Doanh nghiệp với “cam kết minh bạch và trách nhiệm xã hội”

Chuyển từ đối phó sang chủ động tuân thủ

Là người giảng dạy và nghiên cứu về việc tuân thủ nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp nhiều năm nay, PGS.TS Lý Phương Duyên, Phó trưởng Bộ môn Thuế, Khoa Thuế và Hải quan, Học viện Tài chính tỏ ra khá vui mừng vì ý thức của doanh nghiệp trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế hiện nay đã được nâng lên rõ rệt, đặc biệt là các doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

Theo PGS.TS Lý Phương Duyên, để giảm rủi ro và tạo nền tảng phát triển dài hạn, doanh nghiệp đang dần chuyển từ tư duy đối phó khi bị kiểm tra sang tư duy chủ động thích ứng chính sách. Theo đó, doanh nghiệp chủ động cập nhật và hiểu rõ tinh thần của chính sách mới để kịp thời điều chỉnh mô hình kinh doanh, hợp đồng và dòng tiền, thay vì sửa sai sau khi đã phát sinh vi phạm; hoặc đầu tư vào hệ thống tuân thủ và kiểm soát nội bộ như: chuẩn hóa quy trình kế toán - thuế - pháp lý; tách bạch chức năng lập - kiểm tra - phê duyệt; ứng dụng công nghệ để kiểm soát dữ liệu, hóa đơn, giao dịch liên kết… Từ đó giúp doanh nghiệp kiểm soát tốt, phát hiện sớm rủi ro, giảm sai sót mang tính hệ thống.

“Không chỉ chủ động tìm hiểu chính sách, xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ, hiện nay doanh nghiệp đã chủ động tích hợp nghĩa vụ thuế vào kế hoạch tài chính - dòng tiền - đầu tư, thay vì coi thuế là chi phí phát sinh cuối kỳ. Khi dự báo đúng nghĩa vụ thuế, doanh nghiệp sẽ tránh được cú sốc truy thu, chủ động nguồn lực và giữ ổn định dòng tiền, đặc biệt trong bối cảnh chính sách thay đổi nhanh”, PGS.TS Lý Phương Duyên chia sẻ.

Thực tế cho thấy, các buổi tập huấn, đối thoại về chính sách thuế do cơ quan thuế tổ chức gần đây thu hút khá đông doanh nghiệp tham gia. Điều này cho thấy doanh nghiệp đã rất chủ động để tìm hiểu những thay đổi về chính sách thuế, cũng như đối thoại để tháo gỡ vướng mắc, qua đó thực hiện đúng nghĩa vụ thuế đối với Nhà nước.

“Việc chủ động tham gia các buổi tập huấn, đối thoại với cơ quan thuế không chỉ nâng cao năng lực nhân viên làm công tác kế toán và văn hóa tuân thủ của doanh nghiệp, mà còn đưa chuẩn mực tuân thủ thuế là một trong các tiêu chí đánh giá quản trị doanh nghiệp, qua đó góp phần tạo nền tảng uy tín, niềm tin thị trường và khả năng tăng trưởng dài hạn của doanh nghiệp hiện nay”, PGS.TS Lý Phương Duyên nói.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Bùi Ngọc Tuấn, Phó tổng giám đốc Deloitte Việt Nam cho rằng, trong kỷ nguyên dữ liệu minh bạch, tuân thủ thuế đang chuyển mình từ “nghĩa vụ pháp lý” sang “cam kết minh bạch và trách nhiệm xã hội”. Ông Tuấn cho biết, theo khảo sát chính sách thuế toàn cầu năm 2025 của Deloitte, hơn 82% lãnh đạo doanh nghiệp dự báo yêu cầu công khai thông tin thuế sẽ tăng mạnh trong 2 - 3 năm tới và 86% coi chuyển đổi số, tự động hóa thuế là ưu tiên hàng đầu.

Ông Tuấn nhấn mạnh, những tập đoàn đa quốc gia hàng đầu đã chuyển từ việc “làm đúng quy định” sang chủ động khai thác dữ liệu thuế như một tài sản chiến lược, tích hợp vào quản trị doanh nghiệp và các tiêu chí ESG. Cách tiếp cận chủ động này không chỉ giúp doanh nghiệp kiểm soát rủi ro, mà còn nâng cao uy tín và khả năng cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.

“Với những thay đổi tư duy trên, doanh nghiệp đã chuyển từ đối phó với yêu cầu tuân thủ, sang chủ động xây dựng năng lực nội tại. Việc chủ động trong tuân thủ chính là chủ động trong kiểm soát rủi ro, quản trị uy tín, xây dựng giá trị doanh nghiệp và tạo dựng niềm tin, cũng như nâng cao năng lực cạnh tranh trong giai đoạn thế giới đầy biến động như hiện nay”, ông Tuấn chia sẻ.

