1. Lần đầu tiên chỉ số giá chứng khoán giảm gần 70% trong một năm
Năm 2008, diễn biến TTCK Việt Nam xấu nhất trong suốt hơn 8 năm đi vào hoạt động. Chỉ số giá chứng khoán của cả 2 sàn giảm mạnh: VN-Index đóng cửa ở 286,85 điểm vào ngày 10/12 - mức đáy thấp nhất trong năm 2008. Tính từ đầu năm thì chỉ số này mất 65,73% giá trị; 97,61 điểm là mức đáy thấp nhất của HASTC-Index trong năm 2008, được xác lập ngày 27/11. Tính từ đầu năm thì chỉ số này mất 67,39% giá trị. Ngoài yếu tố khách quan từ tình hình kinh tế vĩ mô trong nước và quốc tế, mức suy giảm của thị trường có nguyên nhân từ sự phát triển quá nóng trong 2 năm trước đó, đây cũng là mức giảm mạnh nhất so với các TTCK trong khu vực và trên thế giới.
2. UBCK 4 lần điều chỉnh biên độ giá chứng khoán
Ngày 27/3, theo công văn của UBCK, biên độ dao động giá cổ phiếu tại sàn TP. HCM từ +/-5% được điều chỉnh xuống +/-1%; sàn Hà Nội từ +/-10% thành +/-2%. Quyết định này xuất phát từ việc giá cổ phiếu lao dốc do làn sóng giải chấp chứng khoán ồ ạt sau tác động Quyết định 03 (chặt hơn so với Chỉ thị 03) của Ngân hàng Nhà nước ban hành về hạn chế cho vay đầu tư chứng khoán. Thắt chặt biên độ dao động giá nhằm ổn định tâm lý NĐT, nhưng tính thanh khoản - yếu tố quan trọng nhất của thị trường giảm rõ rệt, gây tâm lý buồn chán với giới đầu tư. Ngày 7/4, UBCK quyết định nới biên độ lên +/-2% và +/-3% trên 2 sàn; tiếp đó lên +/-3% và +/-4% từ ngày 19/6 và duy trì +/-5% và +/-7% từ ngày 18/8 cho đến nay. Như vậy, năm 2008 là năm biên độ giá chứng khoán được điều chỉnh nhiều lần nhất trong quãng thời gian 8 năm ra đời và hoạt động của TTCK.
3. Luật Thuế thu nhập cá nhân áp dụng đối với hoạt động đầu tư chứng khoán
Ngày 27/12, kết thúc phiên họp cuối cùng năm 2008 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, thông tin giới đầu tư mong chờ nhất - hoãn thuế chứng khoán vẫn bỏ ngỏ. Luật Thuế thu nhập cá nhân có hiệu lực kể từ ngày 1/1/2009 và cũng từ thời điểm này, NĐT cá nhân trên TTCK phải nộp thuế thu nhập, CTCK sẽ tiến hành tạm thu thuế như thế nào vẫn chưa có câu trả lời cụ thể với NĐT. Trong bối cảnh TTCK chưa có mấy khả quan, năm 2009, thuế chứng khoán vẫn là một trong những gánh nặng tâm lý lớn nhất đối với NĐT.
4. Tập đoàn Dầu khí Việt Nam từ bỏ kế hoạch thành lập Ngân hàng Hồng Việt
Ngày 10/7, Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN) có công văn trình Thủ tướng Chính phủ về việc không tiếp tục tham gia góp vốn thành lập Ngân hàng Hồng Việt (trước đây là Ngân hàng Dầu khí). Thông tin này gây chấn động trong giới đầu tư, bởi dù chưa chính thức hoạt động, theo danh sách, cổ đông của Ngân hàng lên tới trên 40.000 cá nhân và gần 20 pháp nhân. Trước đó, trong cơn sốt cổ phiếu hồi cuối năm 2006, đầu năm 2007, quyền mua cổ phiếu Ngân hàng Hồng Việt được giao dịch sôi động trên thị trường. Sự kiện ngừng tham gia thành lập Ngân hàng Hồng Việt của PVN cũng đánh dấu chấm hết cho “cơn say” đầu tư ngoài ngành, đặc biệt là đầu tư tài chính của các tập đoàn, tổng công ty nhà nước và DN Việt Nam.
5. Xì-căng-đan BBT: báo động tình trạng lỗ thật, lãi giả
Ngày 11/7, cổ phiếu BBT của CTCP Bông Bạch Tuyết phải tạm dừng giao dịch do thua lỗ trong 2 năm liên tiếp và đứng trên bờ vực phá sản. Nghiêm trọng nhất là việc thua lỗ của BBT cho đến năm 2008 mới lộ rõ do sự thiếu trách nhiệm của công ty kiểm toán khi thực hiện kiểm toán báo cáo tài chính của công ty này. Sự kiện BBT lỗ thật vẫn báo cáo lãi bị phát hiện trong năm 2008 đã báo động tình trạng thiếu minh bạch về hoạt động kiểm toán và công bố thông tin của DN niêm yết. Năm 2008 cũng là năm đầu tiên nhiều nhân viên kiểm toán bị cấm hoạt động kiểm toán trên TTCK do sai phạm trong khi kiểm toán cho DN niêm yết và công ty đại chúng.
