Bịt khoảng trống pháp lý về nghĩa vụ thuế
Tại tờ trình dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân, Bộ Tài chính cho biết, đối tượng điều chỉnh cơ bản giữ như quy định hiện hành (thu nhập từ chuyển nhượng một phần hoặc toàn bộ số vốn góp trong công ty TNHH, công ty hợp danh, hợp đồng hợp tác kinh doanh, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã, quỹ tín dụng nhân dân, tổ chức khác). Tuy nhiên, dự thảo có bổ sung đối tượng là thu nhập từ chuyển nhượng cổ phần của công ty không phải là công ty đại chúng, chuyển nhượng cổ phần của tổ chức không phải là tổ chức niêm yết, đăng ký giao dịch theo quy định của pháp luật chứng khoán.
Theo Bộ Tài chính, lý do bổ sung quy định này vì đối với chứng khoán chưa niêm yết hoặc chưa đăng ký giao dịch tại Sở Giao dịch chứng khoán, giao dịch thỏa thuận theo hợp đồng giữa các cá nhân diễn ra không thường xuyên, liên tục, có bản chất tương tự như đối với các hoạt động chuyển nhượng vốn khác. Theo đó, áp dụng phương pháp tính thuế đối với thu nhập từ chuyển nhượng vốn (bằng thu nhập tính thuế: giá bán - giá mua và chi phí liên quan) nhân với thuế suất 20% theo từng lần chuyển nhượng; trường hợp không xác định được giá mua và các chi phí liên quan thì xác định bằng giá bán nhân với thuế suất 2% (áp dụng thống nhất cho cả cá nhân cư trú và không cư trú).
Bộ Tài chính cho rằng, quy định nêu trên nhằm thúc đẩy doanh nghiệp niêm yết, đăng ký giao dịch chính thức trên Sở Giao dịch chứng khoán, trong đó đảm bảo tiêu chuẩn về sự minh bạch, công khai, nhà đầu tư được giám sát, kiểm soát chất lượng của chứng khoán đầu tư, bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư và thống nhất với quy định của pháp luật về thuế thu nhập doanh nghiệp.
Ông Nguyễn Thành Trung, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Đầu tư KimGroup cho rằng, việc phân biệt cách tính thuế giữa giao dịch trên sàn và ngoài sàn là cần thiết để bảo đảm công bằng thực chất, dựa trên đúng bản chất của từng loại tài sản.
“Đề xuất mới này đã tạo ra một sân chơi bình đẳng: giao dịch nào càng minh bạch, càng được quản lý chặt (trên sàn) thì càng được hưởng mức thuế đơn giản, thấp hơn về mặt tỷ lệ trên doanh thu”, ông Trung nói.
Luật sư Đặng Thành Chung, Giám đốc Công ty luật TNHH An Ninh cũng cho rằng, việc bổ sung đối tượng thu nhập từ chuyển nhượng cổ phần của công ty không phải là công ty đại chúng, chuyển nhượng cổ phần của tổ chức chưa niêm yết là một nội dung rất đáng chú ý. Theo luật sư Đặng Thành Chung, hiện nay việc chuyển nhượng cổ phần tại doanh nghiệp chưa niêm yết diễn ra rất phổ biến, hiện giờ chỉ kiểm soát thông qua hồ sơ lưu nội bộ tại công ty. Trong khi đó, với các giao dịch chứng khoán, tất cả các thông số giá trị đều thể hiện rất rõ ràng dưới sự kiểm soát của các bên liên quan và có cả sự giám sát của các cơ quan quản lý nhà nước.
“Việc đề xuất quy định này là dấu hiệu tích cực, cho thấy sự minh bạch, công khai, công bằng giữa giao dịch trên sàn và ngoài sàn”, luật sư Đặng Thành Chung nói.
Cũng theo dự thảo, thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán thực hiện nộp thuế 0,1% trên giá chuyển nhượng chứng khoán từng lần như quy định hiện hành. Tuy nhiên, quy định cụ thể thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán gồm: thu nhập từ chuyển nhượng cổ phiếu, quyền mua cổ phiếu của công ty đại chúng, tổ chức niêm yết, tổ chức đăng ký giao dịch; chuyển nhượng trái phiếu, tín phiếu, chứng chỉ quỹ và các loại chứng khoán khác theo quy định của pháp luật về chứng khoán.
Tạo sự công bằng, minh bạch và chống thất thu thuế
Đòn bẩy khuyến khích doanh nghiệp niêm yết
Nếu quy định này được thực hiện sẽ là đòn bẩy mạnh mẽ khuyến khích doanh nghiệp thực hiện lộ trình đại chúng hóa, bởi lợi ích quy định mang lại cho cả 2 phía doanh nghiệp và nhà đầu tư.
Với doanh nghiệp, việc niêm yết đăng ký giao dịch trên sàn chứng khoán sẽ đảm bảo tư cách pháp lý tài chính của doanh nghiệp được minh bạch, công khai. Về phía nhà đầu tư có thể giám sát, kiểm soát chất lượng chứng khoán, được hưởng mức thuế thấp (0,1%), tận dụng được tính thanh khoản và sự minh bạch, từ đó đảm bảo quyền lợi của nhà đầu tư.
