Cắt giảm thủ tục, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp
Trong bối cảnh Chính phủ tiếp tục thúc đẩy cải cách thể chế và cải thiện môi trường đầu tư, chính sách thuế đang được hoàn thiện theo hướng vừa hỗ trợ doanh nghiệp về dòng tiền, vừa giảm gánh nặng tuân thủ thông qua cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số. Điểm đáng chú ý là cải cách thuế không còn dừng ở việc sửa đổi các quy định, mà đang chuyển mạnh sang đổi mới phương thức quản lý, lấy dữ liệu và công nghệ làm nền tảng, hướng tới phục vụ người nộp thuế tốt hơn.
Để đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp, mới đây Bộ Tài chính đã công bố thay thế, bãi bỏ 18 thủ tục hành chính trong lĩnh vực quản lý thuế thuộc phạm vi chức năng quản lý của Bộ Tài chính.
Trong đó, đáng chú ý là việc bãi bỏ thủ tục khai miễn thuế thu nhập cá nhân đối với cá nhân là người Việt Nam làm việc tại cơ quan đại diện của tổ chức quốc tế thuộc hệ thống Liên hợp quốc tại Việt Nam; thủ tục khai miễn thuế đối với chuyên gia nước ngoài thực hiện các chương trình, dự án viện trợ phi chính phủ; thủ tục khai quyết toán phí bảo vệ môi trường đối với khai thác khoáng sản; thủ tục xóa nợ tiền thuế, tiền phạt phát sinh trước ngày 1/7/2007 đối với doanh nghiệp nhà nước hoàn thành cổ phần hóa hoặc chuyển đổi sở hữu...
Những thay đổi này cho thấy, cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực thuế đang được triển khai theo hướng thực chất, hướng tới mục tiêu giảm chi phí cho doanh nghiệp và người nộp thuế. Việc chuẩn hóa quy trình, đơn giản hóa hồ sơ, mở rộng tiếp nhận và trả kết quả trên môi trường điện tử giúp doanh nghiệp tiết kiệm đáng kể thời gian, nhân lực và chi phí thực hiện nghĩa vụ thuế, từ đó có thêm nguồn lực dành cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Cùng với việc cải cách thủ tục, ngành thuế tiếp tục đẩy mạnh điện tử hóa toàn bộ quy trình quản lý, từ kê khai, nộp thuế đến hóa đơn điện tử và trao đổi dữ liệu với doanh nghiệp. Khi các quy trình được thực hiện trên nền tảng số, không chỉ khối lượng giấy tờ được cắt giảm mà chất lượng quản trị cũng được nâng lên nhờ dữ liệu được chuẩn hóa, kết nối và khai thác hiệu quả hơn.
Theo TS. Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội, trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh, dữ liệu cần được xem là tài sản cốt lõi trong quản lý thuế.
“Việc xây dựng hệ thống dữ liệu tập trung, liên thông và có khả năng phân tích sâu sẽ giúp cơ quan thuế không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý mà còn chủ động hỗ trợ người nộp thuế một cách kịp thời, chính xác hơn. Khi dữ liệu được kết nối thông suốt và khai thác hiệu quả, hoạt động quản lý thuế sẽ chuyển từ bị động sang chủ động, góp phần tạo dựng môi trường kinh doanh minh bạch, thuận lợi và bền vững hơn”, TS. Mạc Quốc Anh nhận định.
Để quá trình cải cách đi vào thực chất, TS. Mạc Quốc Anh cho rằng, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng đồng bộ, minh bạch, hạn chế tối đa tình trạng chồng chéo giữa các quy định. Chính sách cần bảo đảm tính ổn định để doanh nghiệp yên tâm xây dựng kế hoạch đầu tư; đồng thời được thiết kế đơn giản, dễ hiểu, dễ áp dụng, phù hợp với năng lực quản trị của doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, cơ quan quản lý cần tăng cường hoạt động hướng dẫn, tập huấn và hỗ trợ trực tuyến để doanh nghiệp tiếp cận, thực thi chính sách thuận lợi hơn.
Theo TS. Mạc Quốc Anh, việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong hoàn thuế, cùng với xây dựng hệ thống dữ liệu tập trung, kết nối giữa cơ quan thuế với các bộ, ngành sẽ là nền tảng quan trọng hình thành mô hình quản trị thuế hiện đại. Khi dữ liệu được liên thông và khai thác hiệu quả, cơ quan thuế sẽ chuyển từ quản lý dựa trên hồ sơ sang quản trị bằng dữ liệu và phân tích rủi ro, vừa nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, vừa giảm đáng kể chi phí tuân thủ và áp lực thanh tra, kiểm tra đối với doanh nghiệp chấp hành tốt pháp luật.
