Trong tiến trình nền kinh tế Việt Nam nỗ lực chuyển đổi mô hình tăng trưởng, giai đoạn 2026-2030 được dự báo sẽ chứng kiến những chuyển biến sâu sắc, từ bức tranh tài chính quốc tế vĩ mô, môi trường kinh doanh trong nước cho tới các yêu cầu ngày càng cao về năng lực cạnh tranh. Theo đó, các doanh nghiệp sẽ có dư địa bứt phá nếu biết tối ưu hóa các thời cơ trong bối cảnh thách thức và cơ hội đan xen.
Sự cộng hưởng của áp lực pháp lý và biến số tài chính quốc tế
Hệ thống pháp lý kinh tế Việt Nam vừa trải qua một đợt cải cách có tính đồng bộ hóa cao. Riêng trong năm 2025, Quốc hội đã lập kỷ lục về khối lượng văn bản pháp luật được ban hành, với 89 luật và 91 nghị quyết được thông qua.
Việc Trung ương ban hành nhiều nghị quyết quan trọng như Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, Nghị quyết số 57-NQ/TW về phát triển khoa học và công nghệ, Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước… đã trở thành động lực lớn, góp phần định hình chiến lược phát triển của nền kinh tế trong kỷ nguyên mới.
 |
Ông Dương Thanh Tùng, Phó tổng giám đốc Dịch vụ Tư vấn Chiến lược, Rủi ro và Giao dịch, Deloitte Việt Nam |
Song song với đó, các chủ trương lớn tác động trực tiếp đến hoạt động kinh doanh và yêu cầu tuân thủ của doanh nghiệp trong nhiều lĩnh vực cũng đã được luật hóa thông qua Luật Đầu tư (sửa đổi), Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Doanh nghiệp, Luật Đất đai (sửa đổi)… Qua đó, tính minh bạch, hiệu quả và mức độ cạnh tranh của nền kinh tế tiếp tục được nâng cao. Đồng thời, các thay đổi trong chính sách thuế - điển hình là lộ trình bãi bỏ thuế khoán và chuyển dịch sang chế độ kê khai, hóa đơn điện tử - buộc doanh nghiệp phải minh bạch hóa toàn bộ chuỗi cung ứng và doanh thu.
Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đang đối mặt với những thách thức ngày càng rõ nét từ xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, biến động thuế quan của Mỹ, thuế tối thiểu toàn cầu (GMT) và môi trường lãi suất cao. Những yếu tố này làm xói mòn lợi thế cạnh tranh về chi phí, buộc doanh nghiệp phải chuyển hướng đầu tư sang chiều sâu công nghệ nhằm duy trì biên lợi nhuận.
Đây chính là thời điểm các doanh nghiệp, đặc biệt trong các ngành trọng điểm như bất động sản, sản xuất và bán lẻ, phải đối diện với một “phép thử” khắc nghiệt về năng lực thích ứng, khi những lợi thế dựa trên tính phi đối xứng thông tin hoặc khai thác kẽ hở thị trường dần được thay thế bởi một môi trường kinh doanh công bằng hơn, đề cao tính minh bạch và hiệu quả nội tại.
Nghịch lý đòn bẩy và chiến lược M&A chuyển đổi theo ngành
Trong chu kỳ tăng trưởng trước đây, quy mô tài sản và khả năng vay nợ từng được xem là thước đo vị thế của doanh nghiệp. Tuy nhiên, khi môi trường lãi suất duy trì ở mức cao trong thời gian dài, chính đòn bẩy tài chính lại có thể trở thành lực cản đối với tăng trưởng. Những trường hợp điển hình của một số tập đoàn và ngân hàng trong thời gian qua cho thấy sự lệch pha giữa chu kỳ tài sản dài hạn và chu kỳ nợ ngắn hạn. Đặc biệt trong lĩnh vực bất động sản, khi chi phí vốn vượt qua ngưỡng sinh lời của dự án, quy mô lớn nhanh chóng trở thành áp lực thanh khoản mang tính sống còn.
Trong bối cảnh đó, hoạt động tái cấu trúc, đầu tư hoặc M&A không còn là công cụ mở rộng quy mô, mà đã trở thành một nền tảng cho chuyển đổi doanh nghiệp. Nhận định này được nhấn mạnh trong báo cáo Transformational M&A: The Growth Transformer’s Playbook Asia Pacific (tạm dịch: Cẩm nang cho doanh nghiệp kiến tạo chuyển hóa tăng trưởng). Theo báo cáo, các thương vụ M&A hiện nay không còn tập trung vào bành trướng thị phần, mà hướng đến tái cấu trúc mô hình kinh doanh để thích ứng với bối cảnh mới.
