Ông Huỳnh Trung Khánh, Phó chủ tịch Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam (VGTA)
BÀI TOÁN NIỀM TIN VÀ SỰ KHÁC BIỆT GIỮA QUẢN LÝ VÀNG VÀ KIM CƯƠNG
Ông nhìn nhận thế nào về các vụ việc xảy ra gần đây đối với kim cương, vàng, khi các sai lệch về tiêu chuẩn chất lượng gây thiệt hại cho người tiêu dùng?
Ngành vàng bạc, đá quý được quản lý từ năm 1988 với rất nhiều văn bản pháp lý. Tuy nhiên, trong khi mảng vàng được quản lý tương đối chặt chẽ qua Nghị định 24/2012/NĐ-CP và các thông tư bổ sung, thì mảng đá quý và kim cương dường như đang bị buông lỏng. Những lùm xùm gần đây dù đáng tiếc, nhưng đó là cơ hội để chấn chỉnh lại thị trường, giúp mọi thứ ngày càng trở nên minh bạch hơn.
Các sự việc xảy ra gần đây chắc chắn sẽ ảnh hưởng nhất định đến niềm tin của người tiêu dùng, nhất là khi các đơn vị kinh doanh kim cương cũng chính là những đầu mối bán vàng lớn trên thị trường hiện nay. Tuy nhiên, tôi muốn nhấn mạnh rằng, vàng khác hoàn toàn với kim cương.
Trên thế giới, các ngân hàng trung ương vẫn đang miệt mài thu mua vàng, với số lượng hàng ngàn tấn mỗi năm. Vàng là tiền, là tài sản thanh khoản cao toàn cầu. Niềm tin vào vàng có thể bị lung lay nhất thời do những tác động từ các tiệm vàng nhỏ lẻ hoặc các sự cố dân sự, nhưng về dài hạn, người dân vẫn sẽ tìm đến vàng như một nơi “trú ẩn an toàn”.
Nhiều người lo ngại, vàng miếng cũng có thể bị làm giả giống kim cương, nhất là khi giá vàng trong nước cao hơn thế giới, có lúc tới 20 triệu đồng/lượng, như thời gian qua?
Các doanh nghiệp lớn kinh doanh trong lĩnh vực vàng có lịch sử hình thành, phát triển mấy chục năm, nên họ không bao giờ bán rẻ thương hiệu của mình vì vài vụ vàng giả. Hơn nữa, về kỹ thuật, vàng rất dễ kiểm định, chỉ cần nấu chảy, cắt ra là có thể xác định được tuổi vàng chính xác đến từng con số ngay tại các tiệm vàng nhỏ. Còn kim cương phức tạp hơn nhiều với các loại chứng chỉ GIA, nhân tạo và tự nhiên. Để bảo vệ mình, các doanh nghiệp kinh doanh vàng đã thực hiện ép vỉ vàng nhẫn (1 chỉ, 2 chỉ, 5 chỉ) để hạn chế tối đa việc gian lận.
Trước diễn biến của thị trường hiện nay, ông có lời khuyên gì cho những người đang nắm giữ vàng? Nên bán tháo để cắt lỗ hay nắm giữ chờ giá tăng?
Với diễn biến của thị trường hiện nay, người tiêu dùng cần hết sức sáng suốt, tránh tâm lý đám đông. Nếu không thực sự cần tiền gấp cho nhu cầu cá nhân, theo tôi, không nên bán tháo vào lúc này. Việc bán ra trong lúc thị trường khủng hoảng chắc chắn sẽ khiến bạn chịu thiệt.
Giá vàng thế giới đang có dấu hiệu tăng do căng thẳng địa chính trị và giá dầu. Các chuyên gia dự báo, từ nay đến cuối năm, giá vàng chỉ có xu hướng đi lên, đặc biệt là vào quý III và quý IV. Đây là thời điểm của mùa cưới, các lễ hội lớn như lễ hội ánh sáng của Ấn Độ và sau đó là Tết Âm lịch.
