Thị trường vận động nhanh và mạnh hơn
Khép lại năm 2025, thị trường chứng khoán Việt Nam ghi dấu một năm nhiều kỷ lục. VN-Index tăng hơn 40%, đóng cửa tại 1.784,49 điểm - mức cao nhất trong 25 năm hoạt động, thậm chí có thời điểm cuối năm chạm mốc 1.800 điểm.
Đi kèm với sự bứt phá về điểm số là sự bùng nổ của dòng tiền, khi thị trường thiết lập một mặt bằng thanh khoản mới. Giá trị giao dịch bình quân vượt 1 tỷ USD mỗi phiên, tương đương 25.000 - 33.000 tỷ đồng và không hiếm phiên lên tới 50.000 - 80.000 tỷ đồng.
Tuy nhiên, hành trình đi lên của thị trường không hề bằng phẳng, mà phải trải qua những khúc quanh rất lớn.
Ngay từ đầu tháng 4, tâm lý hưng phấn của giới đầu tư bị dội một “gáo nước lạnh” trước thông tin Mỹ công bố thuế đối ứng. Chỉ trong vài phiên giao dịch, áp lực bán tháo dữ dội đã thổi bay hơn 200 điểm của VN-Index, kéo chỉ số rơi thẳng xuống 1.094,3 điểm.
Bầu không khí căng thẳng chỉ thực sự hạ nhiệt vào ngày 9/4, khi phía Mỹ thông báo trì hoãn áp dụng các biện pháp thuế trong 90 ngày, giúp thị trường hồi phục lên vùng quanh 1.200 điểm.
Đến đầu tháng 7, việc Việt Nam đạt được thỏa thuận thương mại với Mỹ tiếp tục giúp các rủi ro liên quan đến thuế quan được định hình rõ hơn, tạo cơ sở để doanh nghiệp và nhà đầu tư điều chỉnh lại kỳ vọng.
Tính từ vùng đáy tháng 4 đến cuối năm 2025, VN-Index tăng hơn 690 điểm. Việc chỉ số bước lên vùng điểm cao mới, trong bối cảnh thanh khoản duy trì ở mức lớn, đã kéo theo sự gia tăng tần suất rung lắc và biến động đột ngột. Những phiên thị trường điều đỉnh, mất vài chục điểm không còn là hiện tượng hiếm. Riêng phiên giao dịch ngày 20/10/2025, VN-Index giảm tới 94,76 điểm.
Bàn về lý do khiến thị trường thường xuyên xuất hiện các nhịp biến động mạnh trong thời gian ngắn, ông Trương Đắc Nguyên, Giám đốc Đầu tư, Công ty cổ phần Blue Horizon cho rằng, nguyên nhân cốt lõi nằm ở trạng thái tiền rẻ kéo dài, kết hợp với sự lên ngôi của tâm lý đầu cơ và việc sử dụng đòn bẩy quá mức.
Trong năm 2025, Việt Nam tiếp tục theo đuổi chính sách tiền tệ nới lỏng có kiểm soát để hỗ trợ tăng trưởng. Tín dụng toàn hệ thống tăng mạnh, lãi suất duy trì ở vùng thấp trong phần lớn thời gian của năm.
Điều này khiến dòng tiền chảy mạnh vào thị trường chứng khoán nhằm tìm kiếm lợi nhuận nhanh, nhưng mang đậm tính đầu cơ hơn là đầu tư dài hạn. Kết quả là thị trường liên tục có những giai đoạn tăng “phi mã”.
Tuy nhiên, chính sự hưng phấn dựa nhiều vào đòn bẩy ấy đã biến thị trường trở thành một “chiếc xe” lao đi với gia tốc rất cao, dễ rơi vào trạng thái điều chỉnh sốc khi xuất hiện các biến động bất lợi.