Tùy theo từng lĩnh vực, chiến lược M&A mang những sắc thái khác nhau. Trong bất động sản, doanh nghiệp lựa chọn chuyển nhượng dự án nhằm tái cấu trúc nợ, tập trung nguồn lực vào các tài sản giá trị hoặc phân khúc có tính thanh khoản cao như nhà ở đáp ứng nhu cầu thực. Trong sản xuất, M&A là câu chuyện tiếp cận công nghệ xanh và tích hợp các kênh phân phối hiện đại. Còn ở lĩnh vực bán lẻ, M&A hướng tới tối ưu hóa chuỗi logistics, phát triển hệ thống phân phối đa kênh (Omnichannel) và các mô hình kinh doanh dựa trên nền tảng (Platform-based).
 |
Nguồn: Deloitte, Báo cáo Transformational M&A: The Growth Transformer’s Playbook Asia Pacific |
Từ gánh nặng tuân thủ đến lợi nhuận dài hạn
Không ít doanh nghiệp lo ngại rằng, việc chuẩn hóa theo các tiêu chuẩn quốc tế như IFRS hay ESG sẽ làm gia tăng chi phí tuân thủ, bào mòn lợi nhuận và suy giảm khả năng cạnh tranh. Tuy nhiên, đó mới chỉ là góc nhìn ngắn hạn.
Trên thực tế, chi phí tuân thủ chính là “phí bảo hiểm” cho sự trường tồn của doanh nghiệp. Khi doanh nghiệp minh bạch hơn, chi phí huy động vốn sẽ giảm đáng kể. Một doanh nghiệp “sạch” có thể tiếp cận nguồn vốn với lãi suất thấp hơn từ 1-2%/năm so với các doanh nghiệp thiếu minh bạch thông tin, đồng thời xác suất hoàn tất các giao dịch huy động vốn cũng cao hơn nhiều lần.
Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) hoặc thiết kế lại mô hình kinh doanh ở từng khâu giữ vai trò then chốt trong việc giảm chi phí tuân thủ. Số hóa toàn diện giúp dữ liệu được “làm sạch” ngay từ đầu, biến tuân thủ trở thành một phần tự nhiên trong quy trình vận hành. Cùng với đó, doanh nghiệp cần chuyển dịch từ phương thức quản trị dựa trên kinh nghiệm sang quản trị dựa trên dữ liệu và phân tích.
Điểm nhảy vọt và hệ giá trị đầu tư đa chiều
Điểm nhảy vọt của doanh nghiệp trong kỷ nguyên mới không chỉ nằm ở tỷ suất sinh lời (ROI) trong ngắn hạn, mà còn ở khả năng tích lũy các nguồn lực phi tài chính mang tính cốt lõi như giá trị lao động, tri thức chuyên ngành, năng lực làm chủ bí mật công nghệ và sự am hiểu sâu sắc về trải nghiệm khách hàng địa phương. Đây là những giá trị khó đo lường bằng tiền hoặc hiệu quả kinh tế tức thời, nhưng lại chính là rào cản cạnh tranh bền vững nhất.
Những thay đổi về thể chế và môi trường lãi suất hiện nay có thể được ví như một cuộc “sàng lọc tự nhiên”, loại bỏ các mô hình kinh doanh chỉ dựa trên lợi thế ngắn hạn về quy mô. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp buộc phải giải bài toán lựa chọn mục tiêu đầu tư một cách cân bằng hơn giữa hiệu quả tài chính trước mắt và việc củng cố năng lực cốt lõi dài hạn. Ở điều kiện hiện tại, việc củng cố bảng cân đối kế toán để gia tăng khả năng chống chịu trước các rủi ro tài chính từ môi trường biến động là yêu cầu mang tính sống còn.
Với vai trò là đơn vị tư vấn, Deloitte chủ động triển khai những chuyển đổi lớn về cơ cấu chiến lược, đồng thời tích hợp các công nghệ AI mới nhất nhằm loại bỏ các rào cản nội bộ, qua đó khai thác tối đa nguồn lực và năng lực nội tại. Việc tích hợp các mảng dịch vụ chủ chốt, tăng cường khả năng triển khai dịch vụ xuyên biên giới giúp Deloitte rút ngắn thời gian tạo giá trị, thúc đẩy tính nhất quán trong vận hành, đưa tổ chức tiến gần hơn tới mô hình “As One” - nơi con người, công nghệ và chuyên môn từ nhiều quốc gia phối hợp như một thực thể thống nhất. Đây cũng là lựa chọn chiến lược của Deloitte nhằm củng cố năng lực nội tại trong bối cảnh môi trường kinh doanh ngày càng nhiều biến động.