Biến tuân thủ thuế thành động lực phát triển
Khi cơ quan thuế chuyển dần sang vai trò đối tác, doanh nghiệp không thể tiếp tục coi nhân sự phụ trách thuế trong vai trò người tuân thủ đơn thuần, mà phải có vai trò cao hơn trong cơ cấu quản trị.
Không chỉ hướng tới đơn giản hóa thủ tục, quá trình hiện đại hóa ngành thuế còn đặt nền móng cho một chuẩn mực quản trị mới, trong đó minh bạch và tuân thủ thuế ngày càng trở thành thước đo năng lực quản trị doanh nghiệp. Việc thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế không còn đơn thuần là yêu cầu pháp lý, mà đang trở thành yếu tố góp phần nâng cao uy tín, khả năng huy động vốn và sức cạnh tranh của doanh nghiệp.
Ông Bùi Tuấn Minh, Phó Tổng giám đốc phụ trách Dịch vụ Tư vấn Thuế và Pháp lý, Deloitte Việt Nam cho rằng, trong bối cảnh yêu cầu minh bạch ngày càng khắt khe, cùng sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) trong phân tích dữ liệu công khai, thuế đang trở thành chủ đề được cộng đồng doanh nghiệp đặc biệt quan tâm.
“Nhiều tập đoàn lớn trên thế giới hiện đã công khai chiến lược thuế được Hội đồng quản trị phê duyệt. Các báo cáo minh bạch này không thuần túy tập trung vào số thuế đã nộp, mà thể hiện cốt lõi cách doanh nghiệp quản lý rủi ro, cơ chế kiểm soát nội bộ, mức độ chấp nhận rủi ro và nguyên tắc ứng xử với cơ quan thuế. Xu hướng này đang chuyển dịch mạnh mẽ từ tự nguyện sang tất yếu”, ông Minh nhấn mạnh.
Theo ông Minh, xu hướng minh bạch thuế trên thế giới cũng đang tác động mạnh đến quá trình cải cách chính sách thuế tại Việt Nam.
“Trong vài tháng gần đây, ngành thuế đã phát đi những thông điệp rất quan trọng: chuyển từ tư duy thu ngân sách sang quản trị nguồn thu, lấy người nộp thuế làm trung tâm để phục vụ và đẩy mạnh quản trị bằng dữ liệu. Trong bối cảnh hầu hết doanh nghiệp đã sử dụng dịch vụ khai thuế điện tử, cùng với việc Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 và các thủ tục hành chính tiếp tục được cắt giảm, đây là tín hiệu rõ ràng cho thấy cơ quan quản lý đang chủ động định hình lại quan hệ với cộng đồng doanh nghiệp”, ông Minh phân tích.
Theo đại diện Deloitte Việt Nam, khi cơ quan thuế chuyển dần sang vai trò đồng hành và hỗ trợ, doanh nghiệp cũng cần thay đổi tư duy quản trị. Bộ phận thuế không chỉ thực hiện nghĩa vụ kê khai, nộp thuế mà cần tham gia sâu hơn vào quá trình quản trị rủi ro, hoạch định chiến lược và xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ.
Nhìn tổng thể, cải cách chính sách thuế hiện nay không chỉ hướng đến mục tiêu giảm nghĩa vụ tài chính hay đơn giản hóa thủ tục hành chính, mà còn tạo dựng môi trường quản trị hiện đại, minh bạch và khuyến khích tuân thủ tự nguyện. Đây là nền tảng để doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị, đáp ứng các chuẩn mực quốc tế và củng cố niềm tin của nhà đầu tư.
Trong bối cảnh nền kinh tế đặt mục tiêu tăng trưởng cao, chính sách thuế đang phát huy vai trò không chỉ là công cụ điều tiết ngân sách, mà còn là động lực thúc đẩy doanh nghiệp mở rộng đầu tư và phát triển. Khi các chính sách hỗ trợ tài chính được triển khai đồng bộ với cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số và hiện đại hóa quản lý, môi trường kinh doanh sẽ tiếp tục được cải thiện, tạo nền tảng để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và đóng góp tích cực hơn vào tăng trưởng kinh tế.