Sự biến động mạnh trở nên rõ rệt hơn vào nửa cuối năm, khi các biện pháp điều tiết được kích hoạt nhằm kiểm soát rủi ro lạm phát và ổn định tỷ giá. Từ tháng 9 trở đi, Ngân hàng Nhà nước bắt đầu bán USD kỳ hạn, hút tiền qua kênh tín phiếu, khiến lãi suất liên ngân hàng tăng nhanh. Trong khi nhà đầu tư vẫn còn “say men” tiền rẻ và kỳ vọng thị trường tiếp tục đi lên, thì động thái siết thanh khoản bất ngờ trở thành một cú sốc tâm lý.
“Những phiên giảm sâu trong các tháng 9, 10 và 12 đều xuất phát từ chuỗi phản ứng dây chuyền: giá cổ phiếu giảm - áp lực margin gia tăng - call margin (yêu cầu bổ sung ký quỹ) bị kích hoạt - dẫn đến bán tháo bắt buộc, trong đó có cả các cổ đông lớn hoặc lãnh đạo doanh nghiệp”, ông Nguyên nói.
Ông Đặng Cao Hoàng Phúc, Trưởng phòng Kinh doanh, Khối Tư vấn đầu tư, Công ty Chứng khoán FPT (FPTS) chỉ ra thêm rằng, một yếu tố quan trọng khác dẫn đến biến động mạnh là tỷ trọng tham gia ngày càng lớn của dòng tiền tổ chức và nhà đầu tư lớn trong nước, khiến hoạt động mua - bán trở nên dứt khoát hơn.
Khi dòng tiền này dịch chuyển, giá cổ phiếu và chỉ số phản ứng gần như ngay lập tức, tạo nên những phiên tăng, giảm mạnh trong thời gian ngắn.
Theo ông Phúc, nhìn từ góc độ chiến lược, những biến động mạnh trong năm 2025 không phải là bất thường, mà đang dần định hình trạng thái “bình thường mới” của thị trường. Thị trường không yếu đi, mà nhanh hơn và nhạy hơn; giá phản ứng gần như tức thì với thông tin.
“Khi thị trường thay đổi, những chiến lược đầu tư cảm tính, kỳ vọng tăng đồng loạt hay lạm dụng đòn bẩy cao dần bị đào thải, nhường chỗ cho các nhà đầu tư có phương pháp và kỷ luật. Nói cách khác, năm 2025 đánh dấu sự trưởng thành của thị trường chứng khoán Việt Nam”, ông Phúc nhấn mạnh.
Thích nghi để tồn tại trong “bình thường mới”
Ông Đặng Cao Hoàng Phúc đánh giá, nhà đầu tư Việt Nam đã quen hơn với một thị trường có độ biến động lớn, nhưng chưa thể nói là đã thích nghi hoàn toàn.
So với các chu kỳ trước, đặc biệt là giai đoạn 2020 - 2021, phản ứng của thị trường trước những phiên rung lắc mạnh trong năm 2025 bớt dao động tâm lý hơn, cho thấy mức độ “chịu đựng biến động” của nhà đầu tư đã được cải thiện rõ rệt. Điều này đồng nghĩa với việc cách thị trường vận hành và cách nhà đầu tư tìm kiếm lợi nhuận sẽ thay đổi đáng kể.
Khi thị trường thay đổi, những chiến lược đầu tư cảm tính, kỳ vọng tăng đồng loạt hay lạm dụng đòn bẩy cao dần bị đào thải, nhường chỗ cho các nhà đầu tư có phương pháp và kỷ luật.
“Những diễn biến của năm 2025 buộc nhà đầu tư phải thích nghi và thay đổi, không sớm thì muộn, bởi cuộc chơi đang ngày càng lớn hơn. Khi quy mô thị trường mở rộng, quá trình nâng hạng được thúc đẩy và dòng vốn từ các quỹ hàng chục tỷ USD tham gia sâu hơn, việc thích ứng và thay đổi không còn là lựa chọn, mà là điều kiện bắt buộc để tồn tại.