Việc giá vàng trong nước giảm gần đây thực chất là một tín hiệu tốt, giúp thu hẹp mức chênh lệch quá lớn (có lúc lên tới 20 triệu đồng/lượng) so với giá thế giới. Khi cung cầu cân đối hơn và Nhà nước cho phép nhập khẩu vàng trở lại, thị trường sẽ ổn định và tránh được những cú sốc.
 |
Việc kiểm định chất lượng vàng tại Việt Nam đang bộc lộ nhiều bất cập. Ảnh: Đức Thanh |
NHỮNG THAY ĐỔI VỀ QUY ĐỊNH PHÁP LÝ VÀ VAI TRÒ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC
Thưa ông, dư luận đang xôn xao về chất lượng kim cương và không loại trừ cả chất lượng vàng. Vậy có cần thiết ban hành các tiêu chuẩn mới đối với chất lượng vàng miếng trong thời điểm này?
Theo tôi, việc có một tiêu chuẩn rõ ràng, như vàng phải có hàm lượng 99,5% trở lên, được xem là điều cần thiết. Phải có một “mốc” định danh tiêu chuẩn như vậy (99,5%), thì Ngân hàng Nhà nước (NHNN) mới có cơ sở để cấp giấy phép nhập khẩu nguyên liệu hoặc cho phép sản xuất vàng miếng một cách thống nhất.
Hiện nay, cơ cấu quản lý có sự chuyển dịch quan trọng. Sắp tới, NHNN sẽ tập trung quản lý mảng vàng miếng. Trong khi đó, theo Luật Đầu tư, từ ngày 1/7/2026, vàng nữ trang và trang sức được xác định là không thuộc ngành nghề kinh doanh có điều kiện và thuộc thẩm quyền quản lý của Bộ Công thương. Chính vì sự phân cấp này, NHNN đang phải chờ các quy định cụ thể về chất lượng từ phía Bộ Khoa học và Công nghệ, trực tiếp là Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng, để làm căn cứ cấp phép sản xuất và nhập khẩu vàng nguyên liệu phục vụ việc dập vàng miếng.
Dự kiến khi nào các quy định về chất lượng vàng này sẽ được ban hành để người tiêu dùng có thể an tâm hơn về chất lượng vàng, thưa ông?
Trong những tháng qua, VGTA đã hợp tác rất chặt chẽ với Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ để soạn thảo một thông tư mới. Dự thảo đưa ra các tiêu chuẩn khắt khe về chất lượng vàng để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Chất lượng vàng trang sức, mỹ nghệ được phân hạng theo độ tinh khiết (phần nghìn - ‰) hoặc Kara (K). Việc quy đổi giữa hàm lượng vàng (%), độ tinh khiết (‰) và Kara được thực hiện theo bảng quy định (ví dụ, 24K tương đương 99,9%). Khi phân hạng theo Kara, nếu giá trị thực tế nằm giữa hai mức thì phải xếp vào hạng thấp hơn liền kề.
Vàng miếng và vàng nguyên liệu nhập khẩu phải có hàm lượng vàng từ 99,5% trở lên. Chất lượng thực tế không được thấp hơn tiêu chuẩn đã công bố. Đồng thời, Dự thảo khuyến khích các đơn vị áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, mã số mã vạch hoặc hệ thống thông tin điện tử. Các dữ liệu cần có bao gồm tên sản phẩm, đơn vị sản xuất/nhập khẩu, khối lượng, hàm lượng vàng và thời gian sản xuất.
Các tổ chức, cá nhân kinh doanh phải tuân thủ các quy định về đo lường, chỉ kinh doanh vàng đúng chất lượng đã công bố, lưu giữ hồ sơ chất lượng và chịu sự kiểm tra của cơ quan chức năng. Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia có trách nhiệm chỉ định các tổ chức thử nghiệm, phê duyệt mẫu phương tiện đo và chủ trì kiểm tra nhà nước. UBND cấp tỉnh chỉ đạo thực hiện kiểm tra, thanh tra và báo cáo định kỳ về chất lượng vàng trên địa bàn.
