thấy rằng ngân hàng trung ương có xu hướng tập trung vào lạm phát khi sự tín nhiệm có nguy cơ bị đe doạ.
Tuy nhiên, đã có những giai đoạn mà Fed ban đầu tập trung vào tác động của chi phí năng lượng cao đối với tăng trưởng hơn là lạm phát, cho thấy bối cảnh kinh tế vào thời điểm xảy ra cú sốc dầu mỏ rất quan trọng.
Năm 1973 và 1974, giá dầu thô đã tăng gấp bốn lần từ khoảng 3 USD/thùng lên gần 12 USD/thùng trong Chiến tranh Yom Kippur và lệnh cấm vận dầu mỏ của các nước Ả Rập. Chủ tịch Fed lúc bấy giờ là Arthur Burns và đa số các quan chức ngân hàng trung ương tin rằng việc tăng lãi suất sẽ làm trầm trọng thêm tình trạng thất nghiệp gia tăng, vì vậy ngân hàng trung ương trước tiên đã tập trung vào tác động của lạm phát năng lượng đối với tăng trưởng.
Trước cuộc khủng hoảng năng lượng, Fed đã tăng lãi suất để chống lạm phát trong nửa đầu năm 1973 nhưng đã chuyển trọng tâm vào cuối năm 1973 khi nền kinh tế suy yếu. Khi lạm phát gia tăng, Fed đã quay trở lại các đợt tăng lãi suất mạnh mẽ vào giữa năm 1974.
Trong cuộc cách mạng Iran năm 1979, giá dầu thô tăng hơn gấp đôi từ 14 USD/thùng lên hơn 35 USD/thùng vào đầu năm 1981. Dưới thời Chủ tịch Paul Volcker, Fed đã tích cực kiểm soát lạm phát. Fed khi đó đã ưu tiên giải quyết lạm phát, ngay cả khi phải trả giá bằng một cuộc suy thoái, và Fed đã nâng lãi suất lên mức cao nhất là 20% vào năm 1980.
 |
Lãi suất quỹ liên bang từ năm 1970 đến nay |
Từ năm 1990 đến năm 1991, trong Chiến tranh vùng Vịnh lần thứ nhất, giá dầu thô gần như tăng gấp đôi. Một lần nữa, Fed tập trung vào kiểm soát lạm phát, sau đó chuyển trọng tâm sang tăng trưởng. Alan Greenspan - khi đó là Chủ tịch Fed đã bắt đầu tăng lãi suất để chống lại lạm phát gia tăng trước khi tình hình chiến sự bắt đầu, và Fed đã chọn giữ lãi suất ổn định để kiềm chế áp lực lạm phát. Fed đã không hạ lãi suất cho đến cuối năm 1990, khi một cuộc suy thoái nhẹ bắt đầu.
Sự kiện gần đây nhất là bốn năm trước, khi cuộc xung đột Nga-Ukraine khiến giá dầu tăng vọt lên trên 100 USD/thùng và đạt mốc 120 USD/thùng vào đầu tháng 3/2022. Chủ tịch Fed Powell cho biết ngân hàng trung ương sẽ tiếp tục tăng lãi suất. Fed sau đó đã bắt đầu chu kỳ tăng lãi suất mạnh mẽ nhất kể từ những năm 1980 vào tháng 3/2022, mặc dù động lực duy nhất không phải là giá dầu tăng cao mà là lạm phát gia tăng sau đại dịch Covid.
Hai kịch bản cho cuộc xung đột ở Trung Đông
Thống đốc Fed Chris Waller cho biết, ông đã cân nhắc việc cắt giảm lãi suất vào tuần trước sau báo cáo việc làm suy yếu trong tháng 2, nhưng ông nghiêng về việc giữ nguyên lãi suất vì tình hình chiến sự ở Iran có vẻ sẽ kéo dài hơn nhiều và khiến giá dầu duy trì ở mức cao trong thời gian dài hơn.
“Nếu giá dầu ở mức rất cao và duy trì ở mức cao trong nhiều tháng liền, thì đến một lúc nào đó nó sẽ ảnh hưởng đến nền kinh tế, vì dầu là nguyên liệu đầu vào của rất nhiều sản phẩm… Đó là lý do lo ngại về những cú sốc giá dầu cao và kéo dài. Nó không giống như việc giá dầu tăng tạm thời rồi giảm ngay lập tức”, ông cho biết.
Ông cũng lưu ý rằng cuộc khủng hoảng năng lượng những năm 1970 không phải là một cú sốc dầu mỏ đơn lẻ mà là một chuỗi các cú sốc bắt đầu có vẻ lâu dài hơn là tạm thời. Sau khi ứng phó với những lo ngại về tăng trưởng bắt nguồn từ cú sốc dầu mỏ những năm 1970, các quan chức Fed nhận ra rằng đây có thể là một sai lầm, và điều đó trở thành quan điểm của ngân hàng trung ương từ những năm 1980 trở đi.
Trong khi đó, Chủ tịch Fed San Francisco, Mary Daly cho rằng chính sách đang ở vị thế tốt và bà thấy hai kịch bản khả thi cho nền kinh tế trong bối cảnh xung đột Trung Đông.
Trong kịch bản xung đột ở Trung Đông nhanh chóng được giải quyết, giá năng lượng giảm và tác động đến nền kinh tế Mỹ chỉ diễn ra trong thời gian ngắn và không đáng kể. Bà cho biết trong những trường hợp đó, sự tăng giá năng lượng chỉ là tạm thời. Nhưng nếu xung đột kéo dài, sự gián đoạn nguồn cung năng lượng và áp lực chi phí liên quan có thể kéo dài, với nguy cơ lạm phát cao hơn, tăng trưởng chậm hơn và thị trường lao động yếu hơn.
“Điều này sẽ làm trầm trọng thêm những sự đánh đổi hiện tại trong chính sách tiền tệ, khiến việc cân bằng rủi ro cho cả hai phía trong nhiệm vụ kép của ngân hàng trung ương trở nên khó khăn hơn”, bà cho biết.
Chiến lược gia Luzzetti của Deutsche Bank cho rằng Fed sẽ tiếp tục giữ nguyên lãi suất trong thời gian này. Ông nghĩ rằng thị trường có thể cho phép Fed một khoảng thời gian để bỏ qua một cú sốc về phía cung khác.
Tuy nhiên, lạm phát đã quá cao trong thời gian quá dài, và dữ liệu mới nhất đặt ra nghi ngờ về mức độ giảm phát có thể được kỳ vọng một cách hợp lý. Mặc dù tăng trưởng có vẻ mạnh mẽ, nhưng vẫn có những rủi ro phía trước.
Trong cuộc họp chính sách tuần trước, sau khi Fed quyết định giữ nguyên lãi suất, ông Powell cho biết, kỳ vọng lạm phát ngắn hạn gia tăng phản ánh tác động từ xung đột ở Trung Đông cũng như thuế quan đang dần tác động đến nền kinh tế.
Ông Powell lưu ý rằng các quan chức dự kiến giá năng lượng cao hơn sẽ đẩy lạm phát tổng thể lên trong ngắn hạn.
“Khả năng bước đi tiếp theo của chúng tôi có thể là tăng lãi suất – vấn đề đã được nêu ra trong cuộc họp, cũng như ở cuộc họp trước đó… Tuy nhiên, đa số các thành viên không xem đây là kịch bản cơ sở, và dĩ nhiên, chúng tôi không loại trừ bất kỳ lựa chọn nào”, ông Powell cho biết.