Vì vậy, thị trường có thể trở nên khó hơn, các nỗ lực dự báo ngắn hạn kém hiệu quả hơn, nhưng cũng công bằng hơn. Phần thưởng sẽ thuộc về những nhà đầu tư có phương pháp rõ ràng, kỷ luật nhất quán và đủ kiên nhẫn đồng hành cùng giá trị thực, thay vì chạy theo các kỳ vọng ngắn hạn”, ông Phúc nói.
Chuyên gia FPTS khuyến nghị, trong năm 2026, tư duy đầu tư cần chuyển từ “dự báo thị trường” sang “quản trị kịch bản”. Điều quan trọng không phải là thị trường đi theo hướng nào, mà là nhà đầu tư đã chuẩn bị sẵn phương án hành động cho từng trạng thái - từ đi ngang, điều chỉnh đến những cú sốc bất ngờ - để luôn ở thế chủ động.
Trên nền tảng đó, phân bổ tài sản và quản trị vốn cần được đặt lên hàng đầu, trong đó tỷ lệ tiền mặt hợp lý giúp giảm áp lực tâm lý và tạo dư địa giải ngân khi cơ hội trở nên rõ ràng. Kiểm soát đòn bẩy tài chính cũng trở thành yêu cầu bắt buộc trong bối cảnh chi phí vốn tăng và định giá không còn rẻ.
Về việc tìm kiếm cơ hội đầu tư, dòng tiền được dự báo sẽ ngày càng chọn lọc, ưu tiên các doanh nghiệp có nền tảng tài chính lành mạnh và tăng trưởng thực chất. Các nhóm ngân hàng, chứng khoán và bán lẻ được kỳ vọng tiếp tục thu hút sự quan tâm nhờ gắn với chu kỳ tăng trưởng của nền kinh tế.
Ông Trương Đắc Nguyên cũng nhấn mạnh, nhà đầu tư cần tạm biệt quan điểm “nước lên thuyền lên”. Dù trong kỷ nguyên tăng trưởng, vẫn sẽ có những cổ phiếu “ngồi một chỗ”. Dòng tiền sẽ không còn dễ dãi trải đều toàn thị trường.
Thay vào đó, sự phân hóa sẽ rất rõ nét: chỉ những doanh nghiệp có câu chuyện tăng trưởng thực sự, nền tảng tốt trong bối cảnh vĩ mô thay đổi mới được dòng tiền chọn lọc, chẳng hạn như ngân hàng hưởng lợi từ tăng trưởng tín dụng cao hay vật liệu xây dựng nhờ đầu tư công.
Đặc biệt, nhà đầu tư cần có “độ nhạy” với vĩ mô, hiểu rõ chính sách trong bối cảnh thị trường hiện nay nhạy cảm hơn với các động thái điều tiết từ Ngân hàng Nhà nước, nhất là về lãi suất, tỷ giá... Sự điều chỉnh chính sách với cường độ hoặc thời điểm không nằm trong kỳ vọng của thị trường có thể khiến giá cổ phiếu phản ứng nhanh và nếu không nắm bắt kịp, nhà đầu tư sẽ khó lý giải vì sao chứng khoán điều chỉnh ngay cả khi kinh tế vẫn tăng trưởng.
“Trong môi trường đó, việc ‘lướt sóng’ ngắn hạn trở nên rủi ro hơn bao giờ hết. Nhà đầu tư muốn có lợi nhuận bền vững cần chuyển sang chiến lược gom hàng ở các nhịp giảm sâu, nắm giữ trung hạn, thay vì mua đuổi theo cảm xúc. Mức định giá hấp dẫn, với P/E quanh 10 - 12 lần trong những đợt điều chỉnh, chính là cơ hội để tích lũy tài sản giá trị”, ông Nguyên đưa ra lời khuyên.