Nâng cao giá trị và khả năng thu hút vốn

Việc chủ động trong tuân thủ chính là chủ động trong kiểm soát rủi ro, quản trị uy tín, xây dựng giá trị doanh nghiệp và tạo dựng niềm tin, nâng cao năng lực cạnh tranh.

Việc nhiều doanh nghiệp chuyển từ tâm thế đối phó sang chủ động tuân thủ nghĩa vụ thuế không phải là chuyện ngẫu nhiên, mà là kết quả của sự thay đổi trong nhận thức và môi trường quản lý ngày càng minh bạch, hiện đại. Khi tuân thủ được xem là một phần của chiến lược quản trị, doanh nghiệp không chỉ giảm rủi ro bị thanh tra, xử phạt, mà còn tiết kiệm chi phí tuân thủ, nâng cao tính dự báo trong hoạt động tài chính. Quan trọng hơn, hồ sơ thuế minh bạch giúp doanh nghiệp củng cố uy tín với đối tác, ngân hàng và nhà đầu tư, qua đó mở rộng cơ hội tiếp cận vốn, tham gia chuỗi cung ứng và phát triển bền vững trong dài hạn.

Từng là Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thuế trước đây và hiện là Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam, có nhiều năm gắn bó, làm việc với cộng đồng doanh nghiệp, bà Nguyễn Thị Cúc thấu hiểu hơn ai hết về những lợi ích của việc tuân thủ thuế đối với sự phát triển dài hạn của doanh nghiệp, chính vì những lợi ích lâu dài này, mà doanh nghiệp đã thay đổi nhận thức, chuyển từ thực hiện nghĩa vụ thuế một cách thụ động sang chủ động.

“Tuân thủ pháp luật về thuế là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả quản lý và hiệu suất hoạt động của doanh nghiệp. Tất cả những chi phí liên quan đến hoạt động sản xuất - kinh doanh phải được hạch toán, phải có hoá đơn, chứng từ hợp pháp và phải thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt. Nếu doanh nghiệp tuân thủ tốt, sẽ có điều kiện phát triển ổn định”, bà Cúc chia sẻ.

Là đơn vị tư vấn cho nhiều doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam, luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty Luật SBLaw chia sẻ, hiện nay có sự thay đổi căn bản trong tư duy quản trị doanh nghiệp hiện đại, đó là việc coi tuân thủ pháp luật thuế là một lợi thế chiến lược.

“Trước đây, nhiều doanh nghiệp nhìn nghĩa vụ thuế thuần túy như một chi phí phải gánh chịu, thậm chí tìm cách tối thiểu hóa bằng các biện pháp tiềm ẩn rủi ro pháp lý. Tìm cách lách thuế để giảm số tiền nộp và coi đó là lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, khi yêu cầu về minh bạch tài chính, quản trị doanh nghiệp và trách nhiệm tuân thủ ngày càng cao, thì tuân thủ pháp luật thuế trở thành một yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh”, ông Hà nói.

Theo luật sư Nguyễn Thanh Hà, khi doanh nghiệp tuân thủ tốt sẽ chủ động kiểm soát rủi ro pháp lý, tránh các hệ quả nghiêm trọng như truy thu, phạt chậm nộp, xử phạt hành chính, hoặc thậm chí là trách nhiệm hình sự trong những trường hợp nghiêm trọng. Quan trọng hơn, sự tuân thủ này tạo ra một nền tảng pháp lý và tài chính ổn định, giúp doanh nghiệp yên tâm mở rộng quy mô, đầu tư dài hạn và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng trong nước cũng như quốc tế.

“Đối với nhà đầu tư chuyên nghiệp, mức độ tuân thủ pháp luật và thuế là một chỉ báo quan trọng về chất lượng quản trị doanh nghiệp. Một hồ sơ tuân thủ minh bạch không chỉ cho thấy doanh nghiệp đang thực hiện đúng nghĩa vụ pháp lý, mà còn phản ánh khả năng kiểm soát nội bộ, hệ thống kế toán - tài chính và văn hóa tuân thủ của doanh nghiệp. Trong nhiều thương vụ đầu tư, mua bán - sáp nhập (M&A), các vấn đề thuế thường là nội dung được rà soát rất kỹ trong quá trình thẩm định pháp lý (legal due diligence). Doanh nghiệp có hồ sơ thuế rõ ràng, minh bạch sẽ giảm đáng kể rủi ro cho nhà đầu tư, qua đó nâng cao giá trị doanh nghiệp và khả năng thu hút dòng vốn”, ông Hà chia sẻ.