Doanh nghiệp thành lập mới giảm tốc
Sau giai đoạn tăng trưởng mạnh trong nửa đầu năm, hoạt động thành lập doanh nghiệp mới tại Việt Nam có dấu hiệu chững lại trong quý III/2026. Dù vậy, tính chung 9 tháng đầu năm, số doanh nghiệp đăng ký mới vẫn đạt mức cao nhất từng ghi nhận trong cùng giai đoạn.
Theo số liệu của Công ty cổ phần Chứng khoán Vietcap, dẫn số liệu từ Cục Thống kê, cả nước có 37.980 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới trong quý III/2026, giảm 30% so với quý trước và 29,4% so với cùng kỳ năm 2025. Đây là mức thấp nhất kể từ quý I/2025, đồng thời thấp hơn đáng kể so với bình quân 54.088 doanh nghiệp của 5 quý trước đó.
Sự sụt giảm này diễn ra sau giai đoạn số doanh nghiệp đăng ký mới tăng mạnh, một phần nhờ những chính sách thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân theo Nghị quyết 68-NQ/TW. Trong đó, các biện pháp khuyến khích cá nhân và hộ kinh doanh chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp, bao gồm cả những người kinh doanh trực tuyến, cùng chính sách miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa mới thành lập đã góp phần hỗ trợ hoạt động đăng ký kinh doanh.
Tuy nhiên, sau giai đoạn tăng trưởng nhanh, tốc độ thành lập doanh nghiệp mới đã giảm đáng kể trong quý III. Vietcap cũng lưu ý rằng mặt bằng lãi suất cho vay ở mức cao có thể đã tác động bất lợi đến quyết định thành lập doanh nghiệp.
Chi phí vốn là một trong những yếu tố doanh nghiệp phải cân nhắc khi bắt đầu hoạt động, đặc biệt đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa có khả năng tiếp cận nguồn vốn hạn chế.
Lũy kế 9 tháng đầu năm 2026, cả nước có 149.673 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới, tăng 3,2% so với cùng kỳ năm trước. Đây là mức cao nhất từng ghi nhận đối với giai đoạn 9 tháng, cho thấy hoạt động gia nhập thị trường vẫn duy trì quy mô lớn dù tốc độ tăng trưởng giữa các quý có sự khác biệt.
Ở chiều ngược lại, số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường lại giảm mạnh trong quý III. Có 17.078 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường, bao gồm các doanh nghiệp chờ giải thể và đã hoàn tất giải thể, giảm 53,6% so với quý trước và 37,6% so với cùng kỳ. Số doanh nghiệp tạm ngừng hoạt động cũng giảm xuống còn 3.873, thấp hơn 82,7% so với quý II.
Số doanh nghiệp giải thể tăng mạnh, cần nhìn từ quá trình làm sạch dữ liệu
Một diễn biến đáng chú ý khác trong bức tranh doanh nghiệp 9 tháng đầu năm 2026 là số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể tăng mạnh, trái ngược với xu hướng giảm của số doanh nghiệp đang chờ giải thể.
Theo Vietcap, trong 9 tháng đầu năm, có 82.238 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường, tăng 9% so với cùng kỳ năm trước.
Tuy nhiên, cơ cấu của nhóm này có sự thay đổi đáng kể. Số doanh nghiệp chờ giải thể giảm 37%, xuống còn 33.500, trong khi số doanh nghiệp hoàn tất giải thể đạt 48.738, gấp 2,2 lần cùng kỳ.
Vietcap cho rằng sự gia tăng mạnh của số doanh nghiệp hoàn tất giải thể nhiều khả năng một phần phản ánh quá trình rà soát, làm sạch mã số thuế đang được triển khai, thay vì chỉ xuất phát từ việc có thêm nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn và phải chấm dứt hoạt động.
Quá trình rà soát theo Quyết định 595/QĐ-CT dự kiến kéo dài đến hết năm 2026. Hoạt động này có thể đẩy nhanh việc xử lý hồ sơ của những doanh nghiệp đã ngừng hoạt động từ lâu nhưng chưa hoàn tất thủ tục giải thể.
Điều đó đồng nghĩa với việc số doanh nghiệp được ghi nhận hoàn tất giải thể trong kỳ có thể bao gồm cả những trường hợp đã ngừng hoạt động từ các giai đoạn trước.
Ở một khía cạnh khác, quá trình làm sạch dữ liệu cũng có ý nghĩa đối với chất lượng thông tin về khu vực doanh nghiệp. Vietcap nhận định, về trung và dài hạn, việc loại bỏ các mã số thuế sai sót, công ty vỏ bọc và hồ sơ tồn đọng sẽ giúp nâng cao độ chính xác của cơ sở dữ liệu doanh nghiệp quốc gia.
Khi dữ liệu phản ánh sát hơn số lượng doanh nghiệp thực sự hoạt động, các cơ quan quản lý có thể có thêm cơ sở để hoạch định chính sách. Đồng thời, việc chuẩn hóa thông tin cũng được kỳ vọng góp phần giảm rủi ro gian lận hóa đơn điện tử, nâng cao độ tin cậy trong đánh giá đối tác kinh doanh và tín dụng.
Dù vậy, quá trình này cũng có thể tiếp tục ảnh hưởng đến số liệu doanh nghiệp trong những tháng cuối năm. Vietcap dự báo số doanh nghiệp hoàn tất giải thể có thể duy trì ở mức cao trong quý IV/2026, khi hoạt động rà soát mã số thuế vẫn đang diễn ra. Do đó, biến động của chỉ tiêu này cần được xem xét cùng với tiến độ xử lý hồ sơ tồn đọng, thay vì chỉ dựa vào mức tăng hoặc giảm so với cùng kỳ.
Trong khi đó, triển vọng thành lập doanh nghiệp mới được kỳ vọng cải thiện dần nhờ các chính sách hỗ trợ về thuế và chi phí vốn. Một trong những yếu tố hỗ trợ là chính sách giảm 30% số thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp trong giai đoạn 2026–2027 đối với các doanh nghiệp đủ điều kiện có doanh thu hằng năm không quá 10 tỷ đồng, theo Nghị quyết 43/2026/QH16.
Bên cạnh đó, Nghị định 245/2026/NĐ-CP cho phép gia hạn nộp khoảng 125.000 tỷ đồng tiền thuế và tiền thuê đất, qua đó hỗ trợ dòng tiền của doanh nghiệp.
Về tín dụng, việc các ngân hàng lớn công bố giảm lãi suất cho vay từ 1,5–2 điểm phần trăm đối với các lĩnh vực ưu tiên và doanh nghiệp nhỏ và vừa vào giữa tháng 10 cũng được xem là một yếu tố có thể hỗ trợ hoạt động kinh doanh và thành lập doanh nghiệp trong thời gian tới.
Các chính sách này được kỳ vọng góp phần giảm áp lực tài chính, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp mới gia nhập thị trường, đồng thời hỗ trợ những doanh nghiệp đã tạm ngừng hoạt động quay trở lại kinh doanh.