Một nghề, nhiều con đường phát triển
Trong nhiều năm, không ít người vẫn cho rằng kế toán - kiểm toán là nghề nghiệp có lộ trình khá khép kín: bắt đầu từ vị trí chuyên viên, sau đó từng bước thăng tiến trong chính lĩnh vực chuyên môn của mình. Tuy nhiên, khảo sát mới nhất của Navigos Group trong Báo cáo "Xu hướng ngành Kế toán - Kiểm toán 2026" cho thấy nghề nghiệp này không còn đơn thuần là công việc chuyên môn, mà đang trở thành nền tảng phát triển cho các vị trí quản lý và lãnh đạo doanh nghiệp.
Trong 21 lĩnh vực nghề nghiệp chuyên sâu và liên quan được khảo sát, trung bình mỗi người làm nghề kế toán - kiểm toán đã trải nghiệm 2,22 lĩnh vực khác nhau trong sự nghiệp. Đáng chú ý, 60% người được hỏi từng làm việc ở từ hai lĩnh vực trở lên.
Kế toán tài chính vẫn là điểm khởi đầu phổ biến nhất, chiếm 27,5% tổng tỷ lệ trải nghiệm nghề nghiệp. Tuy nhiên, khi kinh nghiệm được tích lũy, nhiều nhân sự bắt đầu dịch chuyển sang các lĩnh vực như kế toán quản trị, tài chính doanh nghiệp, phân tích kinh doanh, kiểm soát nội bộ, quản trị rủi ro hay kiểm toán nội bộ.
 |
Ở các cấp độ cao hơn, không ít người tiếp tục đảm nhiệm vai trò giám đốc tài chính (CFO), lãnh đạo đơn vị kinh doanh, thành viên hội đồng quản trị hoặc điều hành doanh nghiệp.
Xu hướng này phản ánh sự thay đổi trong cách doanh nghiệp nhìn nhận vai trò của người làm tài chính. Trong môi trường vận hành dựa trên dữ liệu, những người hiểu rõ nhất về dòng tiền, hiệu quả sử dụng vốn, cấu trúc chi phí và rủi ro hoạt động lại là những ứng viên có nhiều lợi thế khi bước vào các vị trí quản lý.
Dữ liệu khảo sát cũng cho thấy con đường thăng tiến trong ngành tương đối rõ ràng. Hơn 76% người từng được bổ nhiệm vị trí Trưởng nhóm hoặc Giám sát đạt được cột mốc này trong vòng bốn năm đầu tiên đi làm. Sau đó, gần 63% tiếp tục được bổ nhiệm lên vị trí Trưởng hoặc Phó phòng trong bốn năm kế tiếp. Ở cấp độ Giám đốc hoặc Phó giám đốc, 35,5% được bổ nhiệm trong vòng bốn năm kể từ vị trí quản lý trước đó và 12,4% thăng tiến chỉ trong chưa tới hai năm.
 |
Những con số trên cho thấy kế toán - kiểm toán không còn là nghề nghiệp phát triển theo một đường thẳng chuyên môn, mà đang trở thành hệ sinh thái nghề nghiệp có khả năng mở rộng sang nhiều vai trò quản trị khác nhau.
Nút thắt lớn nhất nằm ở cấp quản lý trung gian
Mặc dù triển vọng nghề nghiệp rộng mở, khảo sát cũng chỉ ra một nghịch lý đáng chú ý. Nhóm nhân sự có mức độ hài lòng thấp nhất lại không phải người mới vào nghề, mà là những người đã tích lũy kinh nghiệm nhưng chưa bước lên vị trí quản lý.
Chỉ 51,5% nhân sự ở nhóm này hài lòng với lựa chọn nghề nghiệp và chưa tới 40% hài lòng với thu nhập hiện tại.
Đây thường là giai đoạn khối lượng công việc gia tăng nhanh nhất. Người lao động đã đủ năng lực để đảm nhận những nhiệm vụ phức tạp hơn và chịu trách nhiệm lớn hơn, nhưng quyền hạn, vị trí và thu nhập chưa thay đổi tương xứng. Họ không còn là nhân viên mới, nhưng cũng chưa thực sự trở thành nhà quản lý.
Khoảng cách này tạo nên "nút thắt cổ chai" lớn nhất trong hành trình nghề nghiệp của nhiều người làm kế toán - kiểm toán.
Tuy nhiên, khảo sát cho thấy đây thường chỉ là giai đoạn chuyển tiếp. Khi vượt qua ngưỡng này, mức độ hài lòng với nghề nghiệp và thu nhập đều cải thiện rõ rệt. Tỷ lệ hài lòng tăng lên 65% ở cấp Trưởng hoặc Phó phòng và đạt hơn 72% ở cấp Giám đốc.
Theo bà Chu Thị Ngọc Hạnh, Giám đốc Tài chính và Pháp chế Navigos Group, đây cũng là khoảng trống nhân sự mà nhiều doanh nghiệp đang gặp phải.
