Chia sẻ tại buổi Họp báo Thông tin kết quả hoạt động ngân hàng quý III/2026, ông Lê Hoàng Chính Quang, Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin, Ngân hàng Nhà nước cho biết, trước sự gia tăng của tội phạm công nghệ cao, đặc biệt là việc sử dụng AI, deepfake để giả mạo hình ảnh, giọng nói và tìm cách vượt qua các lớp xác thực, ngành ngân hàng đang triển khai một hệ thống phòng vệ nhiều lớp, từ bảo vệ hạ tầng, dữ liệu, tài khoản, giao dịch đến nâng cao khả năng tự bảo vệ của khách hàng.
Thưa ông, trước diễn biến ngày càng phức tạp của tội phạm sử dụng công nghệ cao và lừa đảo, trong đó có AI, deepfake, ngành Ngân hàng đã, đang và sẽ có những giải pháp gì để bảo đảm an toàn hệ thống thông tin và tài khoản khách hàng?
Ngân hàng Nhà nước đang chỉ đạo toàn ngành triển khai đồng bộ các giải pháp kỹ thuật, nghiệp vụ và phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an trong phòng ngừa, phát hiện, xử lý tấn công mạng và gian lận, lừa đảo trên không gian mạng.
Trước hết, Ngân hàng Nhà nước tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về an toàn, bảo mật, trong đó có Thông tư 09, Thông tư 50, Thông tư 77.
Đối với bảo vệ hệ thống thông tin trước nguy cơ tấn công mạng, Ngân hàng Nhà nước yêu cầu các tổ chức tín dụng thực hiện phân loại và bảo vệ hệ thống thông tin theo cấp độ, triển khai đồng bộ các lớp bảo vệ từ hạ tầng, ứng dụng, cơ sở dữ liệu đến dịch vụ trực tuyến; tăng cường giám sát, phát hiện và ngăn chặn kịp thời các hành vi tấn công, khai thác lỗ hổng, mã độc, truy cập trái phép và rò rỉ dữ liệu.
Các đơn vị cũng phải thường xuyên rà soát, cập nhật các biện pháp bảo vệ, kiểm thử xâm nhập, xây dựng phương án và diễn tập ứng cứu, khôi phục hệ thống khi xảy ra sự cố, bảo đảm an toàn, liên tục cho hoạt động ngân hàng.
Đối với ứng dụng Mobile Banking, yêu cầu đặt ra là phải có khả năng phát hiện và dừng hoạt động trên thiết bị bị can thiệp như root, jailbreak; phát hiện ứng dụng bị chỉnh sửa hoặc có phần mềm can thiệp trái phép. Công nghệ chống giả mạo sinh trắc học phải đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế ISO 30107 cấp độ 2.
Các đơn vị trong ngành Ngân hàng cũng đã quan tâm triển khai công tác bảo đảm an ninh mạng. Theo số liệu khảo sát tại các ngân hàng trong nước, chi phí đầu tư cho an ninh mạng chiếm tối thiểu khoảng 15% chi đầu tư về công nghệ thông tin.
Cùng với bảo vệ hệ thống, một lớp bảo vệ quan trọng khác là làm sạch dữ liệu và xác thực khách hàng chính chủ. Tính đến hết ngày 02/10/2026, toàn ngành đã đối chiếu, xác minh thông tin, bao gồm thông tin sinh trắc học, của hơn 178 triệu hồ sơ khách hàng với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.
Ngân hàng Nhà nước cũng chỉ đạo các tổ chức tín dụng tăng cường các lớp xác thực tại những khâu có nguy cơ cao như mở tài khoản, đăng nhập trên thiết bị mới, thay đổi phương thức xác thực; giám sát giao dịch bất thường, kịp thời liên hệ xác minh với khách hàng.
Đồng thời, các ngân hàng phải hiển thị cảnh báo khi khách hàng chuyển tiền tới tài khoản có dấu hiệu nghi ngờ gian lận, lừa đảo và thường xuyên truyền thông, cảnh báo về các thủ đoạn lừa đảo mới qua ứng dụng ngân hàng, tin nhắn, website và tại điểm giao dịch.
