Một nghiên cứu dựa trên mô hình hóa các cú sốc giá cả trước đây như đại dịch Covid-19 và cuộc khủng hoảng hàng hóa năm 2008 cho thấy, dòng chảy thương mại toàn cầu sẽ trở nên kém bền vững hơn nếu xung đột kéo dài.
Tổ chức giám sát độc lập Global Trade Alert (GTA) nhận thấy rằng sự biến động giá dầu kéo dài sẽ dẫn đến tăng trưởng thương mại toàn cầu giảm 1,75% vào cuối năm 2027 - mức sụt giảm đáng kể so với các dự báo trước khi xung đột nổ ra.
Theo ông Simon Evenett, nhà sáng lập GTA, mô hình cho thấy dòng chảy thương mại hàng hóa toàn cầu có thể không bền vững như những chỉ báo ban đầu.
“Chúng tôi nhận thấy rằng sự gia tăng liên tục về biến động giá nhiên liệu làm chậm tăng trưởng thương mại toàn cầu và các tác động phải mất đến 19 tháng mới thể hiện rõ. Điều tồi tệ nhất có thể vẫn còn nằm ở phía trước”, ông cho biết.
Các kịch bản xấu nhất cho thấy dự báo của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) hồi tháng 3 rằng thương mại hàng hóa toàn cầu sẽ tăng trưởng 1,9% vào năm 2026 trước khi tăng lên 2,6% vào năm 2027 sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng. WTO ước tính, giá dầu cao kéo dài có thể làm giảm 0,5 điểm phần trăm tăng trưởng vào năm 2026.
Theo dữ liệu từ các nhà phân tích chuỗi cung ứng Drewry, kể từ khi xung đột bắt đầu, giá cước vận chuyển container trên các tuyến đường chính giữa châu Á và thị trường châu Âu và Bắc Mỹ hầu như không thay đổi so với một năm trước do nhu cầu suy yếu.
Tuy nhiên, mô hình dự báo cho thấy tác động của sự biến động giá dầu phải mất nhiều tháng mới thể hiện rõ khi các hợp đồng vận chuyển được đàm phán lại, lượng hàng tồn kho giảm và niềm tin của người tiêu dùng tại các thị trường trọng điểm suy giảm.
Đặc biệt, phân tích cho thấy sự biến động giá gây thiệt hại cho thương mại nhiều hơn so với việc giá ổn định ở mức cao hơn, điều này làm tăng doanh thu cho các nhà xuất khẩu hàng hóa, cân bằng lại bất kỳ tác động tiêu cực nào đối với các nhà xuất khẩu hàng hóa sản xuất như Nhật Bản hoặc khu vực đồng Euro.
“Một thế giới mà dầu mỏ đắt đỏ nhưng ổn định sẽ ít gây tổn hại cho thương mại hơn một thế giới mà giá dầu biến động khó lường. Điều làm suy yếu thương mại hàng hóa là sự biến động của giá dầu, chứ không phải bản thân mức giá”, báo cáo cho biết.
Mô hình GTA ước tính tác động của việc giá nhiên liệu tăng 25% trong vòng 12 tháng sẽ tương đương với cuộc khủng hoảng năng lượng sau xung đột Nga-Ukraine, và mức độ biến động tăng gấp đôi sẽ tương ứng với đỉnh điểm của cuộc khủng hoảng hàng hóa năm 2008.
Giá dầu đã biến động mạnh kể từ khi xung đột Trung Đông leo thang vào ngày 28/2, dẫn đến việc Iran phong toả eo biển Hormuz làm gián đoạn khoảng 20% nguồn cung dầu thế giới. Mỹ đã đáp trả bằng cách phong tỏa hoạt động vận chuyển hàng hóa đến và đi từ các cảng của Iran.
Giá dầu Brent đã tăng vọt từ khoảng 70 USD/thùng khi bắt đầu cuộc xung đột lên mức đỉnh gần 120 USD/thùng, trước khi giảm xuống còn 86 USD/thùng sau tin tức về một bước đột phá ngoại giao. Sau đó, giá dầu lại tăng lên hơn 126 USD/thùng vào tuần trước khi các cuộc đàm phán để mở lại eo biển rơi vào bế tắc, và hiện đang dao động trên 100 USD/thùng.
Trong kịch bản xấu nhất, khi biến động tăng gấp đôi, châu Phi và Trung Đông sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề nhất về thương mại, với mức giảm hơn 8 điểm phần trăm, trong khi Trung Quốc chịu ảnh hưởng gần 3 điểm phần trăm, gần gấp ba lần so với Mỹ.
Phân tích cho thấy một số khu vực sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng hơn những khu vực khác. Các thị trường mới nổi châu Á và Mỹ Latinh không cho thấy tác động rõ rệt nào, trong khi Trung Quốc, Nhật Bản, khu vực đồng Euro và Mỹ cùng với châu Phi và Trung Đông đều chịu ảnh hưởng tiêu cực đến tăng trưởng thương mại.
Ông Simon Evenett cho biết, mức độ biến động của giá dầu hiện cao hơn khoảng 60% so với trước xung đột và đang nằm giữa các kịch bản dự báo. Nếu xu hướng này kéo dài, tăng trưởng thương mại toàn cầu có thể giảm khoảng 1,1 điểm phần trăm vào năm 2027.