Thông tư của Bộ Khoa học và Công nghệ dự kiến được ban hành sớm trong năm 2026, nhằm quy định về quản lý đo lường và chất lượng đối với các loại vàng trang sức, mỹ nghệ, vàng miếng và vàng nguyên liệu. Nội dung trọng tâm bao gồm các tiêu chuẩn kỹ thuật về độ tinh khiết, hàm lượng vàng, cùng các yêu cầu khắt khe đối với thiết bị đo lường và phương pháp thử nghiệm xác định khối lượng.
Đồng thời, quy định chi tiết trách nhiệm của các đơn vị kinh doanh trong việc ghi nhãn hàng hóa, công bố tiêu chuẩn áp dụng và triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Bên cạnh đó, thiết lập quy trình kiểm tra nhà nước, lấy mẫu thử nghiệm và các biện pháp xử lý vi phạm để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên thị trường. Đây là khung pháp lý quan trọng giúp thống nhất hoạt động sản xuất, nhập khẩu và lưu thông vàng tại Việt Nam theo các luật sửa đổi mới nhất.
Theo ông, có nên thành lập một trung tâm kiểm định độc lập đối với kim cương cũng như vàng miếng, nữ trang vàng?
VGTA đã tính đến việc này từ lâu. Quan điểm của chúng tôi là cần có một trung tâm hoặc công ty kiểm định độc lập nằm dưới sự quản lý của Nhà nước để đảm bảo tính minh bạch. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất là mô hình hoạt động, Hiệp hội là tổ chức phi lợi nhuận, không được phép kinh doanh trực tiếp theo Luật Doanh nghiệp. Nếu kết hợp với các hội viên để thành lập công ty kiểm định, thì chúng ta phải đối mặt với bài toán làm sao để các hội viên (vốn là các đơn vị kinh doanh) không chi phối kết quả kiểm định để phục vụ quyền lợi riêng.
Do đó, Hiệp hội đang tìm cách phối hợp với Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam để thiết lập một cơ quan kiểm định uy tín không chỉ ở trong nước, mà còn đạt chuẩn quốc tế. Nhưng tôi cho rằng, các công ty giám định lĩnh vực này trong tương lai cũng sẽ phải đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe và được cấp phép lại bởi Bộ Khoa học và Công nghệ.
Hiện nay, việc kiểm định chất lượng vàng tại Việt Nam bộc lộ nhiều bất cập. Chính vì không có một đơn vị kiểm định độc lập hoàn toàn, nên thị trường đã xảy ra những vụ việc lùm xùm liên quan đến chất lượng vàng của các đơn vị lớn, cả thương hiệu SJC cũng bị nhắc tên. Vì thế, Hiệp hội kỳ vọng, thông tư mới ra đời sẽ tạo cơ sở pháp lý để thiết lập một cơ quan kiểm định chất lượng vàng khách quan và độc lập.
Việc thiết lập cơ quan kiểm định độc lập không chỉ để chấn chỉnh thị trường nội địa, mà còn là bước chuẩn bị cho tương lai xuất khẩu của ngành chế tác nữ trang Việt Nam. Đây là việc chắc chắn phải làm trong tương lai gần và thông tư của Bộ Khoa học và Công nghệ dự kiến sớm ban hành chính là hành lang pháp lý quan trọng để triển khai.
Tương tự ngành vàng, ngành đá quý cũng cần một bộ tiêu chuẩn quy định rõ ràng và một trung tâm kiểm định độc lập dưới sự quản lý của Nhà nước để tránh những vụ lùm xùm như trường hợp của PNJ Lab hay các đơn vị khác gần đây.
