Tại toạ đàm báo chí do Moody's Ratings và VIS Ratings tổ chức ngày 26/2, ông Dương Đức Hiếu, CFA, Giám đốc, Chuyên gia Phân tích Cao cấp, VIS Rating cho rằng thị trường trái phiếu doanh nghiệp năm 2025 đã có sự phục hồi tương đối ổn định và vững chắc, tuy nhiên, những bước phát triển mang tính đột phá vẫn chưa thực sự diễn ra. Vì vậy, có thể kỳ vọng những bước đột phá này sẽ xuất hiện trong năm 2026 và các năm tiếp theo.
 |
Ông Dương Đức Hiếu, CFA, Giám đốc, Chuyên gia Phân tích Cao cấp, VIS Rating chia sẻ tại Tọa đàm |
Theo ông Hiếu, một số điểm chính của thị trường trái phiếu năm 2025 gồm quy mô thị trường duy trì trạng thái ổn định, hoạt động phát hành mới tiếp tục tăng trưởng mạnh so với năm 2024, tỷ lệ trái phiếu chậm trả đã giảm mạnh, cho thấy niềm tin thị trường dần được khôi phục.
Trong đó, về quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp, đến cuối năm 2025 đạt khoảng 1,4 triệu tỷ đồng, với phần lớn là trái phiếu do các ngân hàng phát hành. Nếu so sánh với tổng dư nợ tín dụng của hệ thống ngân hàng Việt Nam cuối năm 2025, ở mức khoảng hơn 18,4 triệu tỷ đồng, thì quy mô trái phiếu doanh nghiệp chỉ tương đương khoảng gần 8% quy mô tín dụng ngân hàng. Nếu loại trừ phần trái phiếu do ngân hàng phát hành, thì lượng vốn huy động qua trái phiếu phục vụ trực tiếp cho hoạt động sản xuất kinh doanh còn thấp hơn nữa, chỉ tương đương dưới 5% quy mô tín dụng ngân hàng.
“Điều này cho thấy thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn khá nhỏ và mức độ cung ứng vốn cho nền kinh tế còn hạn chế. Tỷ lệ quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp hiện vào khoảng 11% GDP, trong khi mục tiêu đến năm 2030 là nâng tỷ lệ này lên 25% GDP. Như vậy, để đạt được mục tiêu đó, thị trường cần có những bước phát triển mạnh mẽ hơn trong thời gian tới”, ông Hiếu nói.
Một điểm đáng lưu ý được ông Hiếu đề cập là về kỳ hạn trái phiếu. Phần lớn trái phiếu doanh nghiệp tại Việt Nam có kỳ hạn tương đối ngắn, chủ yếu từ 1 - 3 năm. Trong khi đó, về mặt lý thuyết, trái phiếu doanh nghiệp được kỳ vọng là kênh cung cấp vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế và cho các dự án đầu tư. Với kỳ hạn phát hành còn ngắn như hiện nay, vai trò cung cấp vốn dài hạn của thị trường trái phiếu vẫn chưa thực sự được phát huy đầy đủ. Do đó, việc thúc đẩy phát hành trái phiếu kỳ hạn dài vẫn là một định hướng quan trọng trong thời gian tới.
Về hoạt động phát hành mới trong năm 2025, theo ông Hiếu, thị trường tiếp tục được dẫn dắt bởi hai nhóm chính là ngân hàng và bất động sản. Tổng giá trị phát hành mới đạt trên 630 nghìn tỷ đồng, tăng khoảng 33% so với năm 2024. Trong đó, ngân hàng chiếm tỷ trọng lớn, khoảng 85%, còn lại là bất động sản và một số ngành khác.
Đối với khối ngân hàng, việc tăng cường phát hành trái phiếu nhằm mục đích huy động vốn trung dài hạn, đồng thời hỗ trợ quản lý các chỉ tiêu an toàn như hệ số an toàn vốn (CAR) và các tỷ lệ theo quy định. Trái phiếu là một công cụ quan trọng giúp ngân hàng tối ưu cấu trúc vốn và quản trị bảng cân đối kế toán.