6. Vietinbank IPO với giá khởi điểm 20.000 đồng/CP
Ngày 25/12 với giá trúng bình quân 20.265 đồng/CP, Vietinbank đã tạo một tiền lệ về giá IPO của một DN lớn, khi mức giá khởi điểm chỉ là 20.000 đồng/CP. Mức giá này chỉ bằng 1/5 so với giá khởi điểm đấu giá cổ phần Vietcombank một năm trước đó và cũng chỉ bằng 1/5 so với dự kiến ban đầu của Vietinbank. So sánh cuộc đấu giá của Vietinbank với những DN nhà nước lớn tiến hành IPO trong năm 2008 như Sabeco, Habeco cho thấy, chuyển biến quan trọng trong nhận thức của DN và cơ quan quản lý về mục đích của cổ phần hóa khi đích đến là thay đổi về chất của hoạt động DN, chứ không phải tận thu từ thị trường. Cùng với sự xuống dốc của TTCK, năm 2008 cũng đánh dấu một năm thất thu của hoạt động cổ phần hóa và phát hành tăng vốn của khối DN khi thống kê của UBCK cho thấy, số tiền huy động từ thị trường chưa đạt 10.000 tỷ đồng, chưa bằng 1/6 so với năm 2007.
7. Dừng nhận hồ sơ thành lập CTCK, công ty quản lý quỹ
Kể từ ngày 28/4, UBCK thông báo tạm dừng tiếp nhận hồ sơ đề nghị cấp phép thành lập và hoạt động CTCK, công ty quản lý quỹ. Theo số liệu tại website của UBCK, thời điểm đó có 87 CTCK và 30 công ty quản lý quỹ đã được cấp phép và đang hoạt động, song tính đến hết tháng 12/2008, số lượng CTCK vẫn tăng tới 102, trong đó có 24 công ty được cấp phép trong năm 2008 (hồ sơ nộp trước ngày 28/4). Thị trường suy giảm, “miếng bánh” quá bé, trong khi quá nhiều CTCK cùng hoạt động khiến cho một số CTCK lâm vào tình cảnh “chết lâm sàng”. Lần đầu tiên trong lịch sử hơn 8 năm hoạt động của TTCK, CTCK Asean đã chính thức họp bàn để tính việc giải thể. Đây chỉ là một ví dụ về tác động từ sự suy giảm của TTCK, đồng thời cảnh báo hệ lụy từ phong trào thành lập CTCK bùng phát mạnh trong năm 2007.
8. Từ 1/10, tách bạch tài khoản tiền gửi của NĐT tại CTCK
Ngày 1/10 là hạn chót để CTCK phải thực hiện tách bạch tiền gửi của NĐT bằng cách ủy quyền cho ngân hàng quản lý trực tiếp. Tranh cãi về việc tách bạch đến đâu, ngân hàng quản lý từng tài khoản của NĐT hay quản lý tài khoản tổng do CTCK đứng tên cuối cùng hòa cả làng, do thực hiện theo phương án nào cũng được gật. Tách bạch tài khoản tiền là giải pháp tăng cường minh bạch trong hoạt động kinh doanh và dịch vụ của CTCK, đảm bảo an toàn tài sản của NĐT, nhất là trong bối cảnh nhiều CTCK đang bên bờ phá sản, đồng thời không ít vụ việc lợi dụng tiền và chứng khoán của NĐT tại một số CTCK bị phanh phui, song theo báo cáo của UBCK, hiện mới có 77 công ty thực hiện yêu cầu trên với cả hai hình thức.
9. Thị trường giao dịch cổ phiếu OTC có khung pháp lý
Ngày 20/11, Bộ Tài chính ban hành Quy chế Tổ chức và quản lý giao dịch chứng khoán của công ty đại chúng chưa niêm yết (gọi tắt là thị trường UPCoM) tại TTGDCK Hà Nội. Như vậy, sau gần 2 năm chờ đợi kể từ khi Luật Chứng khoán có hiệu lực thi hành, khung pháp lý cho thị trường này đã hoàn tất. Việc khởi động thị trường UPCoM được kỳ vọng sẽ từng bước thu hẹp thị trường cổ phiếu tự do, nâng cao tính minh bạch, công khai và an toàn trong các giao dịch chứng khoán. Tuy nhiên, với sự thận trọng của cơ quan quản lý, nhiều quy định áp dụng trên thị trường này hết sức khắt khe so với giao dịch OTC hiện nay, khiến không ít ý kiến tỏ ra lo ngại sàn UPCoM sẽ thiếu sức hấp dẫn cả DN đăng ký giao dịch lẫn NĐT.
10. Chuyển giao dịch trái phiếu chính phủ về HASTC
Từ ngày 1/7, toàn bộ hoạt động liên quan đến phát hành và giao dịch trái phiếu chính phủ được chuyển về Trung tâm Giao dịch chứng khoán Hà Nội (HASTC). Hiện thị trường này có khoảng 400 loại trái phiếu đang được giao dịch và cơ quan quản lý đang hướng đến việc xây dựng thị trường trái phiếu chuyên biệt tại đây. Năm 2008 cũng đánh dấu nhiều thời điểm sôi động của thị trường trái phiếu, có vị thế quan trọng nhưng chưa được chú ý đúng mức trên thị trường vốn Việt Nam. Những khó khăn về kinh tế vĩ mô trong nước khiến cho khối ngoại bán ròng trái phiếu kỷ lục trong tháng 6/2008 với giá trị ghi nhận 6.000 tỷ đồng, lãi suất chiết khấu kỷ lục trên 20%/năm. Ngoại bán - nội mua, phần thưởng cho NĐT dũng cảm (chủ yếu là ngân hàng nội) là khoản lợi nhuận lớn trong năm 2008.
