Hoàn thiện những “mảnh ghép” cuối cùng
Ngày 22/6 vừa qua, tại Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã diễn ra Lễ ký kết biên bản phối hợp tổ chức vận hành Sàn giao dịch các-bon trong nước giữa các cơ quan quản lý và đơn vị vận hành hạ tầng thị trường. Ông Nguyễn Tuấn Quang, Phó Cục trưởng điều hành Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, các biên bản được ký kết là cơ sở chính thức để các bên thống nhất nguyên tắc phối hợp, đầu mối trao đổi thông tin và dữ liệu, cơ chế báo cáo, công bố thông tin, giám sát giao dịch cũng như xử lý các sự cố phát sinh trong quá trình vận hành sàn giao dịch các-bon.
Theo ông Quang, sự kiện này không chỉ thể hiện sự sẵn sàng về mặt tổ chức, kỹ thuật và nghiệp vụ, mà còn cho thấy quyết tâm của các cơ quan, đơn vị trong việc đưa các công cụ kinh tế vào thực hiện mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính, thúc đẩy chuyển đổi xanh và phát triển bền vững.
Từ phía cơ quan quản lý thị trường vốn, ông Hoàng Văn Thu, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đánh giá cao sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên trong quá trình chuẩn bị các điều kiện cần thiết để vận hành thị trường giao dịch các-bon. Theo ông Thu, lễ ký kết là dấu mốc khẳng định sự sẵn sàng của hệ thống vận hành và quyết tâm đưa Sàn giao dịch các-bon đi vào hoạt động theo đúng lộ trình được Chính phủ phê duyệt.
Hạ tầng kỹ thuật đã sẵn sàng
Cùng với việc hoàn thiện cơ chế phối hợp, công tác chuẩn bị hạ tầng công nghệ cho thị trường các-bon cũng đã đạt được những bước tiến quan trọng.
Theo Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX), hệ thống giao dịch các-bon đã được xây dựng hoàn chỉnh và hoàn tất kiểm thử nội bộ từ tháng 3/2026. Cùng với đó, trang công bố thông tin của sàn giao dịch các-bon bằng cả tiếng Việt và tiếng Anh cũng đã được hoàn thiện để phục vụ các chủ thể tham gia thị trường.
Từ ngày 8/4/2026, HNX phối hợp với Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC) triển khai kiểm thử kết nối với các thành viên thị trường. Trong tháng 5/2026, quá trình kiểm thử tiếp tục được mở rộng trên phạm vi toàn thị trường với sự tham gia của HNX, VSDC, Cục Biến đổi khí hậu và các thành viên giao dịch. Kết quả kiểm thử cho thấy các hệ thống kết nối vận hành ổn định, thông suốt và đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật đặt ra. Đây được xem là điều kiện tiên quyết để thị trường có thể vận hành an toàn khi chính thức đi vào hoạt động.
Theo đại diện HNX, về cơ bản, hệ thống hiện đã đáp ứng các điều kiện cần thiết để triển khai giao dịch chính thức. HNX cũng đã tổ chức hướng dẫn, đào tạo cho các thành viên tham gia thị trường. Trong thời gian tới, các đơn vị sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện những khâu cuối cùng để đưa thị trường đi vào vận hành.
Việc hình thành sàn giao dịch các-bon được kỳ vọng sẽ tạo ra một công cụ kinh tế mới trong quản lý phát thải khí nhà kính, đồng thời góp phần hình thành hệ sinh thái tài chính xanh tại Việt Nam. Không chỉ hỗ trợ thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, thị trường các-bon còn tạo cơ chế để các doanh nghiệp chủ động tối ưu chi phí giảm phát thải thông qua giao dịch hạn ngạch và tín chỉ các-bon.
Khác với chứng khoán trên thị trường cơ sở hay chứng khoán phái sinh, hàng hóa trên thị trường các-bon bao gồm hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon. Đây là những sản phẩm có tính đặc thù cao, bởi mỗi loại hạn ngạch hoặc tín chỉ đều gắn với các tiêu chuẩn kỹ thuật, quy trình xác minh và cơ chế cấp phát riêng. Do đó, cơ chế giao dịch thỏa thuận được đánh giá phù hợp hơn trong giai đoạn đầu khi quy mô thị trường còn nhỏ và các chủ thể tham gia cần có thời gian làm quen với loại tài sản mới.
Theo kế hoạch, trong thời gian thí điểm đến hết ngày 31/12/2028, Sở Giao dịch chứng khoán Việt Nam, HNX và VSDC sẽ không thu bất kỳ khoản phí nào đối với các chủ thể tham gia thị trường các-bon. Chính sách này được kỳ vọng sẽ góp phần giảm đáng kể chi phí tham gia thị trường, khuyến khích doanh nghiệp phát thải cũng như các tổ chức quan tâm đến tín chỉ các-bon tiếp cận loại hình giao dịch mới.