Đối với khối bất động sản, trong khoảng 3 năm vừa qua, phần lớn các đợt phát hành trái phiếu chủ yếu phục vụ mục đích tái cơ cấu nợ, thay vì tài trợ cho các dự án mới. Nguyên nhân là trong giai đoạn trước năm 2022, khi tín dụng ngân hàng bị siết lại và vướng mắc pháp lý nhiều, doanh nghiệp bất động sản đã sử dụng trái phiếu như một kênh huy động vốn thay thế. Tuy nhiên, gần đây khi pháp lý dự án dần được tháo gỡ và tín dụng ngân hàng thuận lợi hơn, nhiều chủ đầu tư ưu tiên quay lại vay vốn ngân hàng để triển khai dự án.
Bước sang năm 2026, ông Hiếu kỳ vọng nhóm ngân hàng vẫn duy trì quy mô phát hành tương tự các năm trước. Đối với nhóm bất động sản, nếu thị trường phục hồi rõ nét hơn, hoạt động phát hành trái phiếu để tài trợ dự án mới có thể gia tăng trở lại.
Một thay đổi quan trọng khác có thể diễn ra trong năm 2026 là xu hướng tăng phát hành ra công chúng, thay vì chủ yếu phát hành riêng lẻ như trước đây. Phát hành ra công chúng sẽ mở rộng tập nhà đầu tư, bao gồm các quỹ đầu tư chứng khoán, công ty bảo hiểm và nhà đầu tư cá nhân đáp ứng điều kiện, qua đó tăng tính minh bạch và chiều sâu cho thị trường.
Ngoài ra, một sản phẩm mới được kỳ vọng có thể xuất hiện trong năm 2026 là trái phiếu dự án hoặc trái phiếu hạ tầng. Hiện nay, nhu cầu đầu tư hạ tầng của Việt Nam là rất lớn. Theo một số ước tính, ngân sách nhà nước chỉ đáp ứng được khoảng 70% nhu cầu vốn, phần còn lại cần huy động từ khu vực tư nhân, ước tính lên tới hàng chục tỷ USD. Trong bối cảnh đó, trái phiếu hạ tầng có thể trở thành một công cụ quan trọng để huy động nguồn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế.
Liên quan đến câu chuyện trái phiếu chậm trả (hay còn gọi là trái phiếu vi phạm nghĩa vụ thanh toán), ông Hiếu cho biết, năm 2025 ghi nhận xu hướng tích cực. Tỷ lệ phát sinh chậm trả mới giảm mạnh, chủ yếu tập trung ở các trường hợp đã gặp khó khăn từ trước, không xuất hiện nhiều tên tuổi mới. Đáng chú ý, tỷ lệ thu hồi từ các khoản trái phiếu chậm trả đã tăng mạnh trong năm 2025. Tổng giá trị thu hồi đạt khoảng 51 nghìn tỷ đồng, gần gấp đôi năm 2024. Kết quả này chủ yếu đến từ sự cải thiện của thị trường bất động sản và tiến triển trong lĩnh vực năng lượng tái tạo.
Đối với bất động sản, khi pháp lý dự án được tháo gỡ, doanh nghiệp có điều kiện tái cơ cấu, bán tài sản hoặc vay vốn để thanh toán nghĩa vụ trái phiếu. Đối với năng lượng tái tạo, việc hoàn thiện cơ chế hợp đồng mua bán điện (PPA) và tháo gỡ vướng mắc pháp lý giúp nhiều dự án có thể vận hành thương mại, tạo dòng tiền để trả nợ. Ông Hiếu nhận định, câu chuyện trái phiếu chậm trả phần lớn là vấn đề của chu kỳ vừa qua. Dù không loại trừ khả năng vẫn có những trường hợp cá biệt phát sinh khó khăn, nhưng nhìn chung, rủi ro hệ thống đã giảm đáng kể.
“Trong giai đoạn tới, trọng tâm của thị trường sẽ chuyển sang câu chuyện phát hành mới, hoàn thiện khung pháp lý và đa dạng hóa cấu trúc sản phẩm trái phiếu, qua đó củng cố vai trò của trái phiếu doanh nghiệp như một kênh huy động vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế”, ông Hiếu kỳ vọng.
