Phép thử nghìn tỷ USD
Theo hồ sơ công bố, Anthropic — "cha đẻ" của siêu chatbot Claude — đang nhắm tới mục tiêu huy động tối đa 90,4 tỷ USD thông qua IPO và đợt phát hành riêng lẻ cho các đối tác chiến lược. Nếu thành công, định giá pha loãng hoàn toàn (tính cả quyền chọn cổ phiếu nhân viên và lượng cổ phiếu có thể phát hành thêm) của công ty sẽ chạm mốc 1.400 tỷ USD. Kỷ lục huy động vốn này dự kiến sẽ xô đổ con số 86,2 tỷ USD mà SpaceX từng thiết lập hồi đầu năm.
Trở thành phòng thí nghiệm AI tiên phong đầu tiên bước lên sàn niêm yết, Anthropic đang gánh trên vai kỳ vọng của cả một ngành công nghiệp. Công ty hiện nằm ở vị trí trung tâm của chuỗi giá trị AI, duy trì mối quan hệ mật thiết với các gã khổng lồ như Nvidia, Microsoft và Alphabet. Tầm ảnh hưởng của Anthropic lớn đến mức, chỉ một thông báo ra mắt công cụ cạnh tranh với phần mềm văn phòng Excel của hãng hôm thứ Ba đã đủ sức khiến cổ phiếu Microsoft chao đảo.
Nhận định về tính chất sống còn của thương vụ này, ông Michael Monaghan, Quản lý danh mục tại Founder ETFs, ví von: "Đợt IPO của Anthropic chính là 'khối Jenga' đang nâng đỡ toàn bộ thị trường AI". Jenga là trò xếp khối gỗ, rút sai khối là cả tháp đổ. Theo ông, nếu đợt IPO diễn ra tốt, cả ngành sẽ có lực cầu, cổ phiếu AI có thể tăng vọt, còn nếu không, có thể xảy ra sự sụp đổ dây chuyền.
Đồng quan điểm, ông Willy Lee từ quỹ Neostellar Capital đánh giá, đây chắc chắn là sự kiện định đoạt xu hướng thị trường trong phần còn lại của năm.
Tín hiệu ban đầu từ thị trường đang cho thấy một sự hưng phấn tột độ. Các nguồn thạo tin tiết lộ đợt IPO đã ghi nhận lượng đơn đặt mua vượt xa số lượng cổ phiếu chào bán, dẫn dắt bởi các "nhà đầu tư mỏ neo" (anchor investors) – những định chế lớn rót vốn sớm nhằm tạo hiệu ứng tâm lý cho phần còn lại của thị trường.
Dẫu vậy, giới chuyên môn vẫn khuyến nghị sự thận trọng. Giáo sư Jay Ritter từ Đại học Florida chỉ ra rằng, việc các thương vụ IPO được đăng ký mua vượt mức là thủ thuật khá phổ biến, cho phép các ngân hàng bảo lãnh có quyền lựa chọn người mua. Đáng lo ngại hơn, một số nhà đầu tư hiện hữu được cho là đang rục rịch sang tay quyền mua hoặc cung cấp quyền tiếp cận thông qua các công ty mục đích đặc biệt (SPV). Hệ quả là, một áp lực bán xả hàng (dumping) có thể chực chờ bùng nổ ngay trong những ngày đầu cổ phiếu chính thức giao dịch.
Bóng đen vĩ mô vẫn hiện hữu
Bất lợi lớn nhất của Anthropic lúc này là bối cảnh thị trường đang tiềm ẩn quá nhiều rủi ro. Mùa báo cáo tài chính vừa qua của nhóm Big Tech đã thổi bùng làn sóng hoài nghi về tính hiệu quả của hàng trăm tỷ USD đang bị "đốt" vào hạ tầng AI. Thêm vào đó, kết quả bầu cử giữa kỳ tại Mỹ với chiến thắng thuộc về nhiều chính trị gia đảng Dân chủ có quan điểm phản đối việc xây dựng trung tâm dữ liệu (như tại Texas), đe dọa làm đình trệ tốc độ mở rộng hạ tầng công nghệ.
Thị trường chứng khoán đã phản ứng tiêu cực trước những rủi ro này. Gần đây, chỉ số Nasdaq 100 từng ghi nhận phiên giảm 6,4%, mức tồi tệ nhất kể từ tháng 3/2020, kéo theo chỉ số bán dẫn Philadelphia bốc hơi 12%.
Chưa dừng lại ở đó, Nvidia, trụ cột của phần cứng AI, đang chìm trong khủng hoảng thượng tầng sau bê bối đời tư của Tổng giám đốc Jensen Huang.
Song song đó, "cơn gió ngược" từ kinh tế vĩ mô đang thổi ngày một mạnh. Số liệu lạm phát cao hơn dự báo tiếp tục củng cố khả năng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ tăng lãi suất trong thời gian tới. Lãi suất cao là "khắc tinh" của các tập đoàn vận hành hạ tầng đám mây khổng lồ, bởi họ đang phụ thuộc rất lớn vào việc phát hành trái phiếu để tài trợ cho cuộc đua AI.
Bà Carolyn Bell, Quản lý danh mục tại Stonehage Fleming nhấn mạnh rằng, cách thương vụ IPO này "hạ cánh" sẽ phản chiếu chính xác tâm lý thị trường.
"Một đợt IPO thành công sẽ kéo dài sự hưng phấn thêm một thời gian, nhưng nếu thất bại, tổn thất sẽ vô cùng nặng nề."
Bài học nhãn tiền từ các thương vụ khổng lồ vẫn còn đó. Ngay như đợt IPO của SpaceX, dù cổ phiếu tăng vọt trong những ngày đầu, nhưng ngay sau đó là chuỗi lao dốc 6 tuần liên tiếp, thổi bay 1.200 tỷ USD vốn hóa, giảm xuống dưới mức giá chào sàn.
Tuy nhiên, nhìn xa hơn những biến động thị giá ngắn hạn, việc Anthropic lên sàn mang lại một giá trị cốt lõi cho thị trường: Tính minh bạch. Lâu nay, sự thống trị của các công ty tư nhân (như OpenAI hay Anthropic trước đây) đã khiến bức tranh tài chính của ngành AI bị che khuất. Trở thành công ty đại chúng, Anthropic sẽ phải phơi bày mọi số liệu về doanh thu, chi phí và biên lợi nhuận.
Ông Jason Lemire, Giám đốc đầu tư tại Bold Wealth Partners, tổng kết: "Với khối lượng cam kết chi tiêu khổng lồ, tốc độ tăng trưởng doanh thu trong những quý tới sẽ là chiếc vòng kim cô định hình giá cổ phiếu. Một khi tăng trưởng có dấu hiệu chậm lại, hệ lụy của nó sẽ lớn hơn rất nhiều so với những ồn ào của phiên giao dịch chào sàn."
