Thuế thu nhập cá nhân: “Lạc hậu” vì lạm phát (Bài 2)

>> Bài 1: Thu nhập cao, mức sống thấp

Bài 2: Bất cập khởi điểm chịu thuế

Điều 19 Luật thuế Thu nhập cá nhân (TNCN) quy định, giảm trừ gia cảnh là số tiền được trừ vào thu nhập chịu thuế trước khi tính thuế đối với thu nhập từ kinh doanh, tiền lương, tiền công của đối tượng nộp thuế là cá nhân cư trú. Giảm trừ gia cảnh gồm hai phần: mức giảm trừ đối với đối tượng nộp thuế là 4 triệu đồng/tháng; mức giảm trừ đối với mỗi người phụ thuộc là 1,6 triệu đồng/tháng. Tuy nhiên, sau 2 năm triển khai thực hiện, với tốc độ lạm phát hàng năm khá cao, mức giảm trừ này đã bộc lộ những bất cập.

Trong khi chờ sửa đổi, bổ sung Luật thuế TNCN, được sự chấp thuận của Chính phủ, Bộ Tài chính đang đề nghị Quốc hội miễn thuế TNCN cho một số đối tượng. Đây là giải pháp cấp bách nhằm khắc phục phần nào những bất cập của Luật Thuế TNCN sau 3 năm thực hiện và giảm bớt khó khăn cho người dân trong bối cảnh lạm phát tăng cao. Đối tượng được đề xuất miễn thuế TNCN là những người có thu nhập trong khoảng từ 5 triệu đồng đến 8,2 triệu đồng/tháng. Tính ra có khoảng 220.000 - 250.000 người được miễn thuế. Nếu được Quốc hội thông qua vào kỳ họp tháng 7 tới, sẽ có khoảng 40% người làm công ăn lương được miễn thuế TNCN vào 6 tháng cuối năm 2011 với tổng số tiền thuế được miễn khoảng 3.000 tỷ đồng.

Trong khoảng thời gian từ 1/1/2009 là thời điểm Luật thuế TNCN bắt đầu có hiệu lực, đến cuối tháng 3/2011, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) đã tăng tới 26,7%. Với việc CPI tháng 4/2011 dự kiến tăng trên 3%, đến thời điểm hiện tại, giá cả đã tăng khoảng 31% so với 1/1/2009. Còn tính từ thời điểm bắt tay xây dựng Luật thuế TNCN, CPI đã tăng lên trên 54%. Đó là tính chung cho cả nước, chứ mức độ tăng giá của các đô thị lớn như Hà Nội hay TP. HCM còn cao hơn.

Mặc dù Chính phủ đã điều chỉnh tăng lương tối thiểu lên 650.000 đồng vào tháng 1/2009, 730.000 đồng vào tháng 5/2010 và tiếp tục điều chỉnh lên mức 830.000 đồng kể từ 1/5/2011, nhưng mức lương này chỉ đáp ứng được khoảng 60% nhu cầu cơ bản của một cá nhân. Đó là chưa kể kể bài toán lạm phát luôn ẩn sau mỗi kỳ tăng lương, bởi thực tế cho thấy tình trạng "tăng giá theo lương" là rất phổ biến trong xã hội.

Nhiều chuyên gia cho rằng, với tốc độ trượt giá hiện nay, mức thu nhập 4 triệu đồng/tháng (tương đương 130.000 đồng/ngày) chỉ đủ để chi phí ăn ở, đi lại… cho một người ở mức khá "tiết kiệm", chứ chưa nói gì đến các nhu cầu giải trí, nghỉ dưỡng. Việc tích lũy lại xàng xa vời. Mức giảm trừ gia cảnh lại càng bất cập hơn, bởi đối tượng phụ thuộc thường là những trẻ em đang trong độ tuổi ăn học, hay những người già rất cần được chăm sóc sức khỏe. "Mức thu nhập 4 triệu đồng/tháng hiện nay chưa đủ chi phí cho nhu cầu tối thiểu của người dân mà vẫn phải nộp thuế TNCN thì quả là buồn cười!", một chuyên gia kinh tế nói.

Một điểm chưa hợp lý nữa là mức giảm trừ gia cảnh chưa tính đến khu vực. Vùng nông thôn, thành thị, đồng bằng hay miền núi đều áp dụng như nhau, nhưng trên thực tế, mức chi tiêu cho sinh hoạt hàng ngày của một cá nhân ở thành thị là lớn hơn rất nhiều so với nông thôn và miền núi.