"Lớp quản lý trung gian như Supervisor, Finance Manager hay Business Finance Lead là cầu nối chuyển hóa chiến lược thành vận hành, là nơi số liệu gặp quyết định và kết nối giữa lãnh đạo cấp cao với đội ngũ thực thi", bà Hạnh nhận định.
 |
Bà Chu Thị Ngọc Hạnh, Giám đốc Tài chính và Pháp chế Navigos Group |
Trong bối cảnh doanh nghiệp liên tục mở rộng quy mô và đẩy mạnh chuyển đổi số, nhu cầu tuyển dụng nhóm nhân sự này đang tăng nhanh hơn tốc độ phát triển của nguồn cung. Điều thị trường thiếu không phải là nhân sự kế toán, mà là những người có khả năng chuyển từ vai trò chuyên môn sang vai trò quản lý.
Khảo sát cho thấy, khi tiến lên các cấp bậc cao hơn, các tiêu chí quyết định sự thăng tiến cũng thay đổi đáng kể. Nếu ở cấp Trưởng nhóm, chuyên môn vẫn là yếu tố quan trọng cùng với khả năng giải quyết vấn đề và làm việc nhóm, thì ở cấp quản lý cấp trung, các kỹ năng ra quyết định, quản lý nguồn lực, giao tiếp và lãnh đạo đội ngũ bắt đầu giữ vai trò ngang bằng với năng lực chuyên môn.
Đến cấp Giám đốc, khả năng lãnh đạo, tư duy chiến lược và quản trị nguồn lực mới là những yếu tố được đánh giá cao nhất.
Từ người ghi sổ đến đối tác chiến lược
Sự thay đổi sâu sắc nhất của nghề kế toán - kiểm toán có lẽ nằm ở chính vai trò của bộ phận tài chính trong doanh nghiệp.
Theo bà Chu Thị Ngọc Hạnh, sự hội tụ của AI, các hệ thống ERP thế hệ mới, tự động hóa quy trình và dữ liệu thời gian thực đang làm thay đổi tận gốc cách vận hành của chức năng tài chính.
"Trong 20 năm làm việc trong ngành, tôi chưa từng thấy áp lực nâng cấp năng lực tài chính lại cấp thiết và rõ ràng đến vậy. Đây không phải xu hướng, mà là điều kiện tồn tại của bộ phận tài chính trong thập kỷ tới", bà Hạnh chia sẻ.
Theo bà, doanh nghiệp đang chuyển dịch từ mô hình "Finance as a Recorder" sang "Finance as a Navigator". Nếu trước đây bộ phận tài chính chủ yếu ghi nhận những gì đã xảy ra, thì ngày nay họ được kỳ vọng giúp doanh nghiệp hiểu điều gì sẽ xảy ra tiếp theo và hỗ trợ quá trình ra quyết định.
Điều đó đòi hỏi một bộ kỹ năng hoàn toàn mới. Người làm nghề không chỉ cần nắm vững chuẩn mực kế toán hay quy định thuế, mà còn phải có khả năng phân tích dữ liệu, đọc hiểu hệ thống vận hành, quản trị rủi ro, phối hợp với các đơn vị kinh doanh và tham gia xây dựng chiến lược.
Trong bối cảnh đó, đào tạo nâng cao đang trở thành yếu tố tạo ra sự khác biệt lớn nhất. Có tới 81,5% người tham gia khảo sát cho biết các chương trình đào tạo chuyên sâu giúp nâng cao năng lực nghề nghiệp; hơn 77% ghi nhận cơ hội thăng tiến tốt hơn và hơn 76% cho rằng các chương trình này mở ra cơ hội nghề nghiệp mới.
Tỷ lệ hoàn thành ít nhất một chương trình đào tạo nâng cao cũng tăng dần theo cấp bậc, từ nhóm nhân viên có kinh nghiệm lên các vị trí quản lý và lãnh đạo.
 |
Xu hướng này không chỉ làm thay đổi công việc kế toán mà còn tác động mạnh tới lĩnh vực kiểm toán. Nếu trước đây trọng tâm của kiểm toán là kiểm tra chứng từ, xác nhận số dư và đánh giá tuân thủ, thì tương lai sẽ tập trung nhiều hơn vào phân tích dữ liệu, đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ số, kiểm toán hệ thống thông tin, an ninh mạng, ESG và các mô hình xác minh liên tục.
Điều đó đồng nghĩa kiểm toán viên tương lai không chỉ cần hiểu chuẩn mực nghiệp vụ mà còn phải hiểu công nghệ, dữ liệu và quản trị rủi ro trong môi trường số.
Trong nhiều năm, kế toán được xem là nghề của những người làm việc với quá khứ. Nhưng trong doanh nghiệp hiện đại, những người hiểu sâu nhất về dòng tiền, chi phí, hiệu quả vận hành và rủi ro lại đang ngày càng tham gia nhiều hơn vào việc định hình tương lai doanh nghiệp.
AI vì thế không làm thu hẹp tương lai của nghề kế toán - kiểm toán. Ngược lại, công nghệ đang thúc đẩy nghề nghiệp này bước sang một vai trò mới, nơi người làm tài chính không chỉ ghi nhận giá trị đã được tạo ra mà còn góp phần tạo dựng những giá trị sẽ hình thành trong tương lai.