Về phía khách hàng, đâu là những nguyên tắc quan trọng nhất để tự bảo vệ mình trước các thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi, đặc biệt khi AI có thể làm giả hình ảnh và giọng nói, thưa ông?
Trong bối cảnh các đối tượng lừa đảo ngày càng tinh vi, chúng tôi khuyến nghị người dân ghi nhớ một nguyên tắc đơn giản: dù thấy đúng số, nghe đúng giọng, nhìn đúng mặt, vẫn phải kiểm chứng trước khi chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin.
Hiện nay, số điện thoại hiển thị có thể bị giả mạo; điện thoại, SIM, tài khoản mạng xã hội hoặc ứng dụng nhắn tin của người quen có thể bị chiếm quyền; hình ảnh và giọng nói có thể được tạo ra bằng AI. Vì vậy, đúng số chưa chắc đã đúng người; ngay cả khi đúng là người quen, họ cũng có thể đang bị kẻ gian lợi dụng, dẫn dắt.
Khi nhận được bất kỳ yêu cầu nào liên quan đến chuyển tiền, tài khoản ngân hàng hoặc thông tin cá nhân, người dân cần thực hiện tối thiểu năm điều.
Một là, không vội vàng. Càng bị thúc giục, đe dọa hoặc yêu cầu giữ bí mật, càng phải cảnh giác. Khi ứng dụng ngân hàng hiển thị cảnh báo tài khoản người nhận có dấu hiệu nghi ngờ gian lận, lừa đảo, cần dừng giao dịch ngay.
Hai là, kiểm chứng qua một kênh độc lập. Chủ động gọi lại theo số điện thoại đã lưu từ trước, không trao đổi tiếp trên chính cuộc gọi, tin nhắn vừa nhận; hỏi thêm người thân khác; liên hệ ngân hàng qua tổng đài, địa chỉ được công bố chính thức. Cơ quan nhà nước không yêu cầu người dân chuyển tiền qua điện thoại để “xác minh” hay “phục vụ điều tra”.
Ba là, tuyệt đối không cung cấp mật khẩu, mã PIN, mã OTP cho bất kỳ ai, kể cả người xưng là nhân viên ngân hàng; không quay video khuôn mặt, không thực hiện xác thực sinh trắc học, không gửi ảnh giấy tờ tùy thân theo yêu cầu của người lạ.
Bốn là, không bấm vào đường link, không quét mã QR, không cài đặt ứng dụng theo hướng dẫn qua cuộc gọi, tin nhắn chưa được kiểm chứng. Chỉ tải ứng dụng từ kho ứng dụng chính thức và không cấp quyền điều khiển điện thoại cho ứng dụng lạ.
Năm là, nếu đã lỡ cung cấp thông tin hoặc chuyển tiền, cần liên hệ ngay tổng đài hoặc điểm giao dịch gần nhất của ngân hàng để đề nghị tạm khóa tài khoản, dịch vụ ngân hàng điện tử và tra soát giao dịch; đồng thời trình báo cơ quan Công an, giữ lại tin nhắn, số tài khoản, lịch sử cuộc gọi làm bằng chứng.
Không nên chờ đến khi chắc chắn mình bị lừa mới báo, bởi càng chậm trễ, khả năng ngăn chặn càng thấp.
Trong thời gian tới, Ngân hàng Nhà nước sẽ nghiên cứu, cập nhật quy định kỹ thuật về bảo đảm an ninh mạng cho các hệ thống thông tin trong ngành Ngân hàng và bảo vệ khách hàng; xây dựng Thông tư quy định về an toàn hệ thống thông tin, bảo mật dữ liệu và hoạt động liên tục trong hoạt động ngân hàng.