Hơn nữa, việc các doanh nghiệp thực hiện lộ trình niêm yết sẽ là cú hích quan trọng cho sự phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam, tác động đến việc định hình một môi trường đầu tư chuyên nghiệp hơn để luôn minh bạch và dễ dàng thu hút vốn đầu tư.
Nhiều ý kiến cho rằng, việc bổ sung đối tượng là thu nhập từ chuyển nhượng cổ phần của công ty không phải là công ty đại chúng, chuyển nhượng cổ phần của tổ chức không phải là tổ chức niêm yết; cũng như quy định cụ thể thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán sẽ tạo sự công bằng và chống thất thu thuế.
Theo ông Nguyễn Thành Trung, thực tế lâu nay các giao dịch chuyển nhượng vốn tại các doanh nghiệp chưa đại chúng, hoặc chưa niêm yết là một điểm khó trong quản lý thuế do thường thiếu cơ sở xác định giá vốn. Do đó, quy định mới này sẽ góp phần chống thất thu ngân sách và nâng cao tính minh bạch.
“Việc bổ sung quy định áp dụng thuế suất 2% trên toàn bộ giá chuyển nhượng trong trường hợp không xác định được giá mua và chi phí hợp lý đã bịt kín khoảng trống pháp lý. Người nộp thuế không thể viện lý do mất chứng từ để trốn thuế”, ông Trung nói.
Cũng theo ông Trung, quy định mới này còn nâng cao tính minh bạch, bởi cơ chế này buộc các bên phải có sự lựa chọn rõ ràng. Nếu giá mua và chi phí thực tế được chứng minh đầy đủ, thuế phải nộp (20% trên lợi nhuận) có thể thấp hơn nhiều so với 2% trên doanh thu. Điều này tạo ra một động lực kinh tế mạnh mẽ để các nhà đầu tư, doanh nghiệp phải lưu trữ chứng từ, kê khai trung thực, từ đó làm lành mạnh hóa thị trường. Kết quả cuối cùng là vừa tăng thu cho ngân sách, vừa nâng cao tính minh bạch của các giao dịch tư nhân.
Đồng quan điểm, luật sư Đặng Thành Chung cũng cho rằng, thu nhập từ chuyển nhượng cổ phần của công ty không phải là công ty đại chúng, chuyển nhượng cổ phần của tổ chức chưa niêm yết thường mang tính thỏa thuận, thiếu minh bạch và tiềm ẩn rủi ro thao túng. Vì vậy, việc bổ sung đối tượng này sẽ buộc các doanh nghiệp phải có phương án minh bạch thông tin như đưa cổ phiếu lên sàn; chuẩn hóa hệ thống kế toán, kiểm toán để xác định đúng "giá vốn" và "chi phí hợp lệ" nhằm tối ưu số thuế phải nộp và thực hiện quy trình chuyển nhượng đúng chuẩn pháp luật.
“Quy định mới này sẽ khiến doanh nghiệp chưa phải là công ty đại chúng, doanh nghiệp chưa niêm yết không thể chuyển nhượng cổ phần với giá danh nghĩa (thấp hơn nhiều giá trị thực). Việc áp dụng tính thuế trên thu nhập thực tế sẽ buộc các bên phải minh bạch dòng tiền và giá trị giao dịch thực tế, từ đó tính thuế đúng để nộp ngân sách nhà nước”, luật sư Đặng Thành Chung nói.
Đánh giá tính khả thi của quy định này, các chuyên gia cho rằng, nếu quy định mới này được áp dụng sẽ thúc đẩy dòng vốn dịch chuyển sang thị trường chứng khoán chính thức. Đây cũng là một trong những mục tiêu chiến lược được Chính phủ và Bộ Tài chính đặt ra khi xây dựng quy định này.
Việc áp dụng phương pháp tính thuế (giá bán - giá mua và chi phí liên quan) nhân với thuế suất 20% theo từng lần chuyển nhượng và trong trường hợp không xác định được giá mua và chi phí, việc chuyển nhượng cổ phần của các công ty chưa niêm yết sẽ phải chịu mức thuế suất 2% rõ ràng tạo ra mức thuế suất cao hơn nhiều so với mức 0,1% áp dụng cho chứng khoán niêm yết hoặc đăng ký giao dịch.
“Trước khoảng chênh lệch lớn như vậy, các nhà đầu tư và chính các doanh nghiệp sẽ có động lực rất lớn để đưa cổ phiếu lên niêm yết, đăng ký giao dịch trên thị trường chính thức nhằm hưởng mức thuế thấp hơn, đồng thời gia tăng tính thanh khoản cho tài sản của mình. Hệ quả khi các doanh nghiệp niêm yết để hưởng cơ chế thuế thuận lợi, thị trường sẽ đảm bảo được các tiêu chuẩn về sự minh bạch và công khai. Nhờ đó, nhà đầu tư sẽ được giám sát chặt chẽ, chất lượng của các chứng khoán đầu tư được kiểm soát, qua đó bảo vệ quyền lợi chính đáng của nhà đầu tư trên thị trường”, ông Trung chia sẻ.