Cùng với đó, Ngân hàng Nhà nước sẽ triển khai mở rộng Hệ thống SIMO trong cảnh báo, ngăn chặn các giao dịch có dấu hiệu gian lận, lừa đảo; tiếp tục duy trì phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an trong khuôn khổ Tổ Công tác phòng, chống lừa đảo trực tuyến.
Có thể khái quát cách tiếp cận của ngành Ngân hàng là bảo vệ theo nhiều lớp: bảo vệ hạ tầng và hệ thống thông tin của ngân hàng; bảo vệ dữ liệu, tài khoản và giao dịch; đồng thời nâng cao khả năng tự bảo vệ của khách hàng.
Mục tiêu là phòng ngừa từ sớm, phát hiện nhanh, ngăn chặn kịp thời và giảm tối đa thiệt hại khi xảy ra sự cố hoặc hành vi gian lận, lừa đảo.
Thưa ông, để những lớp bảo vệ này phát huy hiệu quả, việc xác thực đúng khách hàng và làm sạch dữ liệu có ý nghĩa như thế nào? Đề án 06 đã được ngành Ngân hàng triển khai ra sao, đặc biệt trong kết nối dữ liệu và cảnh báo giao dịch có dấu hiệu gian lận, lừa đảo?
Trong triển khai Đề án 06, Ngân hàng Nhà nước đã hoàn thành việc hợp nhất Cổng dịch vụ công và Hệ thống Một cửa điện tử thành Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính của Ngân hàng Nhà nước.
Hệ thống này đã kết nối với 08 hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu để khai thác dữ liệu, đối chiếu thông tin phục vụ hoạt động giải quyết thủ tục hành chính, gồm: Cơ sở dữ liệu Quốc gia về thủ tục hành chính; Cơ sở dữ liệu Quốc gia về dân cư; Cơ sở dữ liệu mã ngân hàng của Ngân hàng Nhà nước; Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp; Cổng Dịch vụ công Quốc gia, bao gồm cả Hệ thống xác thực định danh và Hệ thống thanh toán trực tuyến của Cổng Dịch vụ công Quốc gia; Hệ thống VNPOST; Hệ thống EMC; Hệ thống Hải quan Một cửa (Hệ thống Một cửa Quốc gia).
Đối với làm sạch dữ liệu của ngành Ngân hàng, đến ngày 02/10/2026, toàn ngành Ngân hàng có hơn 178 triệu hồ sơ khách hàng đã được đối chiếu sinh trắc học qua CCCD gắn chip hoặc VNeID, đạt 100% tổng lượng tài khoản phát sinh giao dịch trên kênh số.
Về kết nối Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, đến ngày 15/9/2026, có 96 tổ chức tín dụng và tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán đã triển khai ứng dụng thẻ CCCD gắn chip qua ứng dụng điện thoại; 64 tổ chức tín dụng đã triển khai ứng dụng thẻ CCCD gắn chip qua thiết bị tại quầy; 29 tổ chức tín dụng và tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán đã triển khai chính thức ứng dụng VNeID.
Việc kết nối và khai thác dữ liệu cũng được gắn với năng lực cảnh báo, ngăn chặn giao dịch có dấu hiệu gian lận, lừa đảo. Đây là vai trò của Hệ thống SIMO.
Đến nay, Hệ thống SIMO đã triển khai thu thập báo cáo từ 150 đơn vị và chia sẻ cho 21 đơn vị khai thác, gồm 16 ngân hàng và 05 trung gian thanh toán.
Hệ thống đã cảnh báo hơn 5,6 triệu lượt khách hàng, hơn 1,9 triệu lượt khách hàng tạm dừng/hủy bỏ giao dịch sau cảnh báo, với tổng số tiền giao dịch là trên hơn 6,3 nghìn tỷ đồng.
Những kết quả này cho thấy việc kết nối, khai thác dữ liệu và triển khai các hệ thống cảnh báo đang từng bước tạo thêm năng lực phòng ngừa, phát hiện và ngăn chặn rủi ro trong hoạt động ngân hàng, đồng thời hỗ trợ nâng cao mức độ an toàn cho khách hàng trên môi trường số.